ساختارشکنی‌ها در شهر تاریخی

‌وصال روحانی
خبرنگار ‌
هفتادوهشتمین دوره جشنواره فیلم ونیز از چهارشنبه 10 شهریور تا شنبه 20 شهریور در این شهر تاریخی و محصور در آب ایتالیا برگزار می‌شود و این در حالی است که پس‌از گذشت حدود هشت دهه از عمر این جشنواره همچنان فقط «کن» فرانسه است که جایگاهی بالاتر از ونیز را در میان جشنواره‌های سینمای جهان به‌خود اختصاص می‌دهد و البته ونیز در رتبه دوم یک شریک سخت و برابر همچون «برلین» دارد.
ونیز که در میان این سه جشنواره عنوان پر سابقه‌ترین را هم یدک می‌کشد، سال پیش از یک بابت خاص دیگر هم ساختارشکن شد و آن برگزاری دوره هفتادوهفتم این جشنواره با حضور میهمانان و هنرمندان و تماشاگران بود که بعد از رواج بیماری کرونا و تلفات وسیع ناشی از آن برای اولین‌بار شکل می‌گرفت. «کووید19» نه تنها «کن2021» را به‌کلی تعطیل کرد بلکه «برلین 2021» را هم به دو قسمت مجازی (آنلاین) و حضوری (فیزیکی) تقسیم کرد که قسمت حضوری آن هم با چهار ماه فاصله نسبت به جشنواره مجازی و به‌شکلی بسیار محدود برگزار شد. در چنان فضایی برگزاری «ونیز 2020» با چیزی حدود 40 درصد از میهمانان و حاضران همیشگی و با رعایت پروتکل‌های بهداشتی نوعی غلبه نسبی بر کرونا و اعلام حضور دوباره هنردوستان در صحنه بود و راه‌ها و ذهن‌ها را به‌گونه‌ای باز کرد که کن هم توانست سه ماه پیش دوره 2021 خود را با حضور تعداد محدود و حساب‌شده‌ای از هنرمندان و مردم عادی و با رعایت شیوه‌نامه‌های بهداشتی برگزار کند و یک بار دیگر با تأسی از ونیز زنده شود.
اولین داور کره‌ای
جشنواره ونیز که آن را «موسترا» هم می‌نامند امسال یک سنت شکنی دیگر هم انجام داده و آن، انتصاب بونگ جون هو فیلمساز مشهور و صاحب سبک اهل کره‌جنوبی به‌عنوان رئیس هیأت ژوری این گردهمایی ویژه و کلاسیک است. وجه متفاوت و تفکیک کننده این انتصاب این است که پیشتر هرگز اتفاق نیفتاده بود که یک کره‌ای به این سمت مهم منصوب شود و البته در دو جشنواره بزرگ دیگر جهان (کن و برلین) نیز انتصاب‌هایی از این دست بسیار کمیاب بوده است.
از سایر اعضای هیأت داوری «موسترای 2021» می‌توان به ساوه‌ریو کاستانزو سناریست و کارگردان ایتالیایی، سینتیا اریوو بازیگر و خواننده بریتانیایی و چلو ژائو چینی اشاره کرد که نفر آخر (ژائو) با واپسین فیلمش با نام «نومادلند» («سرزمین خانه به‌دوش‌ها») جایزه اسکار برترین فیلم سال 2021 را کسب کرده است.
نشانه‌هایی اندک برای سینمای ایران
داورانی در این حد و اندازه‌ها امسال باید در مورد قسمت «مسابقه»‌ای تصمیم بگیرند که 21 فیلم را در خود جای داده است. با تأکید بر این که سینمای ایران امسال هیچ‌جا و سهم مستقیمی در بخش مسابقه ونیز و حتی دو قسمت جنبی ولی مهم «خارج از مسابقه» و «افق‌ها» ندارد، باید متذکر شد که فقط دو نشانه ارتباطی با سینمای ایران با هفتاد و هشتمین دوره جشنواره ونیز وجود دارد؛ یکی از آنها حضور فیلمی ساخته آنا لیلی امیر‌پور در قسمت مسابقه است اما این کارگردان زن 42 ساله در انگلیس متولد شده و در نوجوانی همراه با خانواده‌اش به شهر میامی مرکز ایالت فلوریدای امریکا مهاجرت کرده و در ایالت کالیفرنیای این کشور درس سینما خوانده است. تنها نقطه ارتباطی او با ایران این است که پدرش ایرانی بوده و البته مادر وی امریکایی است. او که ساخت شش فیلم کوتاه و سه فیلم بلند را درکارنامه‌اش دارد و در سال 2016 با فیلم «دار و دسته بد» جایزه ویژه جشنواره ونیز را برد، امسال فیلم تازه‌اش به‌نام «مونالیزا و ماه خونی» را روانه این جشنواره کرده است.
