تنش بین ایران و عراق تا مرز جنگ

در سال 1338 ایران پاییز و زمستان پر تنشی را طی کرد؛ اگر چه که شاه ایران با سفر دوایت آیزنهاور رئیس‌جمهوری امریکا در 22 آذرماه به ایران روابط خود با ینگه دنیا را عمیق‌تر از هر زمانی می‌پنداشت ولی در همسایگی غربی با چالش‌های جدی مواجه شده بود و دولت کودتای ژنرال عبدالکریم قاسم هر روز تنشی جدید برای ایران به وجود می‌آورد؛در شرایطی که محمدرضا شاه با به‌ رسمیت شناختن حکومت کودتای عبدالکریم قاسم در اوایل مرداد 1337 (چند روز بعد از کودتا در 23 تیر 1337) عملاً تلاش کرد که دست دوستی ایران را به‌ سمت دولت جدید عراق دراز کند ولی با گذشت حدود یک سال و نیم از شروع به کار عبدالکریم قاسم، او راه دیگری را در پیش گرفت و آن دشمنی با ایران بود.
عبدالکریم قاسم با برنامه‌های سوسیالیستی و ادعاهای ناسیونالیستی خود تلاش می‌کرد هر روز به محبوبیت اش در بین مردم این کشور اضافه کند و برای این کار هر روز ماجرایی جدید را ایجاد می‌کرد؛ یک روز ادعاهای ارضی نسبت به خاک کویت را طرح می‌کرد، روز دیگر با حمایت از کردهای عراق تلاش می‌کرد مرزهای ایران را بهم بریزد. او حتی به قراردادهای مرزی و تعهدات بین‌المللی کشورش هم پایبند نبود و همین موضوع تنش بین ایران و عراق را در آذر و دی 1338 به اوج رساند.
11 آذر سال 1338 بود که عبدالکریم قاسم برای اولین بار در جریان یکی از سخنرانی‌های خود ادعای مالکیت بر 5 کیلومتر مربع از خاک ایران را مطرح کرد و این شروع ماه‌های پر تنش بعدی بود. عبدالکریم قاسم اروند‌رود را «شط‌ العرب» خواند و آن را بخش جدایی‌ناپذیر از خاک عراق دانست و اعلام کرد: «اگر حقوق عراق در این ‌آبراه مطابق میل دولت این کشور حل و فصل نشود، حتی آن حاشیه 5 کیلومتری که طبق عهدنامه 1937 م / 1316 ش. به ایران واگذار کردیم، پس خواهیم گرفت.» او ادعا کرد: «عراق در سال 1937 تحت فشار جدی قرار داشته و ناچار شده بود حاشیه‌ای 5 کیلومتری به ایران واگذار کند و این عمل عراق نوعی بخشش بوده نه استرداد یک حق مکتسبه.» البته ایران واکنش تندی به این ادعاها نشان داد و وزیر امورخارجه سخنان ژنرال قاسم را مضحک خواند، اما او نه تنها دست از حرف‌هایش برنداشت که گستاخانه‌تر دامنه ادعاهایش را به شهرهای اهواز و خرمشهر هم رساند؛ اتفاقی که باعث شد روز 30 آذر 1338 ارتش ایران (نیروی زمینی، هوایی و دریایی) برای مقابله با تهدیدات احتمالی عراق و نشان دادن جدیت ایران در دفاع از تمامیت ارضی کشور در مرزهای غربی به حالت آماده باش درآید. همچنین ارتش بخشی از نیروهای نظامی خود را برای دفاع احتمالی، در پالایشگاه آبادان مستقر کرد. ژنرال عبدالکریم قاسم که انتظار این واکنش ایران را نداشت یک روز بعد در سخنرانی تندی ادعا کرد:«ایران حق همسایگی را رعایت نکرده و به ما تعرض کرده و باید مسئولیتش را  بپذیرد.» و به نیروی دریایی عراق دستور داد تا در بندر فاو به حالت آماده باش درآید. همچنین حکومت عراق تلاش می‌کرد با ایجاد تفرقه در داخل شرایط را برای حکومت شاه سخت‌تر کند، البته در این بین مردم اهواز با حضور در تظاهرات چند هزار نفری روز 24 دی 1338 به عبدالکریم قاسم نشان دادند که خاک ایران مقدس و غیرقابل مذاکره و... است.
همچنین در این روز تعدادی از دانشگاهیان با حضور در دفتر مؤسسه اطلاعات نسبت به استفاده از واژه «شط العرب» به جای اروندرود در مقاله روزنامه اطلاعات به عباس مسعودی مدیر اصلی این روزنامه اعتراض کردند. تنش بین ایران و عراق در ماه‌های پایانی سال 1338 ادامه پیدا کرد اگر چه که رویارویی دو کشور هیچگاه به نبرد و میدان جنگ کشیده نشد و در نهایت امریکا و انگلستان با میانجیگری تلاش کردند طرفین را به آرامش دعوت کنند.