صبح صادق ندمد، تا شب یلدا نرود! *


دکتر علی بلوکباشی
انسان شناس
یلدا یکی از مهم‌ترین آیین‌های ملی ماست که نقش بی‌بدیلی در هویت ملی-تاریخی ما ایفا کرده است. نکته مهم در این جشن، فلسفه گردهمایی و شب‌نشینی مردم در خانه‌های یکدیگر و گستردن خوان یا سفره‌ای از بهترین فرآورده‌های میوه‌های تابستانی و پاییزی و شرکت در ضیافتی است که جوهره اسطوره‌ای و هوایی روحانی دارد. خوان یا سفره شب‌چره یلدا، افزون بر جنبه قدسیانه آن، کارکردی روانی-اجتماعی و فرهنگی در آرام‌کردن هیجانات و غلیان‌های روانی مردم و امید بخشیدن به زدوده‌شدن تاریکی از زندگی و دمیدن صبح صادق از پس سیاهی شب دارد. همچنین نزدیک‌کردن افراد گرو‌ه‌ها و قشرها از پایگاه‌های اجتماعی-اقتصادی مختلف با یکدیگر در پیرامون آبشخوری یگانه؛ استوار کردن پیوندهای ملی و بازسازی هویت فرهنگی و نظام همدلی و دوستی میان گروه‌های قومی، زبانی و دینی در درون و بیرون سرزمین ایران، کمک در انسجام فرهنگی و تحکیم نظام وفاق و صلح و دوستی میان مردم ایران و مردم حوزه‌های فرهنگ ایرانی در همه سرزمین‌های آسیای مرکزی، هند و پاکستان... و پاسخ‌دادن به خواست‌ها و نیازهای عاطفی و معنوی و انتظارات آنها از کارکردهای این جشن هستند. در این شب آنچه معمولاً میان همه ایرانیان عمومیت دارد، جمع شدن در خانه‌های بزرگترهای خانواده، فامیل و کدخدایان و ریش‌سفیدان آبادی، یا در خانه‌های خویش و آشنا و نشستن پای سفره شب‌چره یلداست. انار، سیب و هندوانه که در فرهنگ ایرانی-اسلامی و فرهنگ‌های دینی برخی سرزمین‌های دیگر ارزش و اعتبار قدسیانه دارند از مهم‌ترین سفره‌نشینان یلدا هستند. انار و سیب هر دو نمادی از باززایی، باروری، نوشدگی، پیروزی و جاودانگی به شمار می‌روند و با میلاد ایزد- مهر در ارتباط هستند. بویژه انار، سیب سرخ و هندوانه معمولاً گرد و توسرخ با نماد مهر، یعنی خورشید در شب یلدا یا چله بزرگ انطباق دارند. مردم ایران باورهای خاصی درباره خوردن هر یک از خوراکی‌های شب چله دارند و برای هر یک خاصیت و سودی می‌پندارند و با خوردن آنها پیش‌بینی‌هایی می‌کنند. به باور عامه، خوردن انار و هندوانه همراه با شکستن تخمه و خوردن آجیل در شب یلدا، دیو و ابلیس وسوسه‌گر و گمراه‌کننده را از دل انسان و محیط زیست او دور می‌کند و تب و درد و ناخوشی را از تن انسان بیرون می‌برد.شعرخوانی از مهم‌ترین بخش‌های شب یلداست و شاهنامه خوانی، حافظ‌‌خوانی، خواندن اشعار شاعران محلی، نقل قصه و داستان از داستان‌نامه‌ها و کتاب‌های مذهبی و گفتن چیستان، کم و بیش در شب‌نشینی شب یلدا در بیشتر شهرها و روستاهای ایران معمول است. یکی دیگر از سرگرمی‌های مردم شهر و روستا در شب‌نشینی‌های شب‌چله، تفأل زدن یا فالگیری برای پیش‌بینی سرنوشت و آینده خود و خانواده و چگونگی آب و هوا و کار و معیشت در سال پیش روی آنها بوده است. از انواع تفأل‌های بسیار رایج میان ایرانیان، تفأل به اشعار دیوان لسان‌الغیب حافظ به هنگام تحویل ماه قوس به جدی در شب یلدا، بوده است.
 *(سعدی)

آدرس مطلب http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/6953/11/494099/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه ها