اسقاطی‌ها در خیابان‌

حالت تهوع گرفتم، دود کل ماشینو گرفته، انگار اگزوز تو اتاقه، اصلاً این ماشین راه نمیره، چه اشتباهی کردم سوار شدم.
وقتی پیاده شدم، لباسم بوی دود گرفته بود. به خودم می‌گم، آلودگی هوا کم بود، دود این ماشین هم اضافه شد. فکر کنم این ماشین حداقل 20 سال از من بزرگتره. خوشبینانه پیکان سفیدی که تا چند دقیقه پیش سوارش بودم، 50 سالش بود.
اونطور که از کارشناسان شنیدم، عمر مفید خودروی ایرانی حداکثر 20 سال است و بعد از آن این خودرو یک متحرک دودزا است. مدت‌ها بود این مدل خودروها را توی شهر مخصوصاً تهران ندیده بودم، اما چند وقتیه که ترددشون زیاد شده. خیلی از سواری‌های شخصی فرسوده مشغول جابه‌جا کردن مسافران هستند. از این خودروها که عمر مفیدشون گذشته  که تعدادشان زیاد است.
داشتم به این فکر می‌کردم که چطوری بوی لباسم رو از بین ببرم که خودروی دیگه‌ای رو دیدم که اون قطعاً 60 سالش بود. به راننده گفتم چرا این خودرو رو نمی‌فروشی، جاش یه خودروی نو بخری که خودت هم راحت باشی؟ این خودرو خیلی فرسوده است حتی بدنه‌اش زنگ زده.
تو چند جمله کوتاه جوابمو این‌طوری داد که «قرار بود این خودرو رو اسقاط کنم، اما کلی صبر کردم، آخرش هم مرکز اسقاط گفت پول برای خرید نداریم. قرار بود پیکان من رو 2.5 میلیون تومان بخرند، اما الان تو بازار 5 میلیون تومان هم مشتری داره. از وقتی قیمت خودرو بالا رفت بازار خودروهای اسقاطی هم داغ شد. کمتر کسی رو می‌بینید که دارنده خودروی فرسوده باشه و صبر کنه تا مرکز اسقاط پول بده، چون ماها می‌تونیم خودروهای از رده خارج شده خودمون رو گرون‌تر بفروشیم. حالا من با این خودرو مسافرکشی می‌کنم.»
به راننده گفتم اگه معاینه فنی نداشته باشید روزی 50 هزار تومان جریمه می‌شید، پاسخ داد: «گرفتن معاینه فنی کاری نداره، فقط باید 100 تا 150 هزار تومان شیرینی بدی.» بعد از این گفت‌و‌گو‌ها سراغ انجمن صنفی مراکز اسقاط خودرو رفتم. سؤال اصلی این بود که چه اتفاقی افتاده خودروهای اسقاطی به خیابان‌ها برگشتند، آن هم با این حجم از آلودگی هوا؟
داوود کریمی، عضو هیأت مدیره انجمن صنفی مراکز اسقاط خودرو گفت: از ابتدای طرح اسقاط خودرو یعنی از سال 84 تا 95، حدود 2 میلیون خودرو اسقاط شده است، این در حالی است که در کشور بیش از 3 میلیون خودروی فرسوده وجود دارد. اگر بخواهیم بر اساس گواهی اسقاط به این موضوع نگاه کنیم 7 میلیون و 300 هزار خودرو وجود دارد. (توضیح: به ازای یک سواری، یک گواهی و به ازای وانت 2 گواهی، مینی بوس 5 گواهی، اتوبوس 14 گواهی، کامیون کشنده 16 گواهی، موتورسیکلت یک‌چهارم گواهی و نیسان 3 گواهی برای اسقاط داده می‌شود.)
وی ادامه داد: پیش‌بینی می‌کنیم تا سال 1404 بیش از 8 میلیون خودروی فرسوده داشته باشیم و این بدون در نظر گرفتن گواهی اسقاط است.
عضو هیأت مدیره انجمن صنفی مراکز اسقاط خودرو با بیان اینکه مراکز اسقاط هیچ کاری نمی‌کنند چرا که پولی وجود ندارد، توضیح داد: خودروی فرسوده پیکان در مراکز اسقاط 2.5 تا 3 میلیون خریداری می‌شود، این قیمت برای پژوها هم بین 4 تا 5 میلیون تومان است. حالا قیمت همین خودروها در بازار 6 تا 7 میلیون تومان است، از این‌رو حتی اگر پول هم بود، دارنده خودرو با چه انگیزه مالی خودروی خود را می‌فروشد؟
وی درباره اینکه میزان آلایندگی خودروها چقدر است، گفت: میزان آلایندگی یک موتورسیکلت کاربراتوری 15 گرم بر کیلومتر است این در حالی است که یک خودروی یورو 2تا 2.7 گرم بر کیلومتر آلایندگی دارد. حالا ببینید موتوری که 90 کیلو هم نیست چقدر آلایندگی دارد. موتورهای کاربراتوری آلایندگی بالایی دارند، در سطح کشور 8 میلیون موتور وجود دارد که 90 درصد آن کاربراتوری است.
در شرایطی که در کشور بیش از 240 مرکز اسقاط وجود دارد چرا 15 هزار نفر در این مجموعه‌ها بیکار شدند، 4 هزار میلیارد تومان سرمایه هدر رفت و خودرویی از رده خارج نمی‌شود؟
یدالله مرتضوی، عضو هیأت مدیره انجمن صنفی مراکز اسقاط خودرو سؤال ما را این‌گونه پاسخ داد که «باید بیش از 300 هزار خودرو در سال از رده خارج می‌شد، اما نشد. علت این هم امضای یکی از وزرا بود. وزیر وقت صمت، به‌صورت یکطرفه خودروسازان را معاف از اسقاط خودرو کرد.»
طبق اطلاعاتی که ما به دست آوریم در آن زمان حدود دو سال پیش به‌خاطر اینکه هزینه تولید خودرو افزایش پیدا می‌کرد طرح اسقاط توسط خودروسازان ملغی شد. خودروسازان اعتقاد داشتند که اگر به ازای 10 خودروی تولیدی یک خودرو اسقاط کنند، 25 درصد به هزینه‌هایشان اضافه می‌شود. اما اخیراً در مجلس طرح ساماندهی بازار خودرو تصویب و برای اجرا ابلاغ شده که خودروسازان را مکلف می‌کند به ازای هر 4 خودرویی که تولید می‌کنند، یک خودرو اسقاط شود.
عضو هیأت مدیره انجمن صنفی مراکز اسقاط خودرو عنوان کرد: «اگر این قانون اجرایی شود، تا حد زیادی آلودگی هوا کنترل می‌شود و خودروسازان متعهد به اسقاط خودرو می‌شوند.آن‌طور که ما ارزیابی کردیم 52 درصد آلایندگی کشور مربوط به خودروها است، سهم خودروهای سنگین 20 درصد و سواری و موتورسیکلت 32 درصد است.خودروهای فرسوده ۵.۷ میلیارد دلار به کل کشور آسیب زده است.»