دورزدن امریکا از تهران تا کاراکاس

گروه اقتصادی/ یکی از کشورهایی که ایران با شروع به کار دولت سیزدهم، همکاری‌های خود را با آن توسعه داده، ونزوئلاست. بویژه همکاری‌های نفتی که به شکل هدفمند، مؤثر و علیه تحریم‌های امریکا برنامه‌ریزی شده است. اگرچه در دو سال اخیر برخی اقدامات از جمله ارسال چندین محموله بنزین ایران به ونزوئلا و تعمیرات بخشی از پالایشگاه‌های این کشور صورت گرفت اما این دو کشور نفتخیزِ تحت تحریم امریکا این بار نوع جدیدی از همکاری‌ها را دنبال می‌کنند که بزودی می‌تواند یک اتحاد مهم در بازار نفت را شکل دهد.
محمدعلی خطیبی، نماینده سابق ایران در اوپک در این باره به «ایران» می‌گوید: «شنیده می‌شود که برنامه ایران و ونزوئلا، تقویت بیشتر همکاری‌هاست و در این مسیر گام‌هایی نیز برداشته شده است. این اتفاق مهمی است. کشورهای مورد تحریم در یک کلوپ تحریمی می‌توانند با هم کار کنند. کشورهای امریکای لاتین هم فضای مناسبی برای حضور جمهوری اسلامی است.»
وی ادامه می‌دهد: «این کشورها از نظر سیاستی وابسته به امریکا نیستند و مستقل‌اند. در این میان، ونزوئلا به سبب تحریم‌های ایالات متحده،‌ شرایط ویژه‌تری دارد. البته در سال‌های گذشته نیز این حضور و همکاری بوده اما اکنون قرار است که هدفمند شود. هدفمند کردن این همکاری‌ها، راه‌های جدیدی را پیش روی اقتصاد دو کشور قرار خواهد داد.»
 ابعاد سیاسی همکاری‌های ایران و ونزوئلا
رؤسای جمهوری ایران و ونزوئلا، آذرماه امسال، در یک تماس تلفنی به موضوع توسعه همکاری‌ها و روابط ایران و ونزوئلا پرداختند. «نیکلاس مادورو» در این گفت‌وگوی تلفنی با «سید ابراهیم رئیسی» ابراز کرد که «این همکاری راهبردی است و روابط کنونی دو کشور باید در دولت جدید ایران افزایش یابد.»
حالا مدیر اسبق امور بین‌الملل شرکت ملی نفت با بیان اینکه به نظر می‌رسد سطح همکاری‌های امروز دو کشور بیش از ماه‌های گذشته است، می‌گوید: «برای ایران نیز کار کردن با منطقه امریکای لاتین یک فرصت است و باید بتواند در آن منطقه یک فضای جدید را برای خود ایجاد کند.»
خطیبی با اشاره به قرابت و همخوانی‌های سیاسی ایران و ونزوئلا، عنوان می‌کند: «به واسطه این نزدیکی سیاسی، روابط خوب تجاری و اقتصادی می‌تواند میان دو کشور شکل بگیرد و همین همکاری‌ها نیز روی روابط سیاسی تأثیر مثبت بگذارد. در زمینه خودروسازی، ساختمان سازی و فعالیت‌های دیگر اقتصادی ایران می‌تواند در آن منطقه برای خود بازار فعال ایجاد کند و این به نفع اقتصاد ایران است؛ بازارهایی که در گذشته نیز بوده است و اکنون هم می‌توان آن را احیا کرد.»
 فروش ذخایر میعانات گازی ایران
خطیبی فعالیت‌های نفتی را یک راهکار تقویت همکاری می‌داند و بیان می‌کند: «صنعت نفت ما توانایی‌ها و ظرفیت‌هایی دارد که می‌توان با بهره‌گیری از آنها علیه تحریم‌های امریکا اتحاد سیاسی ایجاد کرد. برای مثال،‌ ونزوئلا نفت سنگین و فوق سنگین تولید می‌کند. اگر این نفت با میعانات گازی ایران ترکیب شود، به مختصات قابل قبولی خواهد رسید و صادرات آن برای ونزوئلا آسان‌تر خواهد شد.»  یکی از مهم‌ترین تأثیرات تحریم‌های امریکا بر صنعت نفت ونزوئلا، توقف صادرات رقیق کننده نفت به این کشور بود. چراکه امریکا از بزرگترین تأمین کنندگان مواد رقیق کننده نفتی ونزوئلا تا پیش از ورود دونالد ترامپ به کاخ سفید به شمار می‌رفت و بعد از ریاست جمهوری وی، صادرات رقیق کننده نفتی به ونزوئلا متوقف شد. این مسأله کاهش تولید نفت ونزوئلا بویژه نفت خام فوق سنگین حوزه نفتی کمربند اورینوکو را به دنبال داشت.
