دیپلماسی فرهنگی با اجراهای بین‌المللی ارکسترها

گفت و گوها : نداسیجانی
خبرنگار
سابقه تأسیس ارکسترسمفونیک تهران که از بزرگترین و قدیمی‌ترین ارکسترهای ایران است به سال‌های بسیار قبل برمی‌گردد و نخستین اجرای آن  سال ۱۳۱۲ با رهبری غلامحسین مین باشیان بود و بعد از آن رهبران بسیاری با این ارکستر به روی صحنه رفتند اما با وجود قدمت  آن طی این سال‌ها فراز و نشیب‌های بسیاری را تجربه کرده و حتی مدت زمانی تعطیل شد تا آنکه در دولت قبل بار دیگر احیا گردید و برنامه‌های خود را از سرگرفت اما این ارکسترهمچنان از اتفاقات روزگار درامان نماند و طی این دوسال که کرونا اغلب فعالیت‌های فرهنگی را متوقف کرده بود اجراهای این ارکستر هم تعطیل شد تا آنکه سرانجام فرصتی پیش آمد تا بعد از مدت‌ها با رهبری نصیرحیدریان روی صحنه برود، اجرایی که بهمن ماه امسال به مدت سه شب برگزار شد .با حیدریان درخصوص فعالیت این ارکستر گفت و گو کردیم ( البته قبل از مبتلاشدن او به کرونا) که درادامه می‌خوانید.

ابتدا درخصوص فعالیت‌های تازه ارکسترسمفونیک تهران کمی توضیح دهید؟
طی مدت زمان تقریباً دوسال که کنسرت‌های موسیقی تعطیل یا اجراهای‌شان متوقف شده بود، سرانجام ارکسترسمفونیک تهران پس از مدت‌ها دوری ازصحنه، نخستین اجرای خود را برگزار کرد؛ اجرایی که به‌دلیل استقبال خوب مخاطبان به‌مدت 3شب در تاریخ‌های 6، 7، 8 بهمن ماه 1400 با حضور علاقه‌مندانش روی صحنه رفت. از این مسأله بسیارخرسندم به‌طوری که تقاضا شد این برنامه در قالب جشنواره موسیقی فجر هم اجرا شود و مخاطبان بسیاری علاقه‌مند به تمدید این برنامه بودند. اما لازم به ذکر است در برنامه‌ای که در قالب جشنواره داشتیم به ‌دلیل شیوع سویه اُمیکرون تصمیم برآن شد قطعات را تغییر بدهیم زیرا نوازنده‌های سازهای بادی باید حتماً از ماسک استفاده کنند. به همین دلیل ارکستر با سازهای زهی روی صحنه رفت و آثاری چون ویولن کنسرت از باخ و مندلسون سمفونی چهار برای سازهای زهی و سرناد چایکوفسکی و ساموئل باربر اجرا شد.
اشاره داشتید به‌دلیل استقبال خوب مردم این کنسرت تمدید شد، از دیدگاه شما این ژانر از موسیقی چه میزان مورد علاقه مردم کشورمان است؟
موسیقی کلاسیک غربی مورد علاقه و توجه اغلب مردم ایران است و شاید دلیل این استقبال به همین سبب بوده است. نکته دیگر اینکه ایران را سرزمین شعر و ادبیات می‌دانند و از علاقه مردم به موسیقی درهمراهی با شعر و ترانه و آواز می‌گویند اما من براین باورم که مردم ایران موسیقی را دوست دارند و با آن زندگی می‌کنند و این علاقه و شیفتگی در شهرها و روستاهای دورافتاده هم دیده و شنیده می‌شود. نکته دیگراینکه برای آشنایی بهتر و بیشتر مخاطبان با موسیقی کلاسیک، نیاز است که قطعات سمفونی، بارها و بارها اجرا وتکرار شود تا با این روش بتوانیم این قطعات را به‌خوبی به مخاطب معرفی کنیم؛ مانند آثار زیبای رامبراند - نقاش معروف هلندی - که با یک بار نگاه کردن نمی‌توان عظمت آن را به‌خوبی درک کرد اما اگر در رنگ‌آمیزی و کارهایش دقت نظر بیشتری داشته باشیم، عظمت این اثر مشخص‌تر خواهد شد و این نگاه به اجراهای سمفونی هم اطلاق می‌شود و بر این اساس هر میزان این قطعات با تعداد دفعات بیشتر تمرین و اجرا شوند، پخته‌ترخواهند شد. به‌‌طور مثال دراغلب ارکسترهای بزرگ جهان آثار موتزارت، بتهوون و... بعد از 200 