چه میزان عدالت پیشه و منصف هستیم؟

دکتر سید مسعود راد
نویسنده
گویند: ذوالقرنین در یکی از مسافرت‌های خود با مردمی فهمیده و باشعور رو به رو شد که زندگی همه مردم آن شهر توأم با عدالت، انصاف، اعتماد به نفس و درستکاری بود.
خطاب به آنان گفت: ای مردم مرا از جریان زندگی خود آگاه سازید. من سراسر زمین را گشته‌ام شرق و غربش را، صحرا و دریایش را، جلگه و کوهش را، محیط نور و ظلمتش را؛ ولی هیچ کجا مردمی مانند شما را نیافتم. به من بگویید! چرا مردگان خود را در حیاط خانه‌های خود دفن کرده‌اید؟! گفتند: برای آن که مرگ را فراموش نکنیم و یاد مرگ از قلبمان خارج نشود.
پرسید: چرا خانه‌های شما در ندارد؟ گفتند: به خاطر اینکه در میان ما افراد دزد و خائن وجود ندارد و همه ما درستکار و مورد اطمینان یکدیگریم. پرسید: چرا حاکم و فرمانروا ندارید؟ (منظور از حاکم در اینجا شاید داروغه، پلیس یا دربان باشد) گفتند: چون به یکدیگر ظلم و ستم نمی‌کنیم تا برای جلوگیری از ظلم، نیازی به حکومت و فرمانروا داشته باشیم... ذوالقرنین پرسید: که آیا پدرانتان نیز همانند شما رفتار می‌کردند؟ آنها در پاسخ، پدرانشان را چنین توصیف کردند؛ آنان به تهیدستان ترحم داشتند و با فقرا همکاری می‌نمودند. به کسی ظلم نمی‌کردند و اگر از کسی هم ستم می‌دیدند؛ ابتدا او را مورد عفو و گذشت قرار می‌دادند و از خداوند برای وی آمرزش می‌خواستند، صله رحم را رعایت می‌کردند. امانت را به صاحبانشان برمی‌گرداندند و خداوند نیز در اثر این رفتارهای پسندیده کارهای آنها را اصلاح می‌نمود. ذوالقرنین به آن مردم علاقه‌مند شد و در آن سرزمین ماند و با کمک خودشان تمدن عظیمی براساس عدل و داد در جهان بنا کرد و سرانجام، در همان جا از دنیا رفت.
چند وقت پیش در روزنامه خواندم که صاحب تنها مغازه یک روستا، کلید مغازه خود را در اختیار تمام ۹۰ خانوار ساکن در روستای خود قرار داده است. صاحب مغازه گفته بود: چون من اکثر اوقات در مغازه نیستم، به‌دلیل اعتمادی که به مردم روستا دارم، با هزینه شخصی، نود کلید از مغازه خود تهیه کرده و در اختیار تمام ساکنان روستا، قرار دادم تا هرکسی، هر زمان، چیزی نیاز داشت، بتواند بدون حضور من، موارد مورد نیاز خود را از مغازه بردارد و هزینه آن را در صندوق بگذارد و البته کسانی که پول به همراه نداشته باشند، می‌توانند لیست کالاهای خریداری شده خود را بنویسند و پس از چند روز، هزینه آن را بپردازند و نکته