اما اکنون ایران با ارسال محموله‌های میعانات گازی به ونزوئلا و همین طور متخصصان خود برای کمک به تعمیر پالایشگاه‌های آسیب دیده این کشور، این مشکل ونزوئلا را تا اندازه‌ای حل کرده است. میعانات گازی با ساختار فوق سبک خود نقش رقیق کننده نفت ونزوئلا را دارد و به دنبال این همکاری‌های صورت گرفته، اکنون تولید نفت ونزوئلا در نزدیکی یک میلیون بشکه در روز است.
تحلیلگران و ناظران بازار جهانی نفت خام می‌گویند که این افزایش و دو برابر شدن تولید نفت ونزوئلا، در نتیجه کمک فنی ایران بوده است. به طوری که قرارداد بین کاراکاس و تهران برای تقویت تولید نفت خام ونزوئلا و افزایش تولید این کشور در نوامبر ۲۰۲۱ حائز اهمیت است.
در همین حال اظهارات اخیر مسئولان صنعت نفت ایران نیز نشان می‌دهد که در نتیجه شکل‌گیری این همکاری، در دولت سیزدهم ذخایر میعانات گازی ایران نیز کمتر و تمام ذخایر روی آب فروخته شده است. به نظر می‌رسد که بخشی از میعانات گازی به ونزوئلا صادر شده است. این اتفاق برای ایران نیز یک دستاورد است.
همکاری‌های نفتی و ظرفیت‌ها
اما همکاری‌های نفتی ایران و ونزوئلا به همین موارد خلاصه نمی‌شود. ونزوئلا دارنده بزرگترین ذخایر نفت جهان است و ایران در جایگاه سوم بعد از ونزوئلا و عربستان قرار دارد. دو کشور با ذخایر قابل توجه نفت که البته به خاطر تحریم‌های یکجانبه امریکا نمی‌توانند تولیدی متناسب با این ذخایر داشته باشند. حالا خطیبی می‌گوید که همکاری‌های ایران و ونزوئلا می‌تواند تا اندازه‌ای این تحریم‌ها را خنثی و صادرات نفت هر دو کشور را افزایش دهد. همان طور که داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد، در سال 2021 چین 324 میلیون بشکه از ایران و ونزوئلا خریده‌ که حدود 53 درصد بیشتر از سال قبل است.
مدیر اسبق امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ادامه می‌دهد: «علاوه بر این، ونزوئلا مشتریانی در منطقه آسیا دارد که به دلیل فاصله زیاد، شاید بخشی از تقاضای مشتریان آسیایی آن را ایران بتواند پاسخ دهد و در مقابل، درخواست مشتریان ایران در امریکای لاتین و منطقه کارائیب را نیز ونزوئلا پوشش دهد. این همکاری‌ها فرصت‌هایی را برای اتحاد بیشتر علیه تحریم‌های امریکا رقم خواهد زد.»
وی با اشاره به اینکه صنعت نفت ونزوئلا می‌تواند برای ایران یک بازار صادرات خدمات فنی و مهندسی قابل توجه باشد، اذعان می‌کند: «صنعت نفت ایران در تحریم‌های مختلف به خودکفایی جالبی دست یافته است. از نظر فنی و مهندسی ما اکنون می‌توانیم حتی به یک کشور نفتی صادرات داشته باشیم. ونزوئلا که تحت تحریم است، می‌تواند بازار مهمی برای صادرات خدمات و قطعات نفتی ایران باشد. این بازار پتانسیل بالایی دارد و ایران نیز به ازای این همکاری می‌تواند گلوگاه‌های صنعت نفت ونزوئلا را رفع کند تا تحریم‌های امریکا بی‌اثر شود.»
