برای امیر سرتیپ دوم محمد مسبوق افسری که بی‌ادعا بود

فراموش شدگان


علی غفوری
روزنامه نگار
خبر بسیار ناگوار و تکان‌دهنده بود. سرتیپ دوم محمد مسبوق خلبان باسابقه اف 14 در تاریخ هشتم دی ماه گذشته جان به جان آفرین تسلیم کرد. 10سال قبل برای اتمام کتابی درباره نقش نیروی هوایی در 8 سال دفاع مقدس به مرکز مطالعات و پژوهش‌های نیروی هوایی ارتش رفتم و آنجا با افسران بزرگ و بی‌ادعای متعددی مواجه شدم که به تازگی نام آنها از بخش محرمانه ستاد کل نیروهای مسلح بیرون آمده و قادر به مصاحبه بودند. یکی از خوش اخلاق‌ترین و مطلع‌ترین این افراد افسری خوش صحبت و بسیار فروتن به‌نام سرتیپ دوم خلبان محمد مسبوق بود.
خاطرات او آنقدر متعدد و شنیدنی بود که بخش بزرگی از جنگ‌های اف 14 با شکاری‌های دشمن را از صحبت‌های او نقل کردم. مسبوق که بی‌شک یکی از بهترین خلبان‌های اف 14 است، دوره کمک خلبانی را در امریکا گذراند. خلبان عقب اف 14 نه تنها باید در علوم ریاضی و الکترونیک بسیار ورزیده می‌بود بلکه باید از نظر جسمانی نیز توانی معادل خلبان جلو داشته و قادر می‌بودند پا به پای خلبان، تسلط بر دستگاه‌های اصلی شناسایی و شکار دشمن را حفظ کنند.
مسبوق و 4 همدوره او در دهه 50 خورشیدی برای آموزش راهی یک پایگاه هوایی امریکا شده و آنقدر در درس‌های خود کوشا بودند که استاد امریکایی آنها به هنگام امتحان نهایی، شک داشت که بدون تقلب نمره‌های a+گرفته باشند و کار به حضور فرمانده پایگاه و وابسته نظامی ارتش ایران در غرب امریکا کشید و هنگامی که آنها دوباره در پیش 3 فرمانده عالیرتبه امتحان دادند و نتیجه آن مطابق امتحان اصلی بود، استاد امریکایی رسماً از 4 افسر جوان ایرانی که پیشتاز‌ترین آنها مسبوق بود، عذر خواست.
تخصص اصلی مسبوق کاربری فونیکس بود.موشکی بسیار گران و با پروفایلی پیچیده که در دهه 50 خورشیدی قیمتی معادل یک شکاری (بیش از یک میلیون دلار) داشت و طبیعی بود که از دست رفتن هر کدام از این موشک‌ها می‌توانست ضربه‌ای به اقتصاد جنگ باشد. سروان مسبوق جنگ را با افسرانی نظیر سرگرد اسدالله عادلی و سرگرد یدالله خلیلی آغاز کرد. خلبانانی که بی‌شک جزو 10خلبان برتر جنگ بودند. عادلی در نبردهای هوایی با چرخش‌های سریع دشمن را کاملاً در وضعیت ضعیف‌تر قرار می‌داد و در چنین شرایطی وظیفه مسبوق بود که از گردش‌های 2 - جی تا +6جی تمرکز خود را از دست ندهد و موشک فونیکس را درست روی هواپیمای دشمن قفل کند. در سرعت‌های بسیار بالا بویژه زمانی که دو جنگنده در حال نزدیک شدن به هم هستند تنها تسلط بر اعصاب سبب می‌شود خلبان و کمک کار خود را به درستی انجام دهند. مسبوق در این لحظات یار خوبی برای خلبان جلو بود. فونیکس برخلاف ادعاهای شرکت سازنده، موشکی با روش شلیک ساده نبود(سازنده امریکایی صفت این موشک را شلیک کن و فراموش کن تعیین کرده بود). فونیکس موشکی چند مرحله‌ای بود که یک «حداقل برد» داشت و حتی برخی خلبانان اف 14 ترجیح می‌دادند با موشک‌های ساده تری به جنگ دشمن بروند.اما هر خلبان جلویی که سروان مسبوق را به همراه داشت مطمئن بود که فونیکس او به خوبی عمل می‌کند. آنچه سبب ترس عراقی‌ها از اف 14 در سال اول جنگ شد، ترکیب تکرارنشدنی خلبانانی با درجه سرگردی و سرهنگی و کمک خلبانانی نظیر مسبوق بود. آنها بیش از 100 هواپیمای عراقی را به زیر کشیدند و کار به آنجا کشید که فرمانده وقت نیروی هوایی عراق دستور داد هرکجا اف 14 حضور دارد، مأموریت لغو شود و بازگشت به پایگاه در دستور کار قرار گیرد.
