یک گام به جلو در حبس زدایی

محمد حسنی
وکیل پایه یک دادگستری‌
نظر به تعداد عناوین مجرمانه در قوانین مجازات‌های مختلف در طول سالیان گذشته، عمده مجازات‌ها حبس تعیین شده بودند، از این‌رو هر ساله با تعدد آمار زندانیان و در برخی مواقع با افزایش آنها روبه‌‌رو بودیم. تا جایی که در چند سال گذشته با توجه به معضلات ناشی از این آسیب اجتماعی، مسئولان امر و فعالان حوزه اجتماعی، اظهار نگرانی کردند و خواستار تغییر قوانین و اصلاح آنها در جهت حبس زدایی و کاهش آمار زندانیان در کشور شدند. در این راستا، مجلس شورای اسلامی نیز بر آن شد تا با تصویب قوانین جدید در خصوص کاهش آمار زندانیان در کشور گام‌هایی عمده بردارد.
در هفته جاری مجلس در زمینه همسو شدن با دستورات شرعی و سیاست‌های رهبر معظم انقلاب در خصوص حبس‌زدایی و با هدف کاهش هزینه‌های ناشی از جرایم ارتکاب که در صورت نگهداری زندانی، هزینه بیت المال صرف آن می‌شود، با تبدیل حبس‌های ابد غیرحدی به حبس بیش از ۲۵ تا ۳۰ سال موافقت کرد.
از آن جا که نگهداری زندانی هزینه مضاعفی را به اجتماع تحمیل می‌کند، در قانون جدید، هر نوع کاهش مجازات حبس جز در مواردی خاص، پس از بررسی دقیق در کمیسیون‌های قضایی با جلب نظر کارشناسان زبده حقوقی در قالب تقلیل یا کاهش مجازات یا تبدیل آن از حیث درجات مجازات قابل انجام خواهد بود. پس از اجرایی شدن این قانون، دست قاضی که مجری قوانین مدون مجلس است، در اعمال مجازات‌ها به مصلحت مجرم و جامعه باز گذاشته می‌شود و موضوع مهم جرایم غیرقابل گذشت که سابق بر این با تحقق بزه ارتکابی و جرم حتی با گذشت شاکی و جبران ضرر و زیان ناشی از آن برای محکمه امکان تبدیل حبس وجود نداشت، این مهم اتفاق افتاده که اکثر جرایم غیرقابل گذشت تبدیل به جرایم قابل گذشت شده و دست قاضی در این شرایط باز گذاشته شده است.
شایان ذکر است موارد تبدیل جرایم غیرقابل گذشت به قابل گذشت به تفصیل در قانون آمده است. در این راستا، حبس ابد به غیر از موارد خاص در دیگر موارد از قانون حذف شده است. در این قانون حبس‌های ابدی که امکان تبدیل به درجات پایین‌تر نداشتند، اکنون به غیر از حبس‌های ابد غیرحدی به درجه یک (1) مجازات‌ها تبدیل می‌شوند. به‌عبارت دیگر، سابق بر این تمامی حبس‌های ابد اجرا می‌شدند، ولی در حال حاضر در حبس‌هایی به غیر از موارد حدی باقیمانده مجازات‌ها به درجه یک مجازات تبدیل می‌شوند. درجه یک مجازات‌ها به آن دسته از مجازات‌هایی گفته می‌شود که بین 25 تا 30 سال زندان برای مجرم در نظر گرفته می‌شود.
بر اساس قانون جدید تمامی جرایم درجه 4 به درجه 6 کاهش یافته است، مگر در مواردی که جرمی از نوع درجه 4 باشد ولی به عنف و تهدید واقع شده باشد. در آن صورت 5 تا 10 سال زندان برای مجرم تقلیل نمی‌یابد و باقی خواهد ماند، اما در غیر این صورت، مجازات به درجه 6 کاهش خواهد یافت یعنی مجرم به جای 5 تا 10 سال زندان، تنها 6 ماه تا دو سال در حبس خواهد بود.‌