قلم‌زنی ایرانی جایگاهی بی‌نظیر دارد

منصور حافظ پرست  
‌ استاد قلم‌زنی‌
نگارخانه «مس‌نگار» به‌ روال هر سال و در راستای معرفی و ارتقای هنر قلم‌زنی، امسال نیز نمایشگاه گروهی «آثار نفیس هنرمندان قلم‌زن» را به مدت یک هفته از 19 تا 25 مهرماه برگزار کرده است.

قلم‌زنی تعریف خاصی دارد. ایجاد نقوش و طرح‌های انسانی، حیوانی و گیاهی روی فلزات با چکش و قلم‌های فولادی. این کار از دوره‌های هخامنشی، ساسانی، ایلامی‌ و سلجوقی انجام می‌شد و در دوران صفویه به اوج خود رسید. اما وقتی به دوره قاجار رسید دچار رکود و ضعف شد و این رکود تا اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی ادامه پیدا کرد. تا زمانی‌ که آلمانی‌ها به ایران آمدند و چون با ارامنه اصفهان هم‌دین و مسلک بودند، در جلفای اصفهان سکنا گزیدند. بعدها به وسیله هنرمندان ارامنه اصفهان هنر قلمزنی ایرانی شکل گرفت و استادان نامی بسیاری به پیشنهاد آلمانی‌ها قلم‌زنی کردند. اما سبک قلم‌زنی‌شان بسیار متفاوت با دوره‌های پیش بود. آنها نوعی مینیاتوری انجام می‌دادند و به وسیله قلم‌های فولادی تحول ایجاد کردند. قبلاً استادان از شیوه‌های متفاوتی استفاده می‌کردند. اما در تحولی که این استادان ایجاد کردند، با قلم‌های نوینی به نام قلم‌های عاج دار در قلم‌زنی‌هایشان سایه ایجاد کردند. همان سایه‌ای که در نقاشی‌های گرافیکی ایجاد می‌شود، آنها با قلم فولادی ایجاد کردند که باعث شد نقوش انسانی یا گیاهی شباهت واقعی پیدا کنند. این اتفاق باعث شد تعداد زیادی از استادان مجرب و بنام ایرانی به دنیا معرفی شوند. استادانی که بعضاً دیگر تکرارشدنی نیستند و در طراحی‌هایشان سلیقه زیادی داشتند و اکنون باید در موزه‌ها به دنبال آنها گشت. قلم‌زنی در اوایل انقلاب و نیز اوایل جنگ ایران و عراق باز هم رو به رکود رفت اما بعد از آن دوباره رشد کرد. اکنون با حمایت‌هایی که گالری مس‌نگار از قلم‌زنان جوان و پیشکسوتان این عرصه می‌کند یکی از بهترین مشوق‌های رشته قلم‌زنی است. از طرفی هنر قلم‌زنی در دنیا منحصر به‌فرد است آن هم به ایران و بخصوص به اصفهان. البته کم و بیش در اراک هم هنرمند قلم‌زن داریم اما معدن آن اصفهان است. یکی از صنایع رو به رشد همین صنعت قلم‌زنی است و جوان‌ها چه مرد و چه زن با استفاده از تجربیات مسن‌تر‌ها اکنون کارهای شایسته و خوبی عرضه می‌کنند.