تربیت سیاسی سردار

دکتر علی شیرخانی
رئیس انجمن مطالعات سیاسی حوزه علمیه
در طرح مباحث رهبر معظم انقلاب در خصوص گام‌ها و نقشه راه «نهضت اسلامی ایران» چندین مرحله بیان شده است که عبارتند از: انقلاب‌اسلامی، دولت اسلامی، نظام سیاسی اسلامی، جامعه اسلامی و تمدن نوین اسلامی. بر اساس این دیدگاه، اگر بخواهیم به تمدن نوین اسلامی برسیم که در مراحل پنج‌گانه طی طریق می‌نماید و تمدن نوین اسلامی غایت آن مراحل محسوب می‌شود، ناگزیر باید یک مرکزیتی داشته باشیم. از اوایل انقلاب این مرکزیت گفته می‌شد و در باب استراتژی ملی و بحث تئوری‌ ام القری نیز مطرح شده است و ایران از اوایل انقلاب اسلامی به‌عنوان مرکز و‌ام القری مطرح بوده است ولی جنگ تحمیلی مانع از تثبیت این امر شد و به نظر می‌رسد اقدامات شهید قاسم سلیمانی در کشورهای مختلف، چه همسو با ایران باشند و چه نباشند، بحث‌ ام القرایی را برای ایران در میان کشورهای جهان و قدرت‌های جهانی، جاانداخت. حال وظیفه ما است که بتوانیم این‌ ام القری و مرکز ثقل را به نحو مطلوب تداوم دهیم که هم تثبیت قوی‌تر صورت گیرد و هم تداوم داشته باشد.
در میان جریان‌های مختلف بعد از انقلاب اسلامی در خصوص بحث صدور انقلاب اسلامی دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد که سه دسته را می‌توان برشمرد:
الف) یک دسته قائل به عدم صدور انقلاب بودند. ب)عده‌ای دیگر معتقد بودند که از آغاز انقلاب باید در کشورهای مختلف حضور داشته باشیم و صدور انقلاب را عملیاتی کنیم. اقداماتی هم در این زمینه انجام دادند که موفق نبود. ج) دیدگاه سوم با تکیه بر دیدگاه حضرت امام خمینی(ره) بود. معتقدان به این باور، تأکید داشتند که ما باید مفاهیم انقلاب اسلامی را به‌صورت نرم‌افزاری به کشورهای مختلف صادر کنیم و این مفاهیم اگر صادر شود ظرفیت وجودی برای آن کشورها ایجاد خواهد کرد و مردم به انقلاب متمایل می‌شوند و آن کشورها خودشان به پا می‌خیزند و آیه لِیقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ، تحقق عینی پیدا می‌کند.
به نظر می‌رسد در تحقق عینی آیه لِیقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ، سردار شهید حاج قاسم سلیمانی موفق بوده است. این شیوه‌ای است که شهید قاسم سلیمانی توانست آن را عملیاتی کند چرا که در کشورهای منطقه، انقلابیون و کسانی را که انگیزه مبارزه علیه ظلم و ستم داشتند، حول محور مقاومت گرد هم آورد تا در فکر قیام علیه ظلم و ستم باشند و توانست به نوعی قیام و خیزش را در این کشورها جا اندازد و رفتار این شهید نیز حکایت از این اقدام دارد.
جنبه دیگر اقدامات این شهید سرافراز را می‌توان اینگونه بیان کرد که سه مفهوم «استعمارزدایی»، «جهان‌سوم‌گرایی» و «پسااستعمارگرایی» به نوعی سه موج در روابط بین‌الملل هستند. موج نخست تلاشی برای کسب استقلال سیاسی و حقوقی بوده است که می‌شود «استعمارزدایی»؛ یعنی مبارزات آزادی‌خواهی و آزادی‌بخشی. موج دوم، مبارزه و مقاومت برای کسب برابری اقتصادی است که در جهان‌سوم‌گرایی و جنبش عدم تعهد وجود دارد. یعنی کشورهایی در جهان سوم پیدا شدند که دنبال یک نوع نظم اقتصادی متمایزی بودند که اگر با آن اولی جمع کنید، می‌شود تلاش برای یک نظم سیاسی-اقتصادی فرااستعماری.
موج سوم مبارزه برای کسب استقلال فرهنگی است که حتی در ادبیات روابط بین‌الملل هم رایج است. مشخصاً هدلی بول به‌عنوان یک نظریه‌پرداز می‌گوید: سه موج شورش علیه غرب در نظام بین‌الملل بوده که موج سومش مبارزه و مقاومت برای کسب استقلال فرهنگی است، یعنی مقابله با استعمار فرانوین. مفهومی به‌نام «تجدیدنظر طلبی» است. این اصطلاح را به کشورها و بازیگرانی اطلاق می‌کنند که نظم حاکم سلطه را نمی‌پذیرند. البته از نگاه گفتمان غالب، تجدیدنظر طلبی بار منفی دارد، ولی یکی از شاخص‌های «گفتمان مقاومت» همانا تغییر نظم موجود است. یعنی ما نظم موجود را ناعادلانه می‌دانیم و می‌خواهیم آن را تغییر دهیم. پنجمین نظریه که به نوعی به بحث‌های مقاومت نزدیک می‌شود، «نظریه‌ وابستگی» است.
 شهید قاسم سلیمانی هم، تقریباً از سال 1376 شمسی که فرمانده سپاه قدس شد به مرور توانست در کشور و منطقه و حتی جهان، این اندیشه و باور را ایجاد کند که می‌شود در برابر یک قدرت مادی توانگر و مستکبر، مقاومت انجام داد و این دیدگاه و باور را روز به روز شکوفاتر کرد و در نهایت به مرحله‌ای رسید که محور مقاومت را در منطقه تأسیس کرد. از سوی دیگر، نکته حائز اهمیت این است که شهید سلیمانی توانست با تدبیرهایی به‌عنوان یک نظامی و به‌عنوان دیپلمات و استراتژیست، مقدمات برقراری روابط راهبردی و شبه راهبردی با کشورهایی که با ما همخوانی مذهبی نیز ندارند و برخی اوقات نیز علیه هم بوده‌اند؛ ایجاد کند. همچنین اینکه توانست این روابط راهبردی را با کشورهای دیگر از جمله روسیه نیز به سامان برساند.
مهم‌ترین دستاورد و اقدام عملی شهید سلیمانی که می‌توان از آن یاد کرد این بود که با تولید و تشکیل گفتمان مقاومت، سوریه حفظ شد، مقاومت لبنان قوی‌تر شد، حشد الشعبی در عراق شکل گرفت و به‌عنوان یک نیروی رسمی نظامی عراق در ساختار نیروهای مسلح قرار گرفت، در یمن نیز انصارالله به‌عنوان تأثیرگذارترین عنصر در آن کشور نقش ایفا می‌کند و نیروهای فاطمیون افغانستان، حیدریون پاکستان و الحرس الجمهوری سوریه و صدها جریان مختلف در سراسر دنیا نیز از یادگارهای مکتب شهید سلیمانی هستند.