سال همچنان اجرا می‌شوند، به این دلیل که تکرار این آثار یک مسأله علمی است و با هر بار اجرای آن به مطالب جدیدی دست خواهید یافت. در واقع هر پارتیتور از میلیون‌ها نت تشکیل شده و قطعاً اجرای هربار این نت‌ها موجب پخته‌تر شدن آن می‌شود و مانند الماس درخشان‌تر خواهند شد. نکته دیگر اینکه اگر به آثار آهنگسازان ایرانی توجه بیشتری شود و قطعات آنها مانند آثار پرویز محمود به‌طور مرتب با ارکسترهای ایران اجرا شود، مطمئن باشید روزی صدای این آثار بزرگ به گوش ارکسترهای خارج از ایران خواهد رسید و استقبال خواهد شد زیرا با وجود دسترسی اغلب مردم به فضای مجازی، بویژه دراین 2سال اخیر و پخش این کارها در فضاهای تعریف شده؛ موجب می‌شود نوازنده‌های حرفه‌ای، آهنگسازان و رهبران ارکسترهای دنیا با آثار و هنر ارزشمند هنرمندان و موسیقیدانان ایران آشنایی پیدا کنند و به مرور زمان جزیی از برنامه‌های اجرایی آنها شود. این مسأله بسیار مهمی است تا این آثار ارزشمند در جامعه ایرانی برای جامعه بین‌الملل هم شناسایی شوند. بر این اساس، هدف نخست این است که در وهله اول، این قطعات شناسایی شده تا بعد‌ها در بیرون از ایران هم مطرح شوند.
 امسال هم همراه ارکسترسمفونیک تهران در جشنواره موسیقی فجر حضور دارید، از دیدگاه شما این اتفاق در بهتر دیده شدن ارکستر چقدر مؤثر است و چه کمکی به رشد و ارتقای ارکستر خواهد کرد؟
از دیدگاه من، هر تعداد جشنواره هنری یا موسیقی در کشورمان برگزار شود قطعاً در بهتر دیده و شنیده شدن هنر موسیقی بسیار اثرگذار خواهد بود، بویژه آنکه این جشنواره‌ها به ‌صورت بین‌المللی برگزار و از ارکسترها و آنسامبل‌های بین‌المللی استفاده شود و طبیعی است این نگاه بیشتر مورد توجه است و اتفاق بسیار خوبی خواهد بود؛ یعنی از ارکسترهای بین‌المللی در جشنواره موسیقی فجر دعوت شود. این اتفاق در دیپلماسی فرهنگی بسیار اثر‌گذار است. نکته دیگر اینکه دراغلب کشورها مراسم افتتاحیه با ارکسترسمفونیک برگزار می‌شود اما در ایران کمتر اتفاق می‌افتد. مسئولان و دست‌اندرکاران باید به کیفیت کار نگاه جدی‌تری داشته باشند و نخواهند تنها یک جشن خودمانی برگزار شود زیرا موسیقی فجر یک جشنواره بزرگ و در حد بین‌المللی است و ارکسترسمفونیک از بهترین ارکستر‌های ایران است.
به‌عنوان رهبر ارکستر در جهت بهتر شدن وا رتقای ارکستر چه پیشنهادهایی دارید؟
شورای هنری ارکستر و مسئولان دست اندرکار به‌خوبی آگاه هستند تنها راهی که بتوان ارکسترها را ارتقا داد حضور یک رهبر خوب است تا صدادهندگی ارکستر بهتر و بیشتر شود زیرا این پتانسیل در ارکسترها وجود دارد و دیده می‌شود. نکته مثبت این است که اعضای ارکسترسمفونیک تهران بسیارجوان هستند و تا زمان بازنشستگی می‌توانند در ارکستر بنوازند و بمانند بنابراین لازمه‌اش این است که رهبرهای خوب این ارکستر را هدایت کنند تا نوازنده‌های ارکستر بتوانند پیشرفت کنند و روز به روز بهتر شوند. جای خوشحالی است که این اتفاق در ارکسترهای ما رخ داده است. هر بار که رهبری این ارکستر را برعهده می‌گیرم هیچ‌گاه قطعه تکراری با ارکسترسمفونیک اجرا نمی‌کنیم زیرا هدف ما این است ارکسترسمفونیک تهران طی چند سال آینده رپرتوار بیشتری داشته باشد و البته در کنار آن رهبرهای خوب هم حضورداشته باشند و نوازنده‌های ارکستر این شانس را داشته باشند که با این رهبرها کارکنند.