شاهکار ثبت شده مسبوق و عادلی ساقط کردن سه هواپیما با یک موشک در هفته اول جنگ بود. دوم مهر 1359 هنوز عراقی‌ها تحت تأثیر گزارش‌های اغراق‌آمیز مأموران امنیتی امریکا و اسرائیل گمان می‌کردند که تامکت‌های ایرانی واقعاً زمینگیر و غیرعملیاتی هستند. بنابراین در دسته‌های متعدد و بی‌محابا به خاک ایران وارد می‌شدند. از جمله یک دسته 3 فروندی میگ 23 که از شمال خلیج فارس قصد حرکت به سمت جزیره خارک را داشت. ساعت حدود 10 شب بود و سرگرد عادلی با کشف این اهداف در رادار به سروان مسبوق گفت که خود را برای درگیری آماده کند. در 65 مایلی هدف خلبان دوم اهداف را شناسایی کرد. 3 میگ در آرایش اشلون یعنی یک لیدر دسته در پیش و دو شکاری در پشت سر با خیالی آسوده در حال نزدیک شدن به اسکله اصلی انتقال نفت ایران بودند. مسبوق کلیه برآوردهای اولیه را انجام داد و به عادلی گفت آیا قصد درگیری را دارد و پاسخ عادلی مثبت بود. در این زمان ارتفاع اف14، 6 هزار پا و ارتفاع میگ‌ها حدود 10هزار پا بود. طی مدت کوتاهی عادلی بر سرعت اف 14 افزود و با روشن کردن پس سوزها سمت شکاری‌های دشمن را گرفت. مسبوق می‌دانست که میگ‌های 23 بسیار چابکند و می‌توانند برای اف14 خطرناک باشند بنابراین بهتر است تا با یک موشک تعادل هر 3 فروند را با هم بزند. بویژه که هواپیماهای مذکور بسیار به هم نزدیک پرواز می‌کردند. عادلی یکی از بهترین‌های تامکت‌ها بود اما نبرد بدون فونیکس (فونیکس در نبردهای نزدیک هوایی سلاحی مناسب نیست) با شکاری‌های گریزپایی نظیر میگ 23 و میگ 21 ساده نبود.عادلی تمام تمرکز خود را روی حرکت مستقیم به سمت دشمن گرفته و امیدوار بود مسبوق کار را به درستی انجام دهد. اسکوپ رادار اف 14 در دستان مسبوق به خوبی شرایط دسته عراقی را نشان می‌داد. تصمیم مسبوق شکار هواپیمای جلوی دسته بود تا بدین‌وسیله سایر جنگنده‌ها یا صدمه جدی ببینند یا ناگزیر به ترک منطقه شوند. در 50 مایلی هدف موشک فونیکس با اطلاع خلبان جلو شلیک شد. موشک ایم 54 که به ققنوس در ایران معروف است با سرعتی معادل 5 ماخ به سمت شکاری‌های دشمن به حرکت درآمد. سرجنگی این موشک 200 کیلو وزن دارد و برای ساقط کردن بمب افکن‌های بسیار بزرگ نظیر توپولوف 22 و 95 ساخته شده است.هنگامی که این موشک عظیم به بدنه میگ 21 لیدر که خود نیز حامل 8 بمب بود برخورد کرد، شدت انفجار دو جنگنده پشت سر را هم از مسیر منحرف و کل دسته شعله ور به سمت دریا رفتند. دو خلبان به محض اطمینان از برخورد به سمت خاک اصلی کشور برای ادامه مأموریت گردش کردند. فردای آن روز پدافند خارک با مشاهده بقایای 3 جنگنده دشمن پیروزی‌ها را تأیید کرد. اف 14‌ها تا پایان جنگ به مدد مردانی نظیر عادلی، مسبوق، یدالله و حسین خلیلی، جاویدنیا مازندرانی و شهید بزرگوار بابایی اجازه ندادند تا مراکز مهم اقتصادی کشور صدمه ببینند.مسبوق بعدها فرمانده گردان‌های شکاری پایگاه هفتم شد. آخرین بار مرحوم مسبوق را در سال 94 دیدم. می‌گفت همه ما در حال دست و پنجه نرم کردن با مشکلاتی نظیر بیماری و فراموشی هستیم. قرار نیست کسی از ما درباره تجربیاتمان در جنگ سؤال کند؟ امیدوارم این تجربیات در این سال‌ها ثبت شده باشد.

آدرس مطلب http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/7823/13/597397/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه ها