روایت بزرگان ادبیات از «کلنل»

 مریم شهبازی



رمان «زوال کلنل» نوشته محمود دولت‌آبادی طی این روزها در صدر اخبار فرهنگی قرار گرفته و همواره تیتر بسیاری از رسانه‌ها را به خود اختصاص داده است.
برخی این رمان را ستایش کرده و برخی دیگر آن را از زاویه نقد نگریسته و حتی چاپش را مورد سؤال قرار داده‌اند. با این حال بزرگان ادبیات بر این باورند که چاپ این رمان برای طبقه و قشر خاصی خطری ندارد و انتشار آن به باز شدن فضای امیدبخش کنونی و رونق نشر کمک می‌کند. از سوی دیگر، مسئولان وزارت ارشاد نیز به این کتاب در چارچوب قانون
نگاه می‌کنند.
هنوز مجوزی صادر نشده
علی شجاعی صائین، مدیر اداره کتاب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره وضعیت مجوز رمان «زوال کلنل» گفت: «هنوز برای انتشار این اثر مجوزی صادر نشده است. ولی روند بررسی این رمان هم مانند دیگر کتاب‌هایی خواهد بود که به اداره کتاب سپرده می‌شود.»
علاوه بر این، یکی از زمزمه‌هایی که در روزهای اخیر شاهد انتشار آن بودیم؛ مطلبی بود که از انتشار این رمان دولت‌آبادی از سوی نشر «چرخ» خبر می‌داد. یکی از رسانه‌ها به نقل از مدیرعامل نشر چشمه از آن به عنوان یکی از ناشران زیرمجموعه نشر چشمه یاد کرده بود.
بر اساس خبر فوق، قرار شده که این انتشارات، کتاب «زوال کلنل» را تا قبل از فرا رسیدن نوروز 93 با تیراژی کم سابقه برابر با 50 هزار نسخه منتشر سازد. شجاعی صائین درباره صحت این خبر پاسخ داد: «نمی‌دانم! ولی از طرف وزارت ارشاد تا به امروز که چنین مجوزی اعطا نشده است.»
وی در ارتباط با این که تکلیف این کتاب چه زمانی مشخص می‌شود، تصریح کرد: «دقیق نمی‌توانم بگویم. همان گونه که اشاره شد باید بررسی‌ها انجام شود تا بعد از آن نتیجه را به اطلاع برسانیم. اگر بررسی‌ها انتشار این رمان را بلامانع اعلام کرد که مجوز اعطا می‌شود در غیر این صورت اگر مواردی در کتاب مشاهد شود، حتماً آن را به ناشر منتقل خواهیم کرد.»
مجوز کلنل مقدمه‌ای برای تغییر روند ممیزی
عبدالله کوثری، مترجم پیشکسوت ادبیات امریکای لاتین امیدوار است که این کتاب بزودی منتشر شده و در اختیار علاقه‌مندان قرار بگیرد. وی در همین باره گفت: این کتاب را نخوانده‌ام ولی امیدوارم که مجوز آن بزودی اعطا شود. «زوال کلنل» کتابی‌ است که در چند کشور مختلف منتشر شده و با استقبال بسیار خوبی هم روبه‌رو شده است. حتی خود دولت‌آبادی هم در میان نوشته‌هایش اهمیت خاصی برای این رمان قائل است. وی با اشاره به این که امیدوار است کسب مجوز این کتاب راهگشای انتشار دیگر کتاب‌هایی که با مانع روبه‌رو شده‌اند شود، تصریح کرد: «امیدوارم که نه تنها این کتاب بلکه تمام آثاری که در سال‌های اخیر به دلایلی عجیب با ممیزی روبه‌رو شدند، بالاخره منتشر شوند. متأسفانه در این چند سال گذشته کتاب‌ها با روالی متفاوت از آنچه حتی در دوره‌های قبل بررسی می‌شدند، مواجه شدند.»
دلگرمی دوباره برای اهل کتاب
عبدالعلی دستغیب، مترجم و منتقد پیشکسوت هم درباره رمان «زوال کلنل» دولت‌آبادی که این روزها مورد توجه اهالی فرهنگ قرار گرفته، گفت: «اهالی کتاب در این چند سالی که گذشت، وضعیت چندان خوبی نداشتند. از یک طرف حمایت‌های دولت از این عرصه حذف شد و از طرفی دیگر به سبب این اتفاق و برخی مسائل تیراژ پایین آمد و به قیمت‌ها افزوده شد.»
وی افزود: «شما تصور کنید در چنین شرایطی چگونه روز به روز بر مشکلات فعالان این عرصه اضافه شد. دولت‌آبادی هم یکی از همین افراد است که کتاب‌هایش برای انتشار با موانعی روبه‌رو شد. «زوال کلنل» را نخواندم ولی در ارتباط با خود دولت‌آبادی باید بگویم که او یکی از بزرگ‌ترین داستان‌نویسان کشورمان است. مردی که از دهه 40 به بعد آثار قابل توجهی نوشته است.» دستغیب انتشار این کتاب را عامل مهمی در جلب اعتماد دوباره فعالان عرصه نشر می‌داند.
مشکل انتشار رمان کلنل در سال‌های گذشته موجب تأسف است
جمال میرصادقی، استاد داستان‌نویسی هم درباره اخباری که در روزهای اخیر در ارتباط با انتشار این کتاب در کشورمان منتشر شده، گفت: «دولت‌آبادی نویسنده بزرگی است. این که در این سال‌ها مانع انتشار کتاب او شدند، کتابی که در دنیا با استقبال روبه‌رو شده، نباید با چنین مشکلی روبه‌رو شود.» شنیده‌ها حاکی از این است که رمان زوال کلنل به شخصیت یک سرهنگ بازنشسته می‌پردازد که 5 فرزند دارد و فرزندانش هر کدام سرنوشتی متفاوت پیدا می‌کنند.