کلوپ تحریمی‌ها، ایران، ونزوئلا، چین و روسیه
این سیاست تحریمی امریکا، به مرور در حال شکل دهی یک اتحاد علیه ایالات متحده است. به طوری که خطیبی می‌گوید: «در کلوپ تحریمی‌ها امروز فقط ایران و ونزوئلا نیستند. روسیه و چین نیز اکنون در حال تقویت همکاری‌های خود با ایران و ونزوئلا علیه امریکا هستند و از این فرصت می‌توان برای شکل دهی به یک اتحاد بزرگ استفاده کرد.»
وی در پایان با تأکید بر فرصت‌های ناشی از این مسائل ناخواسته سیاسی، اذغان می‌کند: «اگر این همکاری‌ها را از حالت دوجانبه به سه و چهارجانبه دربیاوریم و از دیگر کشورهای تحت تحریم کمک بگیریم و با همکاری چین، روسیه و ونزوئلا بر سیاست‌های یکجانبه امریکا فشار وارد کنیم، خنثی سازی تحریم کار دشواری نخواهد بود. اکنون نفت می‌تواند یکی از مهره‌های این بازی و زمینه ساز اتحاد باشد.»

برش
بهبود روابط «تهران-کاراکاس» با سوآپ نفت و میعانات گازی

این هفته یک نفتکش غول پیکر ایران حامل 2 میلیون بشکه میعانات گازی، در بندر اصلی شرکت ملی نفت ونزوئلا (PDVSA) محموله خود را تخلیه کرد. این محموله در ادامه جریان سوآپ نفت و میعانات گازی میان ایران و ونزوئلاست که یخ روابط «تهران-کاراکاس» را آب کرده است.
به این ترتیب که شرکت ملی نفت ونزوئلا و شرکت ملی نفت ایران در نیمه دوم سال 2021، قرارداد سوآپ برای تبادل میعانات گازی ایران با نفت سنگین ونزوئلا را آغاز کردند. این قرارداد، برای ادامه تولید نفت ونزوئلا، نقش حیاتی دارد؛ چراکه این کشور برای حمل و نقل و صادرات نفت خود به رقیق‌کننده‌هایی نظیر میعانات گازی نیاز دارد.
سال گذشته، این دو کشور عضو اوپک که هر دو تحت تحریم‌های امریکا قرار دارند، 4.82 میلیون بشکه میعانات گازی را با 5.55 میلیون بشکه نفت سنگین مبادله کردند که بیشتر با کشتی‌های پرچم ایران انتقال یافت. روابط این دو کشور تحت قراردادی که در سال 2020 شروع شد، بنزین ایران را در ازای سوخت جت ونزوئلا مبادله کردند و به برطرف کردن مشکل کمبود سوخت در این کشور امریکای جنوبی کمک کردند.
کمبود ظرفیت ذخیره‌سازی در ساحل که شرکت ملی نفت ونزوئلا را مجبور کرد در سال گذشته به ذخیره‌سازی روی آب روی بیاورد، اما کمک ایران اخیراً سبب شده است این شرکت، صادرات نفت خام رقیق شده را که ترکیبی از نفت فوق سنگین و میعانات گازی وارداتی است به آسیا از سر بگیرد. از این رو واردات نفتای ایران که برای دور زدن تحریم‌ها در بازار خاکستری به دست ونزوئلا می‌رسد، برای فروش نفت خام میدان نفتی اورینوکو ضروری است؛ نفت این میدان برای فروش در بازارهای جهانی نیاز به رقیق شدن دارد.
منابع آگاه در صنعت نفت به «میامی هرالد» گفته‌اند تولید نفت ونزوئلا در ماه دسامبر 2020 (ماه گذشته میلادی) به‌طور متوسط به 900 هزار بشکه در روز رسیده است و می‌تواند در ماه ژانویه (ماه جاری میلادی) به 850 هزار بشکه در روز برسد که این امر بیشتر به لطف محموله‌های منظم رقیق کننده (میعانات گازی) از ایران رخ داده است. محموله‌هایی که به ونزوئلا اجازه داد تا کاهش تولید داخلی را جبران کند. همکاری های این دو کشور عضو اوپک در بازار نفت درحالی رقم می خورد که در اساسنامه اوپک بر این نوع حمایت های اعضا از یکدیگر تأکید شده است و تهران و کاراکاس تنها اعضایی هستند که در راستای اجرای این اصل گام هایی برداشته اند.