اشتغال و تحصیل تکیه گاه دختران تجرد قطعی

یاسمن صادق شیرازی
 خبرنگار
تجردخودخواسته انتخاب ناگزیر دختران و پسرانی است که نتوانستند همسر دلخواه خود را پیدا کنند. کارشناسان می‌گویند اشتغال، تحصیل و پیدا نکردن همسر دلخواه از جمله دلایلی است که دختران را به سمت تجرد خودخواسته و در نهایت تجرد قطعی می‌برد. آنها معتقدند این دختران زمانی که به سن تجرد قطعی می‌رسند دقیقاً انتخابی برعکس آنچه سال‌ها به دنبالش بودند انجام می‌دهند. اگرچه برخی از صاحبنظران بر این باور هستند که «تجرد قطعی» واژه مناسبی برای بیان این واقعیت نیست و باید به‌دنبال کلمه مناسب تری بود اما همه آنها نسبت به افزایش آمار دختران مجرد قطعی در کشور و آسیب‌های ناشی از این پدیده هشدار می‌دهند. تا جایی که می‌گویند، رواج این اتفاق، نتیجه‌ای جز رواج ازدواج‌های سفید، کاهش میزان باروری و افزایش آسیب‌های اجتماعی نخواهد داشت.

«طیبه سیاووشی»، عضو فراکسیون فرهنگی مجلس هم استفاده از واژه تجرد قطعی را برای دختران مناسب نمی‌داند و به «ایران» می‌گوید: در گذشته ما از واژه زنان بی‌سرپرست استفاده می‌کردیم اما به این نتیجه رسیدیم که باید به آنها زنان سرپرست خانوار بگوییم. بر همین اساس، باید در به کار بردن این واژه تجدید نظر کنیم.
سیاووشی می‌افزاید: بخشی از این تجرد‌ها خودخواسته است. به این معنی که دختران فکر می‌کنند چون انتخاب هایشان ایده آل نیست و از طرفی چون استقلال اقتصادی دارند ازدواج نمی‌کنند. در اینجا ممکن است برخی از آنها به سمت ازدواج‌های سفید بروند و متأسفانه با این تصمیم بیشترین ضربه را به خودشان وارد می‌کنند، چراکه این موضوع در ایران به هیچ وجه مورد تأیید و قابل قبول نیست. متأسفانه زمانی هم که برخی از آنها از طریق این ازدواج‌ها دچار بارداری‌های ناخواسته می‌شوند مشکلات‌شان چند برابر می‌شود.
این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس معتقد است افزایش تجرد قطعی دختران در کشور  ناشی از نداشتن برنامه‌ای برای توسعه در کشور است. متأسفانه مجلس ما هم به‌صورت تخصصی در زمینه توسعه فعالیت نکرده است. هر نماینده در هر دوره‌ای بدون توجه به شرایط استان خود، برخی از امکانات و خدمات را وارد شهر خود کرده است. به همین علت بیشتر مشکلات‌مان ناشی از بی‌برنامه بودن در حوزه توسعه است.
وی به عدم توازن جمعیت پسران و دختران در شهرها و روستاها اشاره می‌کند و می‌گوید: مهاجرت از روستا به شهر به خاطر توسعه یافتگی برخی از مناطق باعث شده تا با روستاهایی مواجه باشیم که اغلب آنها زن هستند. همین عدم تعادل در توسعه و عدم توازن جمعیت پسران و دختران است که باعث بالا رفتن آمار مجردان قطعی می‌شود.
سیاووشی، جامعه ایران را اگرچه در حال‌گذار بودن جامعه به سمت مدرنیته تأیید می‌کند اما معتقد است خیلی از خانواده‌ها حضور دختران مجرد بالای 30 سال را خوشایند نمی‌دانند که این مسأله آسیب‌های روحی متعددی را به آنها وارد می‌کند.
