قدردانی از مردی که دایرئ‌المعارف روزگار خویش است

صبح دیروز مراسم بزرگداشت مردی برگزار شد که حق بسیاری بر گردن عرصه کتاب، کتابشناسی و دانش کتابداری دارد. مردی که فقط به نام «فانی» است اما در تاریخ فرهنگ معاصر ما «باقی» خواهد بود. کامران فانی را به قول یکی از حاضران این نشست بحق می‌توان دایرئ‌المعارفی شفاهی دانست. پیشکسوتی که کافی است تنها یک بار با وی برخورد داشت تا بتوان پی به تواضع و دانشی برد که او را به مردی بی‌مانند در عرصه علوم مختلف تبدیل کرده است.
به گزارش «ایران» در این مراسم که با حضور جمع قابل توجهی از پیشکسوتان عرصه کتاب و همچنین مسئولان علمی- فرهنگی کشور برگزار شد؛ سیدرضا صالحی امیری، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به عنوان بانی مراسم و نخستین سخنران گفت: «اینکه به بهانه‌های مختلف از بزرگان کشور یاد کنیم به دلیل نیاز آنان نیست بلکه به علت نیازی است که خود ما در این کار احساس می‌کنیم. مهم‌ترین پیامی که این قبیل تجلیل‌ها برای نسل جوان خواهد داشت این است که به آنان نشان دهیم امکان تکرار چنین سرمایه‌هایی با تلاش آنان ممکن است.»
در اواسط سخنرانی صالحی امیری، پوران سلطانی وارد جلسه شد. ورود نابهنگام وی آنقدر جمع حاضر را خوشحال کرد که حتی رئیس کتابخانه ملی نیز سخنان خود را قطع کرد و به تشویق وی پرداخت. نکته جالب توجه این بود که سلطانی با وجود حال نه چندان مساعد خود به این مراسم آمده بود.
برای تدوین سیاست ملی کتاب چاره‌ای بیندیشید
حسام‌الدین آشنا، معاون فرهنگی رئیس‌جمهوری هم از سخنرانان این مراسم بود که ضمن اعلام سلام و درود ریاست محترم جمهوری به فانی و دیگر شرکت‌کنندگان گفت: «کامران فانی را می‌توان از آخرین بازماندگان نسلی دانست که برای بزرگداشت نیازی به دکتر بودن ندارند! چنین بزرگداشت‌هایی ضروری است بویژه که متأسفانه در روزگار فعلی تفکر و مطالعه چندان مهم تلقی نمی‌شود.»
وی ادامه داد: «کتابخانه ملی در این سال‌ها با بی‌مهری‌های بسیاری روبه‌رو شد. به جای بزرگداشت خانه ملی کتاب تنها بر ممیزی کتاب‌ها پافشاری می‌شد. این در حالی بود که قدرشناسی از افرادی که به عنوان نمادهای مدارا در عرصه دانش هستند به فراموشی سپرده شده بود. متأسفانه هنوز در عرصه کتاب فاقد سیاست ملی هستیم و من همین جا از دست‌اندرکاران کتاب می‌خواهم که چاره‌ای برای تدوین این سیاست بیندیشند تا کتاب از بدو ایده‌پردازی و تألیف تا رسیدن به دست مخاطب دارای هدف و برنامه شود.»
قهرمان پشت صحنه کتاب و کتابداری
نوش آفرین انصاری سخنان خود را با اعلام عذرخواهی مهدی محقق از اینکه به علت اطلاع‌رسانی دیرهنگام موفق به حضور در مراسم نشده آغاز کرد و ضمن اشاره به برخی از خاطرات کاری گذشته گفت: «یکی از بارزترین صفاتی که می‌توان به کامران فانی نسبت داد؛ قدرشناسی و مشوق بودن اوست. فانی را می‌توان یکی از مؤثرترین افراد در ورود کتابداری نوین به کشور دانست. امیدوارم در آینده شاهد رشد بیشتر کتابداری باشیم چراکه تنها کشوری رشد می‌کند که مردم آن بخوانند و بدانند.»
احمد مسجد جامعی نیز با اشاره به اینکه فانی بیش از نیم قرن در راه اعتلای کتاب و کتابداری تلاش کرده تصریح کرد: «در خاطرم هست که در دولت قبل قرار بر تجلیل از این مرد بزرگ گذاشته شد اما ناتمام رها شد. از همین رو از صالحی امیری برای تجلیل از بزرگان تشکر می‌کنم. فانی به واسطه مطالعاتش در تمام حوزه‌ها دارای اثر و اطلاعات است از همین رو امکان برگزاری مراسم تجلیل از وی تنها به حوزه کتاب محدود نمی‌شود. شخصیت فانی به گونه‌ای است که بدون هیچ حاشیه و سر و صدایی به فعالیت می‌پردازد و به دنبال معروف شدن نیست. بی‌شک او را می‌توان قهرمان پشت صحنه کتاب‌ و کتابداری دانست.»
