شطرنج پوتین و بایدن در زمین اوکراین

بنفشه غلامی/ شامگاه سه‌شنبه نشست دوساعته مجازی رئیس جمهور روسیه و رئیس جمهور امریکا یک مسابقه مچ‌اندازی بین دو حریفی بود که هر یک به اندازه کافی کارت‌هایی برای مقابله با دیگری در انبان خود داشتند، در یک‌سو «ولادیمیر پوتین» بود که با تجهیزات کاملی که در مرزهایش با اوکراین مستقر کرده، لرزه بر جان متحدان اروپایی جو بایدنی انداخته است که او نیز انبانش همچون همیشه پر است از برگه‌های تحریمی که برای هر کشوری که آن را دوست خود نمی‌داند، رو می‌کند.
به گزارش سایت شبکه خبری «الجزیره»، در ویدیویی که کاخ کرملین منتشر کرده است، رؤسای جمهوری امریکا و روسیه، در ابتدای نشست در حال بگو و بخند و احوالپرسی از یکدیگر دیده می‌شوند. در پایان این دیدار نیز «بایدن» اعلام کرد که نشست خوبی داشته‌اند و «پوتین» تصریح کرد، برای دیداری دیگر توافق کرده‌اند، اما آنگونه که از خبرهای سایت‌های مختلف برمی‌آید، مذاکرات آنها که درباره طیفی از موضوعات مورد اختلاف دو طرف بود، باعث شد، هرچه نشست جلوتر می‌رفت، سخنان آنها نسبت به هم تندتر و تهدیدآمیزتر شود. اصلی‌ترین مسأله مطرح شده نیز اوکراین بود. کشوری که مدت‌ها است هم خود و هم شرکای غربی‌اش از اتحادیه اروپا گرفته تا امریکا، روسیه را متهم می‌کنند که اخیراً با تحرکاتی که در مرزهای این کشور داشته است، نقشه‌ای برای حمله به دونباس در سر دارد. اتهامی که روسیه آن را نپذیرفته و دوشنبه نیز حتی رئیس سازمان سیا اعتراف کرد که سازمان‌های اطلاعاتی به این نتیجه نرسیده‌اند که روسیه جنگی در سر داشته باشد.
در بیانیه‌ای که کاخ سفید بعد از این دیدار منتشر کرد، تأکید شده است که بایدن در طول این دیدار مراتب «نگرانی عمیق» خود و متحدان اروپایی‌اش را بابت «تحرکات روسیه در مرز با اوکراین» اعلام داشته و مسکو را تهدید کرده است که اگر دست به تنش جدی نظامی بزند، با«تحریم‌های اقتصادی و سایر فشارها» روبه‌رو خواهد شد، اما این چیزی بود که کاخ سفید به عنوان حاصل دو ساعت مذاکرات رئیس جمهوری امریکا با همتای روسی‌اش منتشر کرد، نگاهی به بیانیه‌ای که خبرگزاری «تاس» به نقل از کاخ کرملین منتشر کرده است نشان می‌دهد این دیدار تنها به تهدیدهای «بایدن» اختصاص نداشته است. مطابق این بیانیه «پوتین» نیز در این دیدار از «بایدن» خواسته است به روسیه تضمین دهد که ناتو دیگر به سمت شرق گسترش نخواهد یافت. درواقع، به اعتقاد تحلیلگران، از همین بخش از این بیانیه مشخص می‌شود که روسیه در ماه‌های اخیر درست مثل یک بازیکن شطرنج، در این مدت مهره‌های خود را طوری چیده است که در نهایت بتواند با استفاده از این مهره‌ها که در واقع همان تحرکات در مرزهای اوکراین هستند، دست به کیش و مات حریف بزند و او را در شرایطی قرار دهد که به خواسته بزرگ مسکو فریز شدن فعالیت‌های ناتو و عدم گسترش آن به سمت مرزهای روسیه تن دهد.
ضمن اینکه برخی تحلیلگران غربی این تحرکات را در قالب آزمایش «بایدن» عنوان کرده‌اند. در همین ارتباط «جورج فریدمن»، تحلیلگر امریکایی در «جئوپلیتیکال فیچرز» نوشته است: «در طول جنگ سرد آزمایش رؤسای جمهوری امریکا یک امر معمول بود که از سوی اتحاد جماهیر شوروی رخ می‌داد. تحرکات روسیه نیز با همین منظور انجام شد. این تحرکات ضمن اینکه کم خطر بودند، می‌توانستند به نتیجه دلخواه منجر شوند. روسیه خود می‌دانست که حمله به خاک اوکراین، اقدامی کاملاً پیچیده و خطرناک است. بنابراین از این اقدام به عنوان سنجش تاب‌آوری بایدن استفاده کردند.» شاید از همین رو بوده است که همان‌طور که کاخ کرملین اعلام کرده، «پوتین» دراین دیدار به همتای خود هشدار داده است: «هرچند اقدامات روسیه در مرزهایش تهدیدی علیه هیچ کشوری نیست اما استقرار موشک‌های ناتو در اوکراین خط قرمز کرملین است.»
آزمونی برای بایدن
نشست شامگاه سه‌شنبه همچنین آزمونی بزرگ برای سیاست خارجی «جو بایدن» بود. به گزارش «نیویورک تایمز» در مرحله اول توان او مقابل «پوتین» آزمایش شد که مشخص نیست می‌توان به آن نمره قبولی داد یا خیر، زیرا آنطور که «جیک سالیوان» مشاور امنیت ملی امریکا گفته، او روسیه را تهدید کرد که اگر مخالف نظر غرب رفتار کند تحریم می‌شود، اما به نظر نمی‌رسد این تهدید مؤثر بوده باشد، زیرا «پوتین» که سال‌هاست با تحریم‌های غرب مواجه است، دیگرهراسی از تحریم ندارد. ضمن آنکه او نیز به «بایدن» هشدار داده است. همچنین توان دیپلماسی او در حمایت از متحدانش که در اینجا اوکراین است، آزموده شد. در این بخش هم هنوز زود است تا بتوان نمره‌ای به «بایدن» داد، زیرا بحران اوکراین و مرزهای شرقی هنوز پابرجا است. به‌ویژه که بر مبنای اطلاعاتی که فاش شده، «پوتین» در این دیدار چندان اهل سازش نبوده است و بر سر مواضع خود محکم ایستاده است. آزمون بعدی «بایدن» نیز اطمینان بخشی به متحدانش بعد از نشست بود که بنابر گفته‌های «سالیوان» او بلافاصله بعد از نشست دوساعته خود با پوتین با شرکای اروپایی‌اش تماس تلفنی برقرار کرد.