هم نشینی مدنی



محمد زینالی اُناری
پژوهشگر فرهنگ عامه
ما در این دوره و زمانه، کمتر می‌نشینیم و صحبت می‌کنیم، چراکه به‌دلیل سیطره اشتغال زیاد برای رفع گرفتاری، حل مشکلات و دِین هزینه‌ها، مناسک‌های هم‌صحبتی که بیشتر نوعی تقویت ارتباطات انسانی بوده، کنار می‌روند. اما یلدا، شبی است طولانی که نسبت به شب‌های دیگر، وقت بیشتری برای نشستن، گفتن و شنیدن دارد. البته میهمانی شب یلدا، از صورت خانوادگی آن به شکل مدنی در نیامده و هنوز هم حول محور پدربزرگ‌ها و به سبک رسم‌های خانواده گسترده صورت می‌گیرد. و با وجود اخم و تخم بزرگی که این روزها به خاطر قیمت بالای آجیل و شب‌چره یلدا در صورت ما است، اما باید گفت که «خانواده گسترده» هنوز نوستالژی اصلی شب‌های یلدا است. یعنی اگر آجیل و بادام و هندوانه  حذف شود، باز هم شب یلدا باقی می‌ماند، چون گردهمایی‌های خویشاوندی هنوز دیده می‌شود. می‌توانیم گردهمایی‌های غیرفامیلی را هم در نظر بگیریم، که برخی از جوانان دور مفهوم بزرگی به‌نام رفاقت می‌نشینند و در شب‌ها و اعیادی چنین، هم صحبت شده و ضمن گوش دادن به موسیقی و بازی تخته نرد، به پذیرایی و تفریحات رایج می‌پردازند. در واقع حول محور جشن یلدا جمعی برای رفاقت ایجاد می‌شود و جای پدربزرگ و مادربزرگ را می‌گیرد، درحالی که آن مقبولیت رسوم خویشاوندی را در جامعه ندارد. و از آنجایی که از سنت رایج گسسته و طرحی تازه برای جمع‌های دوستانه دارد با مخالفت‌هایی رو به رو می‌شود. اما با این حال باید گفت که این مراسم جنبه مدرنی از هم‌نشینی‌های مناسکی است که می‌تواند در شب یلدا رخ دهد. اما نکته مهم، موضوع مشروعیت بخشی است که جای آن در میهمانی‌های جوانان خالی است. سیاست هم نشینی با بزرگان خانواده، سیاست توأم تقویت پدرسالاری و تکریم خویشاوندان است. اما سیاست هم‌نشینی با رفقا، به حذف ساختار پدرسالاری می‌پردازد و تنها چیزی که می‌تواند آن را از نظر اجتماعی مقبول و مشروع سازد، وجود جایگزینی برای حافظ‌ خوانی است. در بسیاری از مناسبات اجتماعی، تأکیدمان بر ساختار خانواده گسترده و رسوم جامعه پدرسالار بوده و برای گروه‌هایی از جامعه که خارج از این ساختار زندگی می‌کنند، بدیلی را نپذیرفته‌ایم. گروه‌هایی که فاقد خانواده گسترده هستند، جوانانی که فاقد حمایت‌‌های خویشاوندی هستند و پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایی که فاقد نوه و نتیجه ­اند، نیاز به نوع دیگری از هم نشینی‌های اجتماعی توأم با حافظ خوانی یا منزوی‌خوانی‌اند تا آن اتفاق خوبی که همه در این شب‌ها به یاد دارند، برای ایشان هم بیفتد.در این سال‌ها، هم نشینی‌های مدنی به صورت‌های معوج و جا نیفتاده‌ای رایج شده‌اند. گاه مراسمی به سبب شب یلدا در خانه‌های قدیمی شکل گرفته و جمعی برای هم نشینی دور هم جمع می‌شوند. گاه جشنی همگانی در سالن‌ها و محافل برگزار می‌شود یا سفره‌های دسته جمعی برگزار می‌شود. اما برای حفظ شب یلدا در عین‌گذار از مناسک خانواده گسترده به هم نشینی مدنی، سه شاخص شب یلدا را باید از یاد نبریم، هم نشینی سازنده که فردیت همه را مد نظر قرار دهد، مناسبات آیینی که بدون آجیل هم می‌تواند شکل گیرد، حافظ‌خوانی یا اگر از شاعران امروز بطلبیم منزوی خوانی!



آدرس مطلب http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/6953/11/494098/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه ها