آن ذره که در حساب ناید، ماییم

پرویز شهدی
مترجم ادبیات فرانسه
«باباگوریــــو» نخســـــــتین ترجمه‌ای است که به‌همت «به آذین» در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت و آشنایی‌ام با ترجمه‌های او به همان زمان بازمی‌گردد. ماجرا به بیشتر از نیم‌قرن قبل بازمی‌گردد؛ هنوز دانش‌آموز دبیرستانی بودم و به خاطر دارم که چقدر شیفته این کتاب شدم؛ در انتخاب‌هایش سلیقه‌ای بسیار خوب و قلم فوق‌العاده داشت، آن‌چنان‌که پیگیر آثارش شدم و تقریباً همه کتاب‌های او را خوانده‌ام.به‌غیراز «باباگوریو»، چهارکتاب مهم دیگر هم از بالزاک ترجمه کرد، «زن سی‌ساله»، «زنبق دره»، «چرم ساغری» و «دخترعمو بت» تا اینکه بعدها به سراغ ترجمه «ژان کریستف»، «جان شیفته» و«سفر درونی»، شاهکارهای رومن رولان رفت و برای نخستین مرتبه او را به مخاطبان ایرانی معرفی کرد. داستان‌های او هم برخوردار از اندوخته عظیم مطالعاتی‌اش بودند و از سویی تحت تأثیر شرایطی که تجربه کرده بوده، حتی «میهمان آن آقایان» را درنتیجه دوران زندانی شدن نوشته بود.«به آذین» ازجمله مترجمان و نویسندگانی است که تأثیر بسیاری بر هم‌دوره‌ای‌های خود و نسل‌های بعد به‌جای گذاشته، هم به جهت ترجمه‌های ارزشمندی که در اختیار علاقه‌مندان قرارداد و هم‌داستان‌هایی که باحال و هوای رئالیسم اجتماعی و برگرفته از تجربه‌های زیستی روزگارش نوشت. بااین‌حال زندگی راحتی نداشت و چندین مرتبه بابت تفکرات چپ‌گرایانه‌اش گرفتار شد. شاید جالب باشد بدانید علاقه‌مندی من از دوران نوجوانی تا همین امروز به آثار «به آذین» آن‌قدر زیاد است که نام یکی از دخترهایم را «به آذین» گذاشتم، هم اینکه اسم زیبایی است و هم به کارهایی که عرضه کرده توجه بسیاری داشتم. هرچند که «به آذین» هم مانند من ازجمله افراد منزوی و گوشه‌گیری بود که چندان اهل محفل‌ ها و دورهم جمع شدن‌های ادبی نبود. نزدیک چهارده سال از درگذشت او می‌گذرد و گویا برای تبدیل محل سکونت «به آذین» به خانه- موزه مشکلاتی وجود دارد. مسائلی که در ایران برای حفظ خانه و وسایل شخصی افرادی ازاین‌دست دیده می‌شود در کشورهای دیگر نیست. آن‌چنان‌که به‌عنوان‌مثال خانه چهره‌های مشهور ادبی- فرهنگی در فرانسه از سوی دولت خریداری‌شده و حتی قلم و عینک آنها هم به بهترین شکل حفظ‌ شده، جزو ثروت ملی به‌شمار آمده و در معرض دید علاقه‌مندان قرار می‌گیرند. متأسفانه شرایط کشور ما به‌گونه‌ای است که شاهد کمترین اقدامات در این زمینه هستیم و به قولی: «آن ذره که در حساب ناید، ماییم». امیدوارم برای حفظ خانه «به آذین» تلاش شود و مسئولان فرهنگی شرمنده نسل‌های آینده نشوند.