چـرا آمده‌اید اینجا؟

امیرحسین کیهان‌پناه
پژوهشگر تاریخ جنگ
جنگ آغاز شده بود و ارتش مجهز عراق با نیروهای ویژه‌اش نقشه تصرف کامل خرمشهر را در سر داشتند؛ کم‌کم برخی نیروهای دشمن با نفوذ به شهر، بخش‌هایی از بندر را به اشغال خود درآوردند. در این سوی نبرد رزمندگان دفاع شهری، با کمترین امکانات همچنان از خانه و کاشانه مردم پاسداری می‌کردند. در جنگ و گریز‌های شهری بچه‌های مقاومت خرمشهر 2 نفر از متجاوزان را به اسارت می‌گیرند، عراقی‌های اسیر شده سخت به وحشت می‌افتند. یکی از بچه‌ها قصد خشونت دارد که بهنام محمدی نوجوان سیزده ساله او را از این کار منصرف می‌کند: «اینها اسیرند ما حق نداریم اذیتشان کنیم»
بهنام برای آنکه از وحشت آن دو بکاهد، می‌بوسدشان و دلسوزانه می‌پرسد: «شما چرا آمده‌اید اینجا؟»کلام دلسوزانه بهنام در برابر اسیران عراقی، از صفای باطن و عمل خالصانه او سرچشمه می‌گیرد. پرسش نوجوانی صادق از وجدان‌های خفته بشری که همچنان نظاره گر خوی تجاوزگری و آدم کشی تمامیت خواهان و زورمداران هستند.
اگر فرصت طلبانی همچون صدام بهره‌ای از خوی انسانی داشتند؛ شاید در زمینه‌سازی برای تجاوز به ایران، قدری درنگ می‌کردند و هرگز میلیون‌ها انسان مسلمان از دو کشور ایران و عراق قربانی دیکتاتوری و استبدادورزی صدامیان نمی‌شد. بزرگ‌ترین هزینه طولانی‌ترین جنگ دوران معاصر، قربانی شدن سرمایه‌های انسانی دو کشور و کمترین هزینه آن گسترش کینه و نفرت بین دو ملت و بحرانی نمودن منطقه بود؛ بررسی ریشه‌ها و زمینه‌های بروز جنگ عراق علیه ایران و پیامدهای ناشی از آن، درس‌های فراوان عبرت آموزی دارد که مطالعه و فهم درست آن چراغ فروزنده‌ای فرا راه ملت‌ها در ترویج فرهنگ گفتمان و پرهیز از جنگ و خونریزی است، چرا که در همه عرصه‌های تاریخی، همواره دیکتاتوران و تمامیت خواهان در پی فرصت طلبی بوده‌اند و بدون حضور مردمان آگاه بار دیگر فرعونیت خود را باز می‌یابند.در واقع چشم‌انداز همه جنگ‌ها مملو از تلخی‌ها، زشتی‌ها، ویرانی‌ها و نفرت پراکنی هاست؛ اما برای مردم تمدن ساز ایران دفاع در برابر دشمنان تجاوزگر سرشار از مقاومت، دلیری، حماسه و تجربه هست که با نقش آفرینی مردم در جنگ تحمیلی، آینده کشور را در برابر یورش دشمنان بیمه کرد.
روزی که صدام فرمان حرکت بزرگ‌ترین یگان زمینی خاورمیانه را به سوی مرزهای ایران صادر کرد، همچون همه دیکتاتورها اسیر توهم قدرت شده بود و هرگز نمی‌توانست واقع بینانه چگونگی امکان فتح سه روزه خوزستان را پیش‌بینی کند، چرا که در غیر این صورت و پس از تحمیل هشت سال جنگ و ویرانی بر مردمان عراق و ایران هرگز ناچار به پذیرش آتش بس نمی‌شد و موافقتنامه‌ای را که خود پاره کرده بود بار دیگر به دست نمی‌گرفت.
نزدیکی زمان وقوع هر دو پدیده انقلاب و جنگ بیانگر درهم تنیدگی تحولات ناشی از آنها و تأثیری است که بر بنیان‌های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی کشور دارند. همزمان با رهایی مردم ایران از بند استبداد شاهنشاهی و بروز بحران‌ها و تهدیدات امنیتی متنوع داخلی و خارجی که گریبانگیر کشور شده بود، صدام فرصت طلبانه از این شرایط پیچیده و ناموزون بهره گرفت و با چراغ سبز امریکا و شوروی و پشتوانه کمک‌های همه جانبه شیوخ حاشیه جنوبی خلیج فارس و کشورهایی مانند اردن و مصر جنگ را بر ایرانیان تحمیل کرد.
جنگ یکی از توطئه‌های گسترده دشمنان انقلاب اسلامی بود تا ایران را در دستیابی به اهدافش به شکست بکشاند و در دوره هشت ساله خود از فراز و فرودهایی برخوردار بود که در بسیاری موارد با بی‌تجربگی سیاستمداران و فرماندهان، آنچنان که می‌باید از فرصت‌های به‌دست آمده استفاده نشد. در این فرصت‌ها و موقعیت‌ها مسئولان کشور می‌توانستند با بکارگیری ظرفیت‌های میدان نبرد و صحنه دیپلماسی، توانمندی‌های خود را بر تدوین کارآمدی سیاست‌ها و راهبردها استوار سازند.
همچنین در جنگ تحمیلی نمی‌توان از حضور مؤثر و اداره کننده مردم در دفاع چشم پوشی کرد. پیش از نیروهای مسلح، این مردم مرزنشین بودند که در برابر تجاوز دشمن به دفاع برخاستند و پس از آن نیز پشتیبانی و همراهی سراسری مردم با نیروهای مسلح، اداره کننده جنگ بود. با وجود این پس از سپری شدن سی و سه سال از پایان جنگ برخی اسرار ناگفته و چرایی‌های ادامه جنگ، همچنان برای صاحبان اصلی دفاع نکته‌ای مگو مانده است. در حالی که هر پدیده اجتماعی و سیاسی در درون خود برخی نابسامانی‌ها و بی‌تدبیری‌ها را دارد و جنگ تحمیلی نیز از این وضعیت مستثنی نیست، اما در صورت بی‌توجهی و پاسخ ندادن به برخی ابهامات، نسل‌های بعدی نیز از جنگ و ادامه آن خواهند پرسید؛ آینده‌ای که در آن دوران، دست اندرکارانی از جنگ برای دفاع از عملکرد خود حضور نخواهند داشت اما تاریخ با اطلاعات و تحلیل‌های به‌جای مانده به قضاوت خواهد نشست.