معمای قدرت گیری داعش در لیبی

 نیکنام ارشدنیا

 سلسله عملیات هوایی و زمینی دوماه گذشته در دو کشور سوریه و عراق، نه تنها قدرت گروه تروریستی داعش و دیگر گروهک‌های مشابه را کاهش داده، بلکه باعث فرار انفرادی یا دسته جمعی اعضای آنها به دیگر نقاط جهان نیز شده است. چنانکه تحرکات چند هفته اخیر داعش در نواحی شمالی لیبی بویژه منطقه نفتی بن جواد، اقدامی برای جبران خروج این گروهک از مناطق نفت خیز سوریه و عراق نسبت داده شده است. در این خصوص در گفت‌و‌گو با دکتر جعفر قنادباشی از کارشناسان ارشد مسائل آفریقا تحرکات مسلحانه جدید داعش در لیبی را مورد بحث قرار داده‌ایم.
ë آیا می‌توان میان شکست داعش در الرمادی (عراق) با توسعه طلبی این گروه در لیبی ارتباط برقرار کرد؟
آنچه در الرمادی مرکز استان الانبار عراق اتفاق افتاد در واقع، ادامه پیروزی‌های همزمان ارتش عراق و سوریه طی دو ماه اخیر است. در حوزه میدانی عراق، تلاش ارتش این کشور سبب شد، زمینه عقب نشینی داعش در این بخش از عراق فراهم شود. با این حال هرچند باید بپذیریم طی دوماه گذشته برخی از افراد داعش به مناطق شمالی آفریقا و مشخصاً لیبی فرار کرده‌اند اما باید دانست که تحرکات کنونی داعش در لیبی از وقایع الرمادی سرچشمه نمی‌گیرد و تنها بخشی از آن در نتیجه افراد داعشی تازه وارد به لیبی حاصل شده است. درخصوص قدرت عمل داعش در لیبی باید به یارگیری‌های مکرر این گروه ازافراط‌گرایان ساکن شمال آفریقا نیز اشاره کرد که در طول سال‌های اخیر با جذب بخش اعظمی از نیروهای تکفیری مقیم کشورهای مختلف، قدرت نظامی خود را استحکام بخشیده است. این گروه در حال حاضر بیشتر تلاش خود را برای تصرف مناطق استراتژیک نفتی متمرکز کرده که در این میان شهر «بن جواد» از شهر‌های ساحلی و نفتی لیبی(واقع در منطقه بزرگ نفتی الهلالیه) است که در این هفته به تصرف این گروه در آمده است
ë در فضای داخلی لیبی چه عواملی باعث شد بخش‌هایی از این کشور تبدیل به جولانگاه داعش شود؟
در درجه اول باید به بحران قدرت در این کشور اشاره کرد که با وجود تلاش‌های جامعه جهانی هنوز به صورت حل نشده باقی مانده است. از حدود یک سال و نیم پیش در این کشور دو دولت یکی در شمال شرقی (طبرق) و دیگری در شمال غربی(طرابلس) مستقر شده است. هر دو قدرت با تبعیت از مرام ایدئولوژیکی متفاوت در تلاش برای نفی دیگری است. سکولارها در طبرق که از سوی جامعه بین‌المللی نیز به رسمیت شناخته شده‌اند، اسلامگرایان طرابلس را غیر قانونی می‌دانند. تداوم این وضعیت نتیجه‌ای جز زوال نیروهای ارتش و قدرت گرفتن تکفیری‌ها نداشته وندارد.
در مرحله بعدی باید به محیط ناامن لیبی در مصر، الجزایر و نیجریه اشاره کرد که خود زمینه مناسبی برای سرازیر شدن افراط گراها به این کشور است. نکته مهم دیگری که در این میان است اینکه طی روزهای اخیر گزارش شده صدها تفنگدار امریکایی و انگلیسی وارد این کشور شده‌اند. این نیروها به بهانه داعش در تلاش برای کنترل شریان‌های حیاتی لیبی هستند. بی‌تردید ورود نیروهای خارجی به خودی خود، بر پیچیدگی مسأله می‌افزاید.
ë آیا داعش خواهد توانست در لیبی نیز برای خود پایگاهی در اندازه پایگاه‌هایش در موصل و رقه بسازد؟
در لیبی به دلیل اینکه مردم بشدت مخالف اندیشه‌های تکفیری هستند و اغلب نگرشی معتدل گرایانه از اسلام دارند، رخنه تفکر داعش درمیان عموم مردم دشوار است. از سوی دیگر باید به محیط جغرافیایی و اقلیمی این کشور و نبود ارتفاعات و جنگل‌ها اشاره کرد که در نوع خود در ثبات نداشتن این گروه مؤثر است. در نهایت باید به مخالفت قدرت‌های اروپایی و امریکا هم اشاره کرد که در عر صه عمل و به علت اهمیت استراتژیک لیبی و قرابت جغرافیایی آن با اروپا، دولت‌های اروپایی مراقب قدرت‌گیری فزاینده این گروه در این کشور هستند.