سیاسی کاری؛ آفت ادامه حیات تشکل‌های فرهنگی

فرهاد حسن زاده
نویسنده کودک و نوجوان
جمعی از اهالی کتاب، شامگاه سه‌شنبه شاهد برپایی مراسمی به پاس سال‌ها فعالیت انجمن نویسندگان کودک و نوجوانان بودند. شرکت‌کنندگان که اغلب از نویسندگان مطرح کودک و نوجوان کشور بودند، نه فقط از خاطرات 22 ساله‌شان درباره انجمن صحبت کردند، بلکه از ناباوری‌شان درباره ماندگاری این نهاد صنفی گفتند. این ناباوری دقیقاً کلید این متن است و علت آن را فرهاد حسن‌زاده، از اعضای پیشکسوت انجمن برای ایران توضیح می‌دهد.

انجمن نویسندگان کودک و نوجوان، نهادی مردمی‌ است که بدون اتکا به بودجه‌های دولتی-حکومتی و از سوی اهالی کتاب دایر شده است. سال‌ها قبل با همراهی جمعی از همکاران نویسنده از جمله هیأت مؤسسان این انجمن بودیم و آن را به امید کمک به دفاع از حقوق اعضا دایر کردیم. هر چند که از همان ابتدا با مشکلات متعددی حتی در راه کسب مجوز فعالیت‌مان روبه‌رو شدیم، اما دلیلی برای ناامید شدن نبود. نویسندگی برخلاف روزنامه‌نگاری هنوز از سوی قوانین وزارت کار و مراجع ذی‌ربط شغل محسوب نمی‌شود؛ حالا بماند که این حرفه درآمدی هم نصیب فعالانش نمی‌کند که منجر به جدی گرفتن هرچه بیشترش شود. در خاطرم هست که در آن دوران برای دریافت مجوز با چه مشکلاتی روبه‌رو بودیم و در نهایت هم ناچار به کسب مجوز فعالیت‌های تشکل با عنوان مؤسسه‌ای فرهنگی شدیم. همین مسأله مشکلاتی پیش رویمان گذاشت و دایره فعالیت‌هایمان را محدود ساخت. با این حال از همان ابتدا مبنای فعالیت‌های‌مان را بر این گذاشتیم که تا حد توان از حقوق صنفی فعالان عرصه کودک و نوجوان دفاع کرده و حتی گام‌هایی برای ارتقای ادبیات این گروه سنی برداریم. انجمن موفق به کسب اعتبار درمیان اهالی کتاب شد و به همین منظور هم هرازگاهی که اختلافی میان نویسنده و ناشر رخ می‌داد، مسأله با میانجیگری انجمن حل می‌شد. حتی با وجود موانع فعلی باز هم وجود تشکل‌های ادبی- فرهنگی فواید بسیاری به‌دنبال دارد. برای نمونه می‌توان به نقش واسطه انجمن میان اهالی کتاب و مسئولان فرهنگی اشاره کرد. طی این سال‌ها، هرگاه مسئولان وزارت ارشاد درصدد حل برخی مشکلات یا حتی اعطای تسهیلاتی از جمله اختصاص بیمه یا بن‌های کتاب در زمان برگزاری نمایشگاه‌های کتاب به نویسندگان برمی‌آمدند یکی از راه‌های ارتباطی آنان با اهالی کتاب همین تشکل نویسندگان کودک و نوجوان بود. حتی در مواردی هم برخی طرح‌ها از سوی انجمن به ارشاد پیشنهاد می‌شد و در همکاری مشترک، کار به مرحله عملیاتی شدن می‌رسید. یکی از این طرح‌ها، جشنواره کتابخانه‌های خانگی است که با فعالیت مشترک انجمن و وزارت ارشاد به سرانجام رسید.
در تمام این سال‌ها، تلاش شد که تفکرات سیاسی هر یک از اعضا که به طور قطع برخوردار از عقاید خاص خود هستند، به برنامه‌ریزی‌های تشکل راه پیدا نکند. به گمانم سیاسی‌کاری، یکی از مهم‌ترین آفت‌های ادامه حیات تشکل‌های فرهنگی در کشورمان است چراکه می‌تواند پایان فعالیت آنها را به‌دنبال داشته باشد و بهانه‌ای برای ایجاد موانعی تازه ایجاد کند. البته انجمن نویسندگان کودک و نوجوان تنها تشکل فعال در حوزه کتاب و برای این گروه سنی نیست، ما با دیگر نهادهایی همچون شورای کتاب کودک که به شکلی کاملاً خصوصی اداره می‌شود و حتی کانون پرورش فکری کودک و نوجوان که سر و شکلی دولتی پیدا کرده هم روبه‌رو هستیم. با این حال فعالیت هیچ‌کدام از آنها شباهتی به این انجمن ندارد. برای نمونه شورای کتاب کودک اهداف دیگری از جمله ترویج کتابخوانی، معرفی آثار شاخص کودک و نوجوان تألیف و ترجمه شده و همچنین کمک به ارتقای ادبیات را دنبال می‌کند. این در حالی است که انجمن نویسندگان کودک و نوجوان بیشتر به‌دنبال حفظ منافع نویسندگان، پژوهشگران و حتی روزنامه‌نگاران این حوزه است. انجمن طی سال‌های فعالیت خود با فراز و فرودهای بسیاری روبه‌رو بود، در برخی مواقع عملکردی بسیار پویا داشته و در مواردی هم دچار سکون شده است. خود من در خاطرم هست که در زمان‌هایی نه تنها به شکل ماهانه، بلکه به‌صورت هفتگی شاهد برگزاری جلسات نقد و بررسی و حتی آموزشی بوده است. به گمانم نه تنها مشکل انجمن نویسندگان کودک و نوجوان، بلکه سایر نهادهای مدنی همچنان بی‌توجهی دولت‌ها و حکومت‌ها به فعالیت آنهاست. اگر سازمان‌ها و ارگان‌ها همکاری بیشتری در مسیر فعالیت‌های این تشکل‌ها و نهادها به خرج بدهند، به مرور شاهد افزایش کارایی آنها در راه بهبود آثار تألیفی و حتی عرضه صحیح‌تر کتاب‌های ترجمه شده خواهیم بود. یکی از مهم‌ترین کارکردهای مثبت این تشکل‌ها را می‌توان کمک به بهبود وضعیت ادبیات با برگزاری نشست‌های آسیب‌شناسانه دانست.