«تضمین»؛ حق ایران، مشکل امریکا

گروه سیاسی/ «برجام را دوباره پاره خواهیم کرد» این واکنشی بود که شمار زیادی از مخالفان امریکایی توافق هسته‌ای در واکنش به سخنان اخیر «جو بایدن»، رئیس جمهوری امریکا مطرح کرده‌اند. «جو بایدن» دو روز پیش در حاشیه نشست «G20» و در دیدار «آنگلا مرکل» و «امانوئل مکرون»، سران آلمان و فرانسه در شهر «رم» گفته بود در صورتی که امریکا بار دیگر به برجام بپیوندد، دیگر از این توافق هسته‌ای خارج نخواهد شد. این وعده که رئیس جمهوری امریکا هیچ نسخه قابل اجرایی را برای تحقق آن روی میز نگذاشت، با استقبال رهبران اروپایی روبه‌رو شد.
«بایدن» در حالی در  دیدار سران انگلیس، فرانسه و آلمان مدعی عدم تکرار خروج از برجام شده که این ادعای او، واکنش امریکایی‌های مخالف برجام را برانگیخته است. گروهی از منتقدان این توافق با بیان اینکه برجام، معاهده نیست و به تصویب سنا نرسیده، معتقدند «بایدن» در جایگاهی نیست که بتواند درباره اقدام دولت بعدی امریکا درباره توافق وعده‌ای بدهد. در موج این واکنش‌ها «تد کروز»، نماینده جمهوریخواه در پیامی در توئیتر نوشت: «جو بایدن از هیچ اختیار قانونی برای دادن چنین تعهدی برخوردار نیست.
هر توافقی با ایران چنانچه به تأیید سنا نرسد و به معاهده تبدیل نشود- چیزی که «بایدن» می‌داند اتفاق نخواهد افتاد- بار دیگر توسط هر رئیس ‌جمهوری جمهوریخواه دیگر در آینده پاره خواهد شد.» «مارک دابوویتز»، مدیرعامل لابی صهیونیستی «بنیاد دفاع از دموکراسی» هم در واکنش به وعده رئیس جمهوری امریکا نوشت: «وعده بایدن، کاملاً بی‌ارزش است مگر آنکه با رضایت و توصیه سنا به تصویب رسیده و به معاهده تبدیل شود.» علاوه بر این، گروهی از نمایندگان کنگره طرح‌هایی ارائه کرده‌اند که خواستار منوط کردن بازگشت امریکا به برجام به کسب مجوز از کنگره است. رسانه نومحافظه‌کار «واشنگتن ‌فری‌بیکن»، یکی از اهداف معرفی این طرح را ارسال پیامی به ایران دانسته مبنی بر اینکه هرگونه توافق با دولت «بایدن» چنانچه به تصویب کنگره نرسد، از شانس اندکی برای بقا در دولت بعدی امریکا برخوردار خواهد بود.
دولت «بایدن» بعد از  آغاز به کار با تأخیری چند ماهه تصمیم خود را برای بازگشت به توافق هسته‌ای اعلام کرد. این در حالی بود که مقام‌های امریکایی بدون شفاف‌سازی ابعاد اجرایی کردن این تصمیم، نماینده خود را به وین فرستادند تا در حاشیه مذاکراتی که کشورهای ایران و 1+4 در وین آغاز کرده بودند، حضور داشته باشد. در پی آغاز این گفت‌وگوها، ۶ دور مذاکره در شهر وین صورت گرفت و گرچه طرفین پیرامون پاره‌ای از موضوعات به توافق رسیدند اما شاید یکی از اصلی‌ترین محورهای اختلاف، مسأله ضمانت بخشیدن به تفاهمات از سوی امریکا لاینحل باقی ماند. این مذاکرات در حالی خردادماه گذشته و در پی برگزاری انتخابات ریاست جمهوری ایران متوقف شد که دولت جدید کشورمان یکی از اصلی‌ترین موضوعات در دستور کار خود را تعیین تکلیف این موضوع اختلافی قرار داده است. این در حالی است که دولت «بایدن» علاوه بر آنکه از ارائه ضمانت‌های لازم درباره عدم خروج از توافق خودداری می‌کند بر حفظ برخی از تحریم‌هایی  که دولت «ترامپ» بعد از خروج از برجام علیه ایران اعمال کرده، اصرار دارد.
همچنین به گزارش منابع نزدیک به مذاکرات وین،‌ نمایندگان دولت امریکا حتی تضمین ندادند که در دولت بایدن، این کشور تعهدات برجامی اش را اجرا کند.
پیگیری موارد اختلافی
قابل انتظار است که ارائه تضمین کافی که بر پایه آن، همه تحریم‌ها بر اساس یک فرمول قابل محاسبه جهت راستی‌آزمایی لغو و یک ساز و کار حقوقی قابل اجرا با هدف ممانعت امریکا برای بحران‌سازی و محروم کردن ایران از منافع برجام طراحی شود، در دستور کار مقام‌های دولت جدید کشورمان قرار داشته باشد. به اعتقاد صاحبنظران، ایجاد یک ساز و کار حقوقی که عواقب قابل ملاحظه‌ای را جهت جلوگیری از تکرار خروج امریکا از برجام پیش‌بینی کرده باشد، می‌تواند به اجرای تام و تمام این توافق کمک کند. اما واشنگتن هنوز برجام را یک توافق اجرایی می‌داند و قصدی برای به تصویب رساندن آن در کنگره ندارد.
در چنین شرایطی است که نمایندگان امریکایی به «بایدن» هشدار داده‌اند که از طرح وعده عدم خروج از برجام بپرهیزد چرا که به لحاظ قانونی او نمی‌تواند دستور لازم الاجرایی را به رؤسای جمهوری بعد تحمیل کند. ابهام پیرامون این موضوع، پیش‌بینی چشم‌انداز مذاکرات قریب‌الوقوع ایران و 1+4 را دشوار می‌کند. با چنین پیشینه‌ای است که موضوع اخذ ضمانت اجرای برجام از سوی طرف‌های مقابل بویژه امریکا به طور جدی در دستور کار مقام‌های دیپلماتیک کشور قرار گرفته است.
علی باقری، معاون سیاسی وزارت خارجه و مسئول پیگیری پرونده برجام دو موضوع لغو همه تحریم‌های برجامی و تضمین امریکا برای عدم تکرار خروج از این توافق را در گفت‌وگوی اخیرش با همتای چینی  مطرح کرده است. باقری پیش‌تر در مذاکرات مقدماتی که در تهران و بروکسل با «انریکه مورا»، معاون سیاست خارجی اتحادیه اروپا از سر گذرانده، این موارد را دنبال کرده و خواستار توجه جدی همه طرف‌های مقابل به آنها پیش از آغاز مذاکرات جمعی شده است. مسئول پیگیری پرونده برجام همچنین در مصاحبه‌ای با خبرگزاری «اسپوتنیک» طرف امریکایی را با توجه به خروج از برجام، ناقض این توافق خواند و گفته است: «طرف اروپایی با وجود اینکه از برجام بیرون نرفت ولی عملاً عدم پایبندی خود را نشان داد. در حال حاضر تنها جمهوری اسلامی هست که طرف پایدار به توافق بین ایران و 1+5 است و آن‌ها اکنون باید در قبال اقدامات ناقض برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ پاسخگو باشند.»