دیگر نقطه ارتباط سینمای ایران با موسترای امسال این است که گفته می‌شود شهرام مکری سینماگر جوان و مبتکر ایرانی یکی از اعضای هیأت داوری بخش «افق»‌های این جشنواره است و با توجه به این که اسامی فیلم‌های حاضر در بخش آثار کوتاه هنوز کامل نشده و بررسی و گزینش در این زمینه ادامه دارد، این احتمال هست که اثر یا آثاری از ایران هم در این قسمت عرضه و به تبع آن ارزیابی و قضاوت شود. اینها که آمد، تنها نقاط ارتباطی سینمای ایران با دوره جدید جشنواره‌ای است که حجم شرکت سینمای کشورمان در آن بویژه طی 15 سال اخیر بسیار بیشتر از دوره 2021 بوده و ایران حتی سابقه فتح جایزه نخست این جشنواره را هم دارد و البته یک‌بار با سناریوی فیلم «قصه‌ها»ی رخشان بنی اعتماد جایزه برترین سناریوی ونیز را هم تصاحب کرده است.
عرصه‌ای سخت و غیر قابل پیش‌بینی
با بازگشت به قسمت مسابقه «ونیز 2021» ذکر نکاتی اضافی و مهم، الزامی می‌نماید. با این که شمار غایبان نامدار در جشنواره امسال اندک نیست اما حاضران معروف نیز پرشمارند و همین مسأله سبب شده که اولاً اعتبار این جشنواره حتی در این شرایط سخت کرونایی و محدودیت‌های اعمال شده حفظ شود و ثانیاً پیش بینی فاتحان جوایز امسال سخت و سخت‌تر شود. آنچه قطعی می‌نماید، انتخاب شدن فیلم جدید پدر و المودووار سینماگر مشهور و غیر متعارف اسپانیایی به‌نام «مادران موازی» به‌عنوان اثر افتتاحیه جشنواره امسالی است و به‌این ترتیب چهارشنبه شب 10 شهریور با پخش این فیلم «موسترا» دوره تازه خود را آغاز کرده و رقابتی طولانی و 11 روزه را کلید خواهد زد و چون «مادران موازی» یکی از فیلم‌های بخش مسابقه هم هست، بعید است که یکی از کاندیداهای جدی تصاحب جایزه نخست جشنواره (با نام شیر طلایی) نباشد البته رقبای فیلم جدید المودووار در راه صید شیرطلایی اندک نیستند و برای فیلم‌های متعدد دیگری هم می‌توان این اقبال و امکان را قائل بود. سایر شانس داران در این زمینه فیلم‌های «توهمات گمشده» ساخته زاویر جیانولی فرانسوی، «Qui Rido io» کار مادیو مارتونه ایتالیایی، «غروب خورشید» به‌کارگردانی میچل فرانکو مکزیکی، «دنیایی دیگر» ساخته استفانی بریز فرانسوی، «دست‌خدا» به‌کارگردانی پائولو سورن تینو ایتالیا، «هیچ اثری به‌جا نگذار» کار یان پی ماتوژینسکی لهستانی و «دختر گمشده» ساخته مگی جیلینهال امریکایی هستند. این را هم فراموش نکنیم که جان پلی شریدر سناریست تقریباً افسانه‌ای امریکایی و فیلمنامه نویس «راننده تاکسی» کالت کلاسیک سال 1976 مارتین اسکورسیسی نیز فیلم تازه‌اش در مقام یک کارگردان را که «شمارشگر کارت‌ها» نام دارد به «موسترا»ی 2021 آورده و جین کمپیون نیوزیلندی هم در حالی فیلم جدیدش به‌نام «قدرت سگ» را در بخش مسابقه ونیز امسال شرکت داده که سینما دوستان هنوز یاد پیروزی او در «کن 1993» با فیلم «پیانو» در ذهن دارند و می‌دانند اثر تازه او که محصول شرکتی از کشورهای انگلیس، استرالیا، کانادا و البته نیوزیلند توصیف شده، اگر شیر طلایی را تصاحب نکند، لااقل یکی از آثار خبرساز جشنواره امسال خواهد بود.
در میان شدیدترین مراقبت‌های بهداشتی
هرگونه صحبت و احتمال دیگری را باید به آینده نزدیک و شروع پخش فیلم‌ها در ونیز موکول و صبر  پیشه کرد تا شامگاه شنبه 20 شهریور شیرطلایی بهترین فیلم و سایر جوایز امسال توزیع شوند اما آنچه حتمی است و همین امروز هم در بندرگاه ونیز و در رفت‌وآمدها در این شهر تاریخی به وضوح مشاهده می‌شود، افزایش رعایت پروتکل‌های بهداشتی و مهیا کردن این شهر خاطره ساز برای ورود هنرمندان و مسافرانی است که قصد حضور در این جشنواره را دارند و انواع تست‌ها و سلامت سنجی‌ها برای آنان لحاظ و برنامه‌ریزی شده است. این در حالی است که بخشی از مراقبت‌های ویژه سال پیش که از نزدیک شدن کشتی‌های کروز به سواحل ونیز جلوگیری می‌کرد، امسال برداشته شده اما هر مسافر تازه‌ای سلامت سنجی و جدیدترین شرایطش در ارتباط با «کووید19» رصد و براساس آن،  تصمیم اتخاذ می‌شود.