بلع مواد مخدر با طعم رئالیسم

سحر عصرآزاد
منتقد سینما
«کارت پرواز» فیلمی است با موضوعی جسورانه که خوانشی جدید از رئالیسم و فیلم اجتماعی ارائه می‌دهد، بدون آنکه نیازی به برجسته کردن ابعاد اجتماعی سوژه محوری داشته باشد.
مهدی رحمانی پس از فیلم‌های «دیگری»، «پنهان» و «برف» که قوام تدریجی نگاه این فیلمساز جوان را مورد توجه قرار می‌دهند، در جدیدترین اثر خود سراغ سوژه‌ای مبتلابه جامعه رفته که برآمده از رویدادهای اجتماعی روز است اما در تب سیاست زدگی و اخبار سیاسی مغفول مانده است.
سوژه ترانزیت مواد مخدر با بلع؛ که با تکیه بر آمار مستند ارائه شده تبدیل به تجارتی پولساز شده و متأسفانه مرگ و میر ناشی از آن نیز عددی قابل توجه را به خود اختصاص داده، از فیلتر ذهنی هر فیلمسازی می‌تواند تبدیل به فیلمی متفاوت با دوز و ابعاد اجتماعی، ملودرام و... متفاوت شود.
آنچه زاویه دید مهدی رحمانی را به‌عنوان کارگردان و یکی از فیلمنامه نویسان در کنار امیر عربی و بابک میرزاخانی منحصر به فرد می‌کند، جهانی است که آنها با فشرده کردن اجزایش در کپسول درام محوری، موجب تمرکز بیشتر بر آن و ابعاد گسترده‌اش شده‌اند.
فیلم با یک ضرب الاجل زمانی در محدوده یک صبح تا شب در شهر تهران می‌گذرد و کلید این حرکت خطی؛ همراهی دو جوان به اجبار موقعیت بحرانی است که گرفتارش شده‌اند. دو جوان که هر یک بنا به نیاز دراماتیکی خاص، قدم در راه سفر گذاشته‌اند و گرفتاری نابهنگام یکی، دیگری را به تکاپو وامی دارد تا ابتدا از سر اجبار اما بتدریج از سر همدلی درصدد رفع مشکل و نجات دیگری برآید. هرچند موقعیت کلاسیک همراهی اجباری که منجر به همدلی می‌شود، در فیلم‌های ایرانی و خارجی متعددی محور کار قرارگرفته، از آن جهت در فیلم «کارت پرواز» متمایز می‌شود که بستر و ضرب الاجل زمانی انتخابی برای این بحران منجر به خوانشی جدید از رسیدن به همدلی از پسِ یک شبانه روز و حتی همان بحران شده است.
اینها همه رویی از سکه آدم‌های این اجتماع هستند که بدون حرف و شعار و ادعا، سویه‌های جدیدی از شهر و شب و آدم‌ها ثبت می‌کنند. شهری که در شب رنگ آمیزی دیگری دارد؛ بدون آنکه این تمایز بواسطه حضور نیروی انتظامی یا معتادان و دزدان و قاتلان و حاشیه نشینان و... ایجاد شود.
همان‌گونه که گلخانه ابتدای فیلم؛ نه یک مکان شاعرانه و لطیف بلکه تصویری خشن و بی رحم از مکانی هزارتو مانند است که با پس زدن لایه‌های حصار نایلونی، چهره واقعی خود را در بلعِ اجباری واقعیت، به قهرمانان جوانش نشان می‌دهد. فیلم مصداق همین کالبدشکافی در تراژدی حیات جوانانی است که سرانجام آمال و آرزوهایشان را در کاسه توالت سرویس بهداشتی عمومی جست‌و‌جو می‌کنند.
بواسطه این خوانش و اصرار نداشتن بر بسط و گسترش سویه‌های اجتماعی و مستعد موقعیت محوری است که می‌توان از «کارت پرواز» به‌عنوان فیلمی جسورانه نام برد که از دستمایه‌های خود استفاده معکوس می‌کند و با دور شدن از عادت و انتظار کلیشه شده مخاطب از روند چنین سوژه‌ای، تبدیل به فیلمی تلخ و گزنده و اثرگذار می‌شود.