سینماگری طناز در نویسندگی

مریم شهبازی/  همین تازگی هشتاد و ششمین سالروز تولد مردی بود که نه ‌تنها در عرصه سینما، بلکه بین ادبیاتی‌ها هم طرفداران بسیاری دارد. البته شاید فارغ از جامعه کتابخوان جدی، بویژه آن‌هایی که پیگیر ادبیات جهان هستند دیگران آشنایی چندانی با نوشته‌هایش نداشته باشند. صحبت از «وودی آلن» است؛ سینماگر و کمدین مطرح امریکایی که طی 60 سال فعالیت حرفه‌ای خود جوایز و افتخارات بی شماری کسب کرده است. این هنرمند که برخی منتقدان او را همچون گنجینه‌ای برای هنر هفتم می‌دانند در کنار سال‌ها فعالیت جدی سینمایی، در زمینه ادبیات داستانی و نمایشی هم کارهای متعددی نوشته که اغلب به فارسی نیز بازگردانده شده‌اند. اگر بیش از آثار مکتوب آلن با فیلم‌های او آشنا هستید، برای شروع کتاب‌های «بی‌بال و پر» و «مرگ در می‌زند» به ترجمه «نگار شاطریان» و منتشر شده از سوی «نشر بیدگل» پیشنهادهایی وسوسه‌انگیز برای ورود به دنیای ادبی برآمده از نوشته‌های او هستند. «بی‌بال و پر» گزیده‌ای از یادداشت‌های خصوصی آلن است؛ یادداشت‌هایی با همان رد پای پررنگ طنز که در ساخته‌های سینمایی و حتی بازیگری‌اش سراغ داریم.
با وجود نثر روان و سبک نوشتاری خواندنی این کتاب، برخی تأکید دارند که مخاطب برای ارتباط بهتر با آن باید آشنایی هرچند مختصری با فلاسفه، نویسندگان و هنرمندانی داشته باشد که آلن هرازگاهی به نام شان اشاره‌ کرده است. کتاب دیگری که خواندن آن لطف بسیاری دارد «مرگ در می‌زند» است؛ نکته جالب ‌توجه درباره این کتاب که در قالب نمایشنامه در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته این است که نسخه‌ صوتی آن نیز  منتشرشده. حتی اگر نسخه چاپی این کتاب را خوانده‌اید از نسخه صوتی‌اش که در واقع یک نمایش ‌رادیویی است نیز غفلت نکنید. این کتاب روایتی از مواجهه انسان با مرگ است؛ هرچند با روایتی متفاوت از آنچه که از مواقعی اینچنینی در ذهن‌مان نقش بسته است. در این داستان خبری از بیمار رو به احتضاری که در اتاقی سرد و تاریک به انتظار پایان زندگی‌اش مانده نیست؛ حتی فرشته مرگی که آلن به تصویر کشیده متفاوت از فیلم‌های هالیوودی است، در آن نه خبری از آن لباس یکدست سیاه است و نه آن داس مخوف! مرگ، مردی آراسته است که می‌آید وظیفه‌اش را انجام بدهد و برود. کمی هم تازه‌کار است.
آنقدر که به جای در زدن از دیوار خانه «نات»، یکی از دو شخصیت اصلی داستان بالا می‌رود و در برابر چشمان متعجب او خودش را معرفی می‌کند. «نات» باورش نمی‌شود اما وقتی می‌فهمد قرار است بمیرد تصمیم به فریب مأمور معذور به خدمت می‌گیرد. حالا اینکه چه می‌کند و موفق می‌شود یا نه بماند برای گوش سپردن به نسخه صوتی یا خواندن نسخه چاپی‌اش. اجرای این نمایشنامه رادیویی را که دسترسی به آن از طریق پلتفرم‌هایی نظیر «فیدیبو» و «طاقچه» ممکن است، «محسن زرآبادی‌پور» و «آرمان سلطان‌زاده» برعهده داشته‌اند که از سوی مؤسسه «آوانامه»  تولید شده و تنها 23 دقیقه زمان برای گوش سپردن به آن کافی است.
«بی‌بال و پر»
«مرگ در می‌زند»
نویسنده: وودی آلن
مترجم: نگار شاطریان
نشر بیدگل