جاماندگی فرهنگ تغذیه از سبک زندگی

سمیرا جنت‌دوست
سرآشپز بین‌المللی و مؤلف چندین کتاب‌ آشپزی دارای مقام جهانی
سال‌هاست که سبک زندگی اغلب ما بویژه ساکنان کلانشهرها دچار تغییرات زیادی شده و این تغییر سبک پس از شیوع ویروس کرونا با دگرگونی‌های فزاینده دیگری نیز همراه بوده است. امروزه بخش عمده فعالیت‌های ما در ادارات و حتی مدارس به‌صورت پشت میزنشینی و دفتری انجام می‌شود؛ اغلب ما مسافت خانه تا محل کار یا سایر مکان‌ها را با خودرو طی می‌کنیم و در محیط‌های بسته و کوچک فعالیت بدنی زیادی نداریم.
حتی فعالیت و‌ تحرک کودکان امروزی در مقایسه با نسل‌های قبل دچار تغییرات زیادی شده به گونه‌ای که بازی‌های سنتی مانند لی‌لی، گل کوچیک، بالابلندی و... که همراه با تحرک زیاد بود و‌ در فضای کوچه و‌ پارک انجام‌ می‌شد امروز جای خود را به‌ گونه‌های کامپیوتری این بازی‌ها داده است.
با وجود همه تغییرات مذکور، طی این سال‌ها فرهنگ غذایی خود را متناسب با سبک زندگی تغییر نداده‌ایم و به آن بی‌توجه بوده‌ایم. کمتر به این نکته اندیشیده‌ایم که تغییر الگوی غذایی نه تنها در مصرف میزان کالری غذا بلکه در روش‌های پخت نیز باید مورد بازبینی و دقت قرار گیرد و از روش‌های پخت جایگزینی استفاده کنیم که با سبک کنونی زندگی مان همخوانی دارد.  برای مثال کشک بادمجان به‌عنوان یک غذای سنتی و لذیذ که همه ما عادت کرده‌ایم بادمجان آن را در روغن سرخ کنیم. هراندازه هم کار روغن‌گیری آن انجام شود در نهایت روغن زیادی به غذا پس می‌دهد و همراه آن خورده می‌شود حال آنکه می‌توان با یک قاشق روغن و بخارپز کردن بادمجان غذای سالم‌تر تهیه کرد.
نکته دیگری که باید به آن توجه داشت مدت زمان پخت، متناسب با مواد گوناگون برای حفظ ارزش غذایی مواد است. هر شخصی که تجربه اندکی هم در آشپزی داشته باشد قابلیت تشخیص مدت زمان متفاوت مواد غذایی را دارد و با کمی دقت و توجه می‌توان در فرایند پخت، مواد غذایی ای که نیازمند پخت طولانی‌تر است را زودتر و موادی مانند سبزیجات را که خیلی سریع پخته می‌شود در مراحل پایانی اضافه کرد. حتی مدت زمان پخت سبزیجات مختلف با یکدیگر نیز متفاوت است که به منظور حفظ ویتامین‌های آن بهتر است به‌صورت تفکیک شده و در زمان مناسب به غذا اضافه شود. سرخ کردن مواد غذایی می‌تواند جای خود را به روش‌های بخارپز شده بدهد اما همان طعم را داشته باشیم.
موضوع دیگر تغییر تدریجی عادت‌های غذایی بد و ضرورت ایجاد عادت غذایی مناسب و سالم است.نمی شود یک مرتبه روغن را از غذاهایمان حذف کرد یا میزان مصرف نمک را کاهش داد اما به‌صورت تدریجی امکان اصلاح عادت‌های بد غذایی وجود دارد. کم‌ کم می‌توان میزان مصرف روغن را کم کرد و به سمت پخت غذاهای بخارپز روی آورد. مسأله دیگر توجه به مصرف تنقلات و خوراکی‌های میان وعده است که در طول روز مصرف می‌کنیم؛ اگر یک روز از هر خوراکی  که خورده می‌شود یک عدد جدا گذاشته شود در انتهای روز از حجم و مواد مختلفی که در طول روز هنگام فعالیت‌های گوناگون به‌صورت خودآگاه یا ناخودآگاه خورده‌ایم حیرت زده می‌شویم. می‌توانیم این تنقلات را هوشمندانه انتخاب و اولویت‌بندی کنیم و موادی که کالری اضافه به بدن می‌رساند و سوزانده نمی‌شود و حتی بسیاری از آنها را که مضر نیز هستند ، حذف کرد چرا که گاهی اوقات متوجه چیزهایی که در طول روز به‌صورت ذره ذره می‌خوریم نیستیم. مثلاً به جای خوردن چند خرما با چای یک خرما را به چند قسمت تقسیم کرد.
بنابراین با توجه به تغییر روش و سبک زندگی بهتر است در روش پخت غذاهایمان نیز تغییراتی ایجاد کنیم و درخصوص مصرف مواد غذایی سالم دقت بیشتری داشته باشیم. می توان با استفاده از روش‌ها و تکنیک‌های مختلف همانگونه که دوست داریم غذاهایمان جا بیفتد در عین حال بسیاری از ویتامین‌هایی که در اثر جوشیدن از بین می‌رود نیز در غذا حفظ شود.
در اهمیت و ضرورت توجه به متناسب‌سازی الگوهای تغذیه‌ای با سبک زندگی ذکر همین نکته بس که من به‌عنوان مؤلف چندین کتاب آشپزی با مقام جهانی و 25 سال تجربه در حوزه تدریس آشپزی بر این موضوع تأکید دارم که روش‌های پخت و پز و استفاده درست و هوشمندانه از مواد غذایی باید با سبک زندگی کنونی هماهنگ شود.
میزان مصرف کالری در غذاهای سنتی ایرانی باید منطبق با میزان فعالیت‌های روزانه باشد و می‌توان با تنوع بخشیدن به غذا و انتخاب مواد غذایی به جذب مواد معدنی کمک کرد.