جدال دیپلماتیک در مرحله حساس

گروه سیاسی/ دور هشتم مذاکرات وین روز گذشته با حضور مهدی صفری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه و علی باقری و «میخاییل اولیانوف»، مذاکره‌کنندگان ارشد ایران و روسیه ادامه پیدا کرد. این در حالی است که با ورود مذاکرات به مراحل حساس خود، روند رایزنی مقام‌های بلندپایه کشورهای طرف توافق شدت گرفته است. گفت‌و‌گوی «ولادیمیر پوتین» و «امانوئل مکرون»، رؤسای جمهور روسیه و فرانسه از یک‌سو و رایزنی «آنتونی بلینکن» و «لیز تراس»، وزرای خارجه امریکا و انگلیس از جمله تحولاتی بود که روز گذشته با هدف همسویی دیدگاه‌های پیرامون مذاکرات جاری صورت گرفت.
گردش در امریکا بر پاشنه قبلی
رایزنی‌ها پیرامون مذاکرات وین در شرایطی بالا گرفته است که به نظر می‌رسد روند گفت‌و‌گوها وارد دقیق‌ترین مباحث فنی پیرامون رفع تحریم‌ها شده است. با این حال به نظر می‌رسد «جو بایدن»، رئیس جمهور امریکا به‌رغم ابراز مخالفت ظاهری با سیاست‌های سلفش در قبال ایران و انتقاد از تصمیم خروج از برجام، نسبت به طی کردن همان آزمون تکراری و پراشتباه چندان بی‌میل نیست. تمایل مقام‌های امریکایی به موضع تکراری «همه گزینه‌ها روی میز است»، هر چند که عملاً برای واشنگتن کارآیی نداشته است اما طرح گاه و بیگاه آن که آخرین بار در موضعگیری چند روز پیش «وندی شرمن»، معاون وزیر خارجه امریکا مطرح شد، نشان می‌دهد که گویی گفت‌و‌گوهای احیای برجام برای مقامات امریکایی به معنای نقش‌آفرینی در یک بازی فریبکاری است تا با توسل به حربه بلوف‌زنی، بهره‌ای از زیاده‌خواهی‌های خود در وین ببرند. اما به‌رغم پیش‌بینی‌ها، شروع پرقدرت ایران در مذاکراتی که از هشتم آذر ماه در دولت جدید از سر گرفته شد، به معنای آن بود که این بار ایران دست امریکا را خوب خوانده است. ارائه استدلال‌هایی که نشان می‌داد ایالات متحده در اقدامی یکجانبه از برجام خارج شده، در حالی که ایران همچنان به آن پایبند مانده است - علاوه بر ابتکار عمل هوشمندانه‌اش با ارائه نسخه‌های قابل اجرا در زمینه رفع تحریم‌ها و تعهدات هسته‌ای- سبب شد که سمت و سوی مذاکرات به سمت تنظیم پیش‌نویس متن تفاهم احتمالی حرکت کند. در ادامه، تعیین ضرب‌الاجل‌های ساختگی برای پایان مذاکرات بیشتر از آنکه به معنای تمایل امریکا به حل موضوع برجام باشد، حکایت از آن داشت که این کشور با این کار می‌کوشد، چنانچه تفاهمی حاصل نشود، قصور نتیجه احتمالی را متوجه تهران کند. با این حال تصمیم مصمم ایران در پیگیری رویکرد دیپلماتیک خود که با پشتوانه حمایت اجماعی همه نهادهای داخلی در پیش گرفته، عملاً امریکا را در صحنه مذاکرات جاری خلع سلاح کرده است و نشان می‌دهد که حنای این کشور حتی برای شرکای اروپایی‌اش هم رنگی ندارد و کشورمان این بار در دام تاکتیک واشنگتن برای حل‌و‌فصل شتابزده نخواهد افتاد و از تحقق کامل منافع اقتصادی‌اش دست نخواهد کشید.
تزلزل در موضع امریکا
به این ترتیب در شرایطی که هدف از تشدید تهدیدها تضعیف موضع مذاکراتی ایران بود حالا به نظر می‌رسد که اراده دولتمردان امریکایی در حال ضعیف شدن است. در چنین فضایی است که دستور چند روز گذشته وزارت خارجه امریکا مبنی بر رفع معافیت تحریم‌های هسته‌ای مورد اعتنای تهران واقع نشده است چه آنکه این اقدام نسبت به مجموع اقداماتی که امریکا باید در رفع همه تحریم‌های برجامی و فرابرجامی در دستور کار قرار دهد، تقریباً «هیچ» به شمار می‌آید. این معافیت‌ها در سال 2020 از سوی ترامپ لغو شده بود اما بازگرداندن دوباره آن از سوی دولت «بایدن» بیشتر از آنکه نشان‌دهنده عزم جدی او برای رسیدن به تفاهم باشد، اقدامی نمایشی برای نشان دادن حسن نیت فریبکارانه در صحنه وین ارزیابی می‌شود. فهم هدف پشت پرده چنین اقدامی از سوی اغلب کشورهای طرف برجام کافی بود تا عملاً واشنگتن نتواند از این اقدام خود طرفی ببندد و با واکنش قابل اعتنایی روبه‌رو نشود.
پیشرفت محسوس
به‌رغم همه تلاش‌هایی که امریکا تاکنون با هدف مخدوش کردن روند جاری مذاکرات نشان داده است، منابع آگاه خبری اعلام کرده‌اند که نشست‌ها و جلسات برگزار شده در هفته گذشته تاکنون در فضایی رو به جلو و سازنده برگزار شده و در مورد موضوعات باقی‌مانده بحث‌هایی جدی صورت گرفته است. در این راستا حضور نمایندگان بانک مرکزی و وزارت نفت در وین و نیز پیوستن مهدی صفری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزیر امور خارجه کشورمان به مذاکرات در روز‌های گذشته حاکی از آن است که مذاکره‌کنندگان وارد جزئیات مباحث فنی برای رفع اختلافات باقی مانده شده‌اند. در همین چهارچوب در روزهای اخیر جلسه کارگروه رفع تحریم، کارگروه ترتیبات اجرایی و همچنین کارگروه اقدامات هسته‌ای با حضور کارشناسان ایران و گروه 1+4 در هتل کوبورگ وین برگزار شده است. از طرفی، پیشرفت قابل ملاحظه مذاکرات که به نگارش بخش مهمی از متون توافق نهایی انجامیده است، کشورهای غربی طرف مذاکره را در مرحله مهم تصمیم‌گیری قرار داده است. تصمیم و رفع همه تحریم‌ها بر مبنای یک فرایند راستی‌آزمایی می‌تواند قطار برجام را بار دیگر در ریل خود قرار دهد؛ مشروط بر آن‌که امریکا آماده دستیابی به یک توافق قابل اتکا و پایدار باشد. توافقی که بر مبنای آن این تضمین داده شود که دولت‌های بعدی این کشور نتوانند به تعهدات برجامی خود پشت پا بزنند.