این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس تأکید می‌کند: برهم خوردن تناسب‌های جمعیتی و افزایش دختران مجرد باعث افزایش آسیب‌های اجتماعی می‌شود. در حال حاضر تعداد زیادی از دختران ما برای تحصیل و اشتغال به شهر‌ها مهاجرت کردند و نتوانستند در این مدت فردی را برای ازدواج پیدا کنند. ممکن است گاه فردی را هم پیدا کرده باشند اما این پیوند در نهایت منجر به طلاق شده است. البته این موضوع به معنی آن نیست که همه آنها دچار آسیب‌های اجتماعی هستند بلکه این دختران بیشتر در معرض این آسیب‌ها قرار دارند.
برخی از دختران به خاطر زیاده خواهی مردان حاضر به ازدواج نیستند
«فاطمه ذوالقدر»، عضو فراکسیون فرهنگی مجلس هم تأخیر در ازدواج را متأثر از متغیرهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی می‌داند و به «ایران» می‌گوید: برخی از دختران به‌دلیل مشکلات معیشتی و فرهنگ غالب محیط وادار به ازدواج‌های زودهنگام می‌شوند و در سوی دیگر برخی به دلایل مختلف از جمله عدم اعتماد به جامعه مردان، زیاده خواهی و زیاده طلبی، نبود هم کفو و شکل‌گیری پدیده‌ای تحت عنوان ازدواج سفید حاضر به ازدواج نیستند.
این عضو فراکسیون فرهنگی مجلس با اشاره به اینکه افزایش آمار تجرد قطعی، گاهی به این دلیل است که امکان و شرایط لازم برای ازدواج دختران مهیا نشده است، می‌گوید: اغلب مسائلی که باعث به وجود آمدن این تأخیر می‌شود اقتصادی است. بر همین اساس، نشست‌ها و جلساتی با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، دستیار ویژه رئیس جمهوری در حقوق شهروندی و معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری داشتیم تا ساز و کاری در نظر گرفته شود که بتوانیم حمایت‌های هرچه بیشتر را از این قشر از جامعه انجام دهیم.
ذوالقدر تأکید می‌کند: البته افزایش میزان تحصیلات و افزایش مشارکت اجتماعی زنان در جامعه و دسترسی به فرصت‌های شغلی باعث استقلال مالی نسبی آنها می‌شود و به این واسطه حاضر نخواهند بود خواسته‌ها و انتظارات خود را نادیده بگیرند. از سویی متأسفانه با افزایش آمار طلاق و افزایش آسیب‌پذیری نهاد خانواده در سطح کشور، ورود به زندگی مشترک را نه تنها مأمن امن و آرامش خود نمی‌دانند بلکه میدانی برای نبرد و چالش و سهم خواهی  تصور می‌کنند.
این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس با اشاره به اینکه دختران ما با توجه به افزایش سطح تحصیلات و دسترسی به اطلاعات باید با هوشیاری، تن به ازدواج‌های سفید ندهند، ادامه می‌دهد: این هوشیاری و آگاه‌سازی وظیفه دستگاه‌ها و نهادهای آموزشی و اصحاب رسانه است که اطلاعات مناسب و واقعی را در اختیار جوانان ما قرار دهند تا آنها خود را اسیر و آلوده خوشی‌های زودگذر نکنند.
ترویج خانه‌های مجردی با کاهش ازدواج
«سید حسن موسوی چلک»، رئیس انجمن مددکاری ایران نیز با اینکه استقلال مالی دختران را یکی از دلایل تجردهای قطعی می‌داند اما معتقد است همه دلایل تجرد‌ها به این موضوع برنمی گردد و به «ایران» می‌گوید: زمانی که شرایط تحصیل برای دختران فراهم می‌شود معیار آنها برای انتخاب همسر و ازدواج هم تغییر می‌کند. در این زمان طبیعی است که دختران ما به هر ازدواجی رضایت ندهند.
وی می‌افزاید: زمانی که افراد به بلوغ عقلی و فکری می‌رسند در انتخاب‌های خود برای ازدواج دقت بیشتری می‌کنند. در اینجا اشتغال و تحصیل به پخته‌تر شدن افراد و بلوغ آنها کمک زیادی می‌کند.
