تنگنایی گریبانگیر مخاطبان واقعی کتاب

الهام فلاح
نویسنده
«ایران»: یک روز به شروع طرح تابستانه کتاب در کتابفروشی‌های تهران و شهرستان‌‌ها باقی مانده است؛ طرحی که به‌دلیل افزایش بی‌رویه قیمت کتاب و دردسرهای چاپ و نشر، میزان استقبال از آن در هاله‌ای از ابهام فرو رفته است.
 
در طـــــرح تابستـــانه کتاب، کتابفروشی‌هایی که در سامانه طرح ثبت‌نام کرده باشند می‌توانند برای مشتریان خود 15درصد برای کتاب‌های ترجمه و 25درصد برای کتاب‌های تألیفی تخفیف قائل شوند. این به شرطی‌ است که سقف خرید مشتریان از 120000 تومان بالاتر نرود. این در حالی است که رقم تخفیف این طرح نسبت به طرح مشابه در پاییز گذشته یا تابستان قبلی تغییری نکرده است، اما قیمت تمام هر کتاب نسبت به سال گذشته 65 درصد افزایش یافته است. ناشران زیادی در سه ماهه اخیر سال به علت تراکم کتاب‌های در انتظار چاپ، مجبور به استفاده از کاغذ خریداری شده با ارز آزاد بوده‌اند و همین مسأله قیمت کتاب را بیشتر از نرخ طبیعی تورم، دچار افزایش کرده است. کافی‌ است سری به نزدیک‌ترین کتابفروشی بزنید تا متوجه شوید با مبلغ 120000 تومان می‌توانید حداکثر دو کتاب خریداری کنید. برای مثال آخرین قیمت کتاب «نام من سرخ» پاموک 75000 تومان، «مواجهه با مرگ» براین مگی 69000 تومان و «ابله» داستایوسکی 98000 تومان و «شکوفه‌های عناب» رضا جولایی 45000 تومان و «بامداد خمار» 55000 تومان ارائه شده است.
پرسش اصلی این است که با این قیمت بالای کتاب آیا طرح‌های کمکی می‌تواند از افت روزافزون آمار کتاب‌خوان‌های ایرانی جلوگیری کند؟ و از آن مهم‌تر آیا مانع قابل توجهی برای ورشکستگی و افول کتابفروشی‌های محلی خواهد بود؟ خبرهای رسیده از سوی ناشران مختلف حاکی از آن است که وعده دولت برای اعطای کاغذ دولتی هنوز عملی نشده و تجربه شخصی کتاب من که مدتی پیش مجوز انتشار گرفته اما ناشر همچنان منتظر رسیدن کاغذ برای انتشار کتاب است بخشی از این مسأله است. حقیقت این است که این طرح‌ها و یارانه‌های اندک نمی‌تواند به این سقوط قریب‌الوقوع کمک کند. سقوط فرهنگ کتابخوانی که روز‌به‌روز نسبت به قبل رو به افول است. مسلماً کتابخوانان ایرانی دلشان می‌خواست این تخفیف نبود اما می‌شد کتاب‌ها را به قیمت دو سه سال پیش آن خرید. متولیان طرح تابستانه و پاییزه و عیدانه با شعارهای زیبا و دلفریب، گویی چشمشان را به موج‌های بزرگ و غرق کننده‌ای که بازار نشر را در خود می‌بلعد فرو بسته‌اند. این است که یارانه و بن کتاب همان میزان است که چهار سال پیش بود و تخفیف هم اگرچه نه رقم ثابت، که درصدی است، اما سقف 120000 تومان یعنی یک یا نهایتاً دو کتاب برای کل سه ماه تابستان و فراغت و روزهای بلندش برایتان کافی‌ست.