از کرونا فرار کنیم یا زلزله؟

یگانه خدامی
«زلزلهههه. چه زلزله‌ای شد. شماها هم فهمیدین؟ تهران لرزید. وااای»
در اولین ساعت روز جمعه تهران با زلزله 1/5 ریشتری لرزید. شبکه‌های اجتماعی پر شد از نوشته‌هایی شبیه اینها. از استوری‌ها و پست‌های اینستاگرامی تا توئیت‌هایی که با ترس شروع و به شوخی ختم شدند. زلزله همیشه از آن موضوعاتی است که می‌تواند کاربرها را تحت تأثیر قرار دهد و از آن زمان‌هایی است که جو یکدستی در شبکه‌های اجتماعی به وجود می‌آید. زلزله تهران باعث شد یک رکورد توسط کاربران ایرانی در توئیتر ثبت شود. چون از زمان وقوع زمین لرزه تا ۲ساعت پس از آن کاربران توئیتری بیش از ۲۸هزار توئیت در رابطه با زلزله منتشر کردند. یعنی به طور میانگین در هر دقیقه ۲۳۳ توئیت. هشتگ هم که کاملاً مشخص بود؛ زلزله.
به دلیل اینکه سال هاست گفته می‌شود تهران در معرض خطر یک زلزله شدید قرار دارد. هر زمین لرزه نسبتاً شدید می‌تواند فضا را در شبکه‌های اجتماعی کاملاً تغییر دهد. اما جوی که بعد از زلزله بامداد جمعه در شبکه‌های اجتماعی به وجود آمد تحت تأثیر یک مسأله دیگر هم قرار داشت: بیماری کرونا و مراقبت‌های خاص این بیماری که باعث شد فرار کردن و بیرون از خانه ماندن این بار فرق داشته باشد.
به همین دلیل بخش زیادی از توئیت‌ها و پست‌های اینستاگرام به همزمانی کرونا و زلزله اشاره داشت. اینکه در این شرایط باید در خانه بمانیم یا نمانیم؟ یکی از توئیت‌های مشهور با این رویکرد توئیتی بود که با عکسی معروف از دو قورباغه عروسکی منتشر شد. قورباغه‌هایی که در شرایط مختلف سوژه کاربرها می‌شوند و این بار یکی از آنها کرونا بود و یکی دیگر زلزله و با هم گفت‌و‌گو می‌کردند: «‏- تو بیارشون بیرون من می‌کشمشون! – حله» این توئیت به قول توئیتری‌ها یکی از فیواستارهای بامداد جمعه بود و بیش از 3 هزار لایک گرفت. توئیت‌ها و پست‌هایی با موضوع مشترک زلزله و کرونا زیاد خواندیم. نوشته‌هایی مثل اینها: «کرونا پارک‌ها رو بست و زلزله دوباره بازش کرد»، «قدر نمی‌دونیم که یکم دیگه تلاش کنیم آتشفشان دماوند فعال میشه می‌تونیم از تهران یه موزه عبرت بسازیم بعداً ازش پول در بیاد»، «هیچ‌وقت فکر‌ نمی‌کردم با ماسک و کلاه کاسکت بگیرم بخوابم.»، «زلزله اومد هول شدم رفتم دستهامو شستم، خدایا تکلیف ما رو روشن کن.»، «همسایه‌ها از ترس زلزله ریختن بیرون بعد به‌خاطر قرنطینه خیلی وقته همدیگه رو ندیدن دارن عید نوروز باستانی رو به هم تبریک میگن و روبوسی می‌کنن.»
همزمانی اتفاقات مختلف در ایران یکی دیگر از سوژه‌هایی است که با بروز هر اتفاق معمولاً به آن پرداخته می‌شود. این بار گرانی پراید یکی از مسائلی بود که در زلزله نویسی‌ها به چشم آمد: «حالا ‏به علت وقوع زلزله پراید ۲۰ میلیون گرون می‌شه»، «تو کوچه ما هر کی پراید داره از تو پارکینگ خونش آورده تو کوچه پارک کرده رفته تو خونه ش خوابیده»، «بگیرید بخوابید بابا. ما پراید 90 میلیونی دیدیم. زلزله که چیزی نیست»، «زلزله از پراید 90 میلیونی که بدتر نیست.»
همه واکنش‌ها به زلزله و ماجراهایش شوخی و طنز نبود. از همان دقایق اول کاربران زیادی سعی کردند با اطلاع‌رسانی درباره مرکز زلزله، قدرت آن و انتشار جدیدترین اخبار درباره این زمین لرزه به بقیه کمک کنند. کاربران زیادی هم هشدارهای زمان موقوع زلزله، نحوه پناه گرفتن در خانه و نکات ایمنی مربوط به این موضوع را بازنشر می‌کردند و از امنیت ساختمان‌ها می‌نوشتند: «هیچ ساختمان ضد زلزله‌ای در ایران نداریم.ساختمان‌ها اگر تماماً مطابق آیین‌نامه و بدون تخلف باشند به گونه‌ای ساخته می‌شوند که تا حد ممکن تاب‌آوری داشته باشند و فرصت فرار به ساکنین بدهند و بعد از زلزله بزرگ قرار گرفتن در زیر ساختمان‌ها ممنوع است.» گسل‌های فعال شده تهران هم مسأله‌ای بود که زیاد درباره‌اش نوشته شد. هشدارهایی که درباره فعالیت گسل مشا در تهران داده می‌شد بسیاری از کاربران را ترسانده بود: «سال 96 که زلزله اومد تمام کارشناسان زمین اومدن توی تلویزیون و گفتن شانس آوردیم گسل مشا و ری فعال نشده. هرکدوم از این دو تا می‌تونن زلزله‌ای به قدرت 9 ریشتر در تهران به وجود بیارن. به سلامتی گسل مشا حالا فعال شده. آیا تهران توان تحمل در برابر زلزله‌ای حتی به قدرت 7 ریشتر را دارد؟»، «گسل شمال تهران یکی از خطرناک‌ترین گسل‌های تهران است و نزدیک‌ترین گسل به اون همین گسل مشا-فشم است که بعد از 190 سال فعال شده و می‌تونه روی گسل شمال تهران تأثیر بذاره.»