 البته همیشه به این صورت نیست که فرد پس از تحصیل و اشتغال تن به ازدواج ندهد چراکه در حال حاضر تعداد زیادی از ازدواج‌های ما در دانشگاه و محیط کار انجام می‌شود.
او با اشاره به اینکه آمار ازدواج‌های ثبت شده در سال گذشته نسبت به سال 95، 11 تا 13 درصد کاهش داشته است، می‌گوید: بخشی از علت تأخیر در ازدواج دختران به خاطر تغییر سبک زندگی مردم است. در گذشته عرف بود که پسران قبل از سربازی و دختران قبل از سن 20 سالگی ازدواج کنند اما در حال حاضر دیگر این موضوعات در خانواده‌ها مطرح نیست.
رئیس انجمن مددکاری به تصورات و نگرانی‌های جوانان در مورد ازدواج هم اشاره می‌کند و می‌گوید: بخشی دیگر از دلایل ازدواج نکردن جوانان، به خاطر آن است که فکر می‌کنند با ازدواج، آزادی عمل از آنها گرفته می‌شود و باید مسئولیت پذیر‌تر عمل کنند. علت مهم تری که باعث کاهش رغبت جوانان برای ازدواج شده هم مسائل اقتصادی است. بر همین اساس، اگر وضعیت اقتصادی به همین منوال ادامه پیدا کند، به طور قطعی آمار ازدواج ما از این تعداد هم کمتر خواهد شد.
وی در مورد پیامدهای تجرد قطعی هم می‌افزاید: افزایش تجرد قطعی دختران باعث کاهش میزان باروری و حرکت جامعه به سمت سالمندی می‌شود.
 این پدیده حتی روی  روابط اجتماعی و مناسبات اجتماعی هم تأثیر منفی خواهد گذاشت. به این معنی که ساختار و روابط خانوادگی دچار تغییر و تحول می‌شود و جوانان ما به سمت انزوا و تنها زندگی کردن می‌روند.
سختگیری های خانوادگی
«کوروش محمدی» رئیس انجمن آسیب شناسی ایران هم به محتاط‌ تر شدن دختران برای ازدواج اشاره می‌کند و به «ایران» می‌گوید: تحصیلات و اشتغال باعث شده تا دختران دیگر مثل سابق تن به هر ازدواجی ندهند. البته همه موضوع به این خاطر نیست. اشتغال و تحصیل می‌تواند تکیه گاهی برای دختران ما باشد که اگر ازدواج نکردند، خود را با آنها مشغول کنند.
وی ادامه می‌دهد: به همین علت شاید اشتغال بخشی از دختران مجرد قطعی به خاطر پر کردن نیازهای فکری، جسمی و غریزی باشد تا دغدغه‌ها و خلأهای این افراد پر شود. البته زمانی که فرد وارد محیط کار می‌شود دغدغه‌هایش هم تغییر می‌کند و ممکن است دیگر به مسأله تشکیل زندگی و ازدواج توجه نکند.
محمدی، پدیده تجرد قطعی را وابسته به شرایط جامعه می‌داند و می‌گوید: یکی از این دلایل تأخیر در ازدواج دختران می‌تواند سختگیری‌های خانواده‌ها باشد. برخی از خانواده‌ها آنقدر در این موضوع مداخله و سختگیری می‌کنند که فرزند‌شان قید ازدواج را می‌زند و به‌طور کلی از این کار منصرف می‌شود.
وی تأکید می‌کند: البته اغلب دخترانی که در جوانی خودخواسته ازدواج نمی‌کنند زمانی که سن‌شان بالاتر می‌رود نظرشان تغییر می‌کند اما در آن زمان دیگر انتخاب‌های ایده آلی نخواهند داشت. به طور مثال همسر دوم می‌شوند، با کسی که با آنها اختلاف سنی بالایی دارد یا با فردی که در گذشته تجربه طلاق را دارد ازدواج می‌کنند.