شعر طنز گرمارودی در وصف مجرد ماندن فانی
بعد از سخنان مسجد جامعی که گلایه‌ای به این داشت که چرا نام رشته کتابداری را تغییر داده‌اند و عنوان علم اطلاعات و دانش شناسی را بر آن گذاشته‌اند از سید علی موسوی گرمارودی خواسته شد که روی صحنه آمده و قطعه شعری بخواند. گرمارودی هم بعد از کسب اجازه از فانی قطعه شعر طنزی را که سال‌ها قبل در محفلی خصوصی در وصف مجرد ماندن فانی گفته و خوانده بود برای حاضران خواند. البته بعد از این شعر، قطعه‌ای جدی را هم خواند و به او تقدیم کرد.
سید عبدالله انوار نیز گفت: «در مراسمی گردهم آمده‌ایم که به پاس گرامیداشت یکی از لایق‌ترین افراد برای بزرگداشت به پا شده است. در این فضای مقدس که می‌توان آن را با محفلی که در یکی از آثار افلاطون آمده مقایسه کرد از مدیریت فعلی کتابخانه ملی برای توجه و تجلیل از بزرگانی نظیر فانی تشکر می‌کنم.»
بعد از پخش ویدئو کلیپی از زندگی و آثار کامران فانی، غلامرضا امیر خانی، معاون کتابخانه ملی به عنوان جوان‌ترین سخنران مراسم پشت تریبون رفت.
پیشنهاد محقق داماد به فانی
سیدمصطفی محقق داماد نیز در این مراسم گفت: «ناسپاسی است اگر سر تعظیم به سوی بزرگانی که در عرصه‌های مختلف صاحب تخصص شده‌اند فرود نیاوریم. یکی از آسیب‌هایی که در روزگار فعلی متوجه علوم بویژه در عرصه ادبیات شده از دست رفتن جامعیت است. این در صورتی است که چنین آسیبی را نمی‌توان متوجه کامران فانی دانست چراکه وی مردی جامع الاطراف است و به علوم بسیاری احاطه دارد. از همین رو پیشنهاد من این است که وی در قالب اثری مکتوب داشته‌های خود در حوزه کتاب را در دسترس علاقه‌مندان بگذارد.»
پوران سلطانی با وجود آنکه شرایط جسمانی مساعدی نداشت اما بنابر درخواست شخصی خود پشت میکروفون آمد و گفت: «باقی دوستان تمام حرف‌های لازم را در ارتباط با فانی گفتند. از همین رو به ذکر خاطره‌ای اکتفا می‌کنم. در خاطرم هست که روزی به فانی گفتم که چرا مثل دوست خود، بهاء‌الدین خرمشاهی آثار متعددی نمی‌نویسی؟ در پاسخ گفت اگر بیشتر بنویسم کمتر قادر به خواندن خواهم شد. از همین رو بی‌اغراق می‌توان وی را دایرئ‌المعارفی زنده و شفاهی دانست.»
کامران فانی نیز در پایان ضمن اشاره به اینکه خود را شایسته چنین مراسمی نمی‌داند گفت: «اگر به سراغ کتابخانه ملی آمدم برای این بود که خواهان خدمت به خود بوده‌ام. فردی که به دنبال ارتقای جایگاه خود نباشد هیچگاه برای دیگران نیز مفید نخواهد بود. از همین رو معتقدم که هر فردی قبل از هر اقدامی باید برای خود ارزش قائل باشد تا فعالیت‌هایش برای دیگران نیز فایده بخش باشد. بی‌اغراق یکی از بهترین دوران‌های این کتابخانه دوره مدیریت موسوی بجنوردی و زمان دولت هشت ساله دوران اصلاحات است که بد نیست از آن نیز یاد کنیم.» گفتنی است که در پایان این مراسم با حضور جمعی از اهالی فرهنگ از کامران فانی تجلیل شده و لوح‌های تقدیری از سوی سازمان‌های مختلف به وی اهدا شد. علاوه بر این از تمبر اختصاصی کامران فانی و تندیس وی رونمایی شد.
کامران  فانی، نویسنده، مترجم، کتابشناس و دایرئ‌المعارف نویس نامدار معاصر، زاده سال 1323 در قزوین است. او که از پیشکسوتان دانش کتابداری در ایران به شمار می‌آید تخصصی بی‌ بدیل در تدوین و نگارش دایرئ‌المعارف دارد و کمتر دانشنامه‌ای را می‌توان یافت که بدون حضور یا مشاوره او فراهم آمده باشد. دو دایرئ‌المعارف «دانش‌گستر» و «تشیع» مشخصاً به همت او تدوین شده است.