برش
اعتراض وزیر خارجه به تحریم‌های جدید امریکا

موضوع اختلافی ضمانت اجرای برجام همه آن چیزی نیست که این روزها پیرامون تحولات جاری در سیاست خارجی می‌گذرد.
مقام‌های امریکایی در حالی مدعی آمادگی برای بازگشت به توافق هسته‌ای و مذاکره هستند که همچنان بر عناوین فهرست پرشمار تحریم‌های
ضد ایرانی خود می‌افزایند.
حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران روز گذشته در یک رشته توئیت نو‌شت: «کاخ سفید در خواست مذاکره با ایران را مطرح می‌کند و ادعای آمادگی بازگشت به برجام را دارد، ولی همزمان تحریم‌های جدید علیه افراد و شرکت‌های ایرانی اعمال می‌کند.» او افزود: «ما به دقت رفتار آقای بایدن را می‌سنجیم. هدف «مذاکره»، حرف زدن محض نیست، بلکه توافق ملموس و احترام به منافع متقابل است. 1+4 برای مذاکره مبتنی بر رعایت منافع و حقوق متقابل آماده باشد.»
واکنش امیرعبداللهیان در پی آن انجام شد که وزارت خزانه‌داری امریکا جمعه گذشته چهار شهروند ایرانی از جمله فرمانده سازمان هوا‌فضای سپاه پاسداران را به همراه دو شرکت ایرانی به اتهام ارتباط آنها با سپاه پاسداران تحریم کرد.