اطلاع‌رسانی درباره ابیات جعلی نیازمند یک مرجع فرهنگی


عبدالجبارکاکایی
شاعر و منتقد ادبی
به تازگی استاد محمدرضا شفیعی کدکنی، در صفحه‌ای که با نظارت ایشان در اینستاگرام مدیریت می‌شود درباره برخی ابیات جعلی شاهنامه نوشته‌اند. اقدام خوبی است. اما مشکلات بیشتر از آن هستند که حتی با تلاش فردی چهره‌های شاخص بتوان ابیات جعلی را از پیکر ادبیات‌مان حذف کرد؛ هم از بابت این که به هر حال پاسخ یک به یک کار بسیار دشواری است و هم این که مگر چه تعداد از علاقه‌مندان و اهالی ادبیات در جریان این قبیل مطالب منتشر شده قرار می‌گیرند!؟ در مواجهه با ابیات جعلی یا گفته‌هایی که به برخی بزرگان ادبی نسبت داده می‌شوند نیاز به یک مرجع داریم. در این بین کارهایی شبیه آنچه سایت گنجور در حیطه شعر انجام داده مصداق و نمونه خوبی است، گردانندگان گنجور کارهای ارزشمندی در این رابطه انجام داده‌اند. اما نکته دیگری که نباید از آن غافل شد این است که این ابیات جعلی حتی پیش از ورود فضای مجازی به زندگی عموم مردم هم وجود داشته است. از قرن‌ها قبل، آن زمانی که نسخه‌نویسان دست به نوشتار دیوان شاعران بزرگ می‌زدند و عامدانه تصمیم به اضافه کردن ابیاتی می‌گرفتند. این مسأله بیش از همه وقتی خودنمایی می‌کرده که نسخه‌نویس مذکور اهل ذوق هم بوده است. در این بین اگر نسخه‌نویس متوجه جای خالی مبحثی در میان اشعار فلان شاعر می‌شده خودش به آن اضافه می‌کرده. جالب اینجا که گاهی گمان می‌کرده‌اند کار درستی هم انجام می‌دهند. این را گفتم که همه تقصیرها را به گردن فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی نیندازیم. شبکه‌های اجتماعی تنها نقاط ضعف را نمایان کرده‌اند. حتی می‌شود گفت که بی‌گناه هستند. درباره همین شاهنامه تعداد ابیات منسوب به فردوسی از نظر متخصصان امر بین 55 تا 65 هزار متغیر است، برخی تأکید دارند که اصلی‌ترین نسخه شاهنامه، نسخه مسکو است و عده‌ای دیگر از نخبگان هم نظرات دیگری دارند. در مواجهه با ابیات جعلی با دو طیف از مخاطبان روبه‌رو هستیم، نخست جامعه دانشگاهی هستند. اینها به سبب غیرت و تعصبی که نسبت به ادبیات دارند براحتی هر گفته‌ای را نمی‌پذیرند و حتی در راستای کشف آن تلاش می‌کنند. اما طیف گستره‌تر مخاطبان، عامه مردم هستند. برای این طیف سراینده شعر اهمیت چندانی ندارد، اینها به اثرگذاری شعری که می‌خوانند یا می‌شنوند توجه دارند. این که فلان کار چه اثری بر ذهن و روح‌شان می‌گذارد. وگرنه شما ببینید، سال‌هاست برخی اشعار را به قیصر امین‌پور نسبت داده‌اند، خانواده قیصر هم دائم آنها را تکذیب می‌کنند. با این حال تغییری رخ نداده و اشعار مذکور همچنان دست به دست می‌شوند. درباره خود من چنین اتفاقی رخ داده، شعری با عنوان «جان من سخت نگیر» که خودم وقتی آن را خواندم تعجب کردم. حتی معنی درستی ندارد. شبیه اشعار من هم نیست. اما آنقدر خوش‌نویسی شده و پای تصاویر منتشر شده در فضای مجازی درج شده که مردم آن را پذیرفته‌اند. گاهی سطح این ابیات جعلی آنقدر نازل است که به دیگر دوستان می‌گویم اگر شعر گفتن به این راحتی است چرا اینقدر سختی به خودمان بدهیم! اینجا بخشی از مشکل در نتیجه پایین آمدن سطح سلیقه و ذائقه عمومی است. در قرن‌های نخستین بزرگانی همچون حافظ و سعدی پای منبر سخنرانی برای مردم می‌رفتند؛ حتی اشعاری که در پی سخنرانی‌ها خوانده می‌شد هم از بزرگان بوده اما حالا در کدام سخنرانی یا منبری چنان اشعاری خوانده می‌شود؟ دیگر آن دوره‌ای که یک پیرمرد کل شاهنامه یا دیوان حافظ را حفظ بوده گذشته. باز هم می‌گویم در چنین شرایطی از جمله بهترین‌ راه‌هایی که بهبود شرایط را سبب می‌شود دایر کردن یک مرجع فرهنگی است که بتواند پاسخگوی سؤالات مردم باشد.

آدرس مطلب http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/7823/24/597429/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه ها