به تلاشی بیش از این نیاز است

خسرو شافعی
شاعر و حافظ پژوه
«شعر حافظ، آن هم بعد از گذشت قرن‌ها، به چه کار امروزمان می‌آید؟» این سؤالی است که شاید به کرات آن را از فرزندان‌مان شنیده باشیم؛ پرسشی که بخشی از آن ریشه در کم‌کاری‌های خودمان دارد؛ نه تنها اهالی ادبیات، بلکه همه مسئولان فرهنگی و همه آنهایی که در این زمینه مسئولیتی برعهده دارند. هرچند که نمی‌توان منکر کارهای ارزشمندی شد که حافظ‌ پژوهان و محققان طی زمانی دراز درباره اشعار این ادیب بلندمرتبه کشورمان انجام داده‌اند، با این حال به نظر می‌رسد به کارهایی بیش از این نیاز است. شاید یکی از ساده‌ترین پاسخ‌ها به جوانترهای اطرافمان این باشد که شعر حافظ بازتابی از روح انسان و انعکاسی از آن چیزی است که طی تاریخی پرفراز و نشیب به مردمان این سرزمین گذشته است. اما بخشی از اهمیت دیوان به یادگار مانده از حافظ را می‌توان در این دانست که اشعار او به نوعی عصاره‌ای از آنچه هستند که فردوسی، خیام، مولانا و سعدی برای فرهنگ و ادب این سرزمین کهن به یادگار گذاشته‌اند. حافظ با هنرمندی هرچه تمام‌تر چکیده‌ای از اتفاقاتی که مردمان این کشور شاهد بوده‌اند را به شکل و شمایلی ادبی پیش روی آیندگان خود گذاشته است. اما شعر او تنها به مضامین آسمانی و قدسی مزین نشده بلکه جاذبه‌های زمینی و دنیوی را هم در خود جای داده، آن هم در خلال تلفیقی هنرمندانه. این یکی از ویژگی‌های خاصی است که شعرهای او را در مقایسه با دیگر بزرگان ادبیات کلاسیک‌مان با مخاطبان بیشتری روبه‌رو کرده است. نکته دیگری که در خلال مطالعه اشعار حافظ نباید از آن غفلت کرد این است که او تأکید دارد، این جهان بهترین محل برای دستیابی به مراتب تعالی روح آدمی است. با این حال همان‌گونه که اشاره شد نیازمند تلاش بیشتری از سوی اهالی ادبیات و همه آنهایی هستیم که کاری از عهده‌شان ساخته است. درباره برخی بزرگان نمی‌توان به اتکای اینکه فلان تعداد اثر تحقیقی و... منتشر شده آسوده خاطر شد و باید بیش از پیش برای بهره‌مندی نسل‌های آینده از آنچه از بزرگان ادب به دستمان رسیده است تلاش کرد. هدف من هم از تألیف کتاب «گنج روان حافظ» با همراهی حسین اسماعیلی کمک به برقراری ساده‌تر ارتباط مخاطبان با اشعار حافظ بود. باید تلاش کنیم تا آثار بزرگانمان شکل موزه‌ای پیدا نکنند و بیش از پیش به بطن زندگی مردم راه پیدا کنند؛ هر چند که به گمانم حافظ جایگاهی متفاوت از دیگر بزرگان ادبیات کلاسیک‌مان دارد. باید کاری کنیم تا مخاطبان افزون بر آنکه از خواندن اشعار این شاعر لذت می‌برند به زوایای پنهان گفته‌های او هم پی ببرند. شاید ساده‌نویسی و شرح این آثار گرانبها به زبانی همه فهم یکی از اقدامات خوب باشد؛ چراکه نه تنها برای نسل جوان، بلکه حتی برای بسیاری از تحصیلکرده‌های امروزمان هم درک برخی از واژه‌ها و اصطلاحات خاص دوره‌ای که حافظ در آن می‌زیسته کاری بس دشوار باشد. کمک به تسهیل برقراری ارتباط میان گفته‌های این بزرگان و همچنین نسل جوان و حتی آیندگان بزرگ‌ترین وظیفه و از سویی خدمتی است که عهده‌مان برمی‌آمد؛ ای کاش آن را دریغ نکنیم.