سودجویی‌های تازه امریکا از اقتصاد آسیب‌دیده افغانستان

آدام توز،  استاد رشته تاریخ در دانشگاه کلمبیای امریکا
‌مترجم: وصال روحانی
همزمان با خروج تدریجی و فزاینده نیروهای غربی از افغانستان، آنها و بویژه امریکایی‌ها پیوسته از خود می‌پرسند کدام منابع سودآور برایشان مانده است و از چه طریق می‌توانند آن را تملک کنند. یک راه موجود این است که با قطع کمک‌های مالی به افغانستان، فشار اجتماعی به طالبان را فزونی بخشند اما تجربه نشان داده این راه کم‌ثمر و خطرناک است. البته افغانستان ذاتاً و از گذشته کشور فقیری است و چنین کشورهایی اشتهایی سیری‌ناپذیر به اشیای خوب خارجی دارند اما وقتی توزیع این‌گونه اجناس نه در دست نهادهای مردمی بلکه برعهده ادارات دولتی باشد، سود حاصله نیز به جیب طالبان خواهد رفت. آوردن فشارهای مالی به دولت کابل از زمان حکومت باراک اوباما در امریکا شدت گرفت اما اگر قرار بود سودرسان باشد و واشنگتن را مالک برخی ذخایر ملی افغانستان کند، در دهه اخیر چنین می‌کرد. فرضیه طالبان این است که هر چقدر خارجی‌ها از افغانستان دورتر شوند، اداره کشور براساس ثروت‌های ملی میسرتر خواهد شد. زیرا دیگر کسی نیست که آن را از دولت و ملت افغانستان سرقت کند. آگاهی از همین امر بود که دولت جورج دبیلو بوش را تشویق کرد 20 سال پیش به بهانه جلوگیری از بسط تروریسم و البته سرکوب بانیان فاجعه 11 سپتامبر، ارتش خود را در مرکز کابل و اطراف بغداد پیاده کند اما حالا که امنیت چندانی حاصل نیامده و طراحان و مجریان تروریسم همچنان فعالند و طالبان اداره افغانستان را دوباره در دست گرفته است، غربی‌ها باید ساز‌و‌کارهای تازه‌ای را طراحی و اجرایی کنند.
امریکا مدعی است حضور 20 ساله‌اش در کابل بی‌ثمر نبوده و لااقل در سال‌های نخست هم مراکز تحصیلی و قدرت اجتماعی افغانستان رشد کردند و هم از طریق رونق کالاهای وارداتی غربی‌ها بخشی از هزینه‌های کلان خود را بازپس گرفتند. همین امروز هم استفاده گسترده افغان‌ها از برخی مظاهر مدرن تکنولوژیک دال بر پیشرفتی شده که امریکا ادعای خلق آن را در افغانستان دارد اما صرفنظر از مسائل نگران کننده‌ای مانند محدود شدن مجدد آزادی زنان، اینک در این کشور نه غذای مناسب وجود دارد و نه میزان آن برای تغذیه کامل جمعیت این کشور که از اوایل دهه 2000 رشدی دو برابر داشته، کفایت می‌کند. در حالی که افغانستان در زمینه کشاورزی‌های پربار بدون زمینه و فاقد پیشینه نیست، اما تحولات سه دهه اخیر این قابلیت‌ها را به حداقل رسانده و به تبع آن، نیاز به محصولات وارداتی را بیشتر کرده است. مشکل مضاعف دولت کابل، قلیل بودن اجناس صادراتی این کشور و محدود بودن حوزه فروش آن است و اگر در نظر بگیریم که ازدیاد قاچاق محصولات بومی افغانستان نیز مشکلات مالی و کمبود بودجه و امکانات را بیشتر کرده، درمی‌ِیابیم که چرا کابل این روزها بشدت لرزان است و به آسانی و با اولین تهاجم طالبان، تسلیم آنها شد.
اخیراً «سازمان تغذیه جهانی» اعتراف کرد حداقل نیمی از مردم افغانستان غذای کافی و سالمی برای خوردن ندارند و از سوء‌تغذیه رنج می‌برند و بیشترین قشر آسیب‌دیده از این روند کودکانند که گفته می‌شود شمار آسیب‌دیده‌های شان از 3 میلیون نفر هم فراتر می‌رود. شاید در کاخ سفید و همچنین در الیزه هدف و مبنا، یافتن هر چه سریع‌تر راه‌هایی برای سودجویی‌های تازه مالی از افغان‌ها با وجود فرار خفت‌بار اخیر سربازان امریکایی از کابل باشد اما آنچه در ذهن افغان‌ها بیش از گذشته و با حروف محو نشدنی حک شده، این است که «هرگز به نیروهای خارجی اعتماد نکن و فقط روی پاهای خودت بایست.»
منبع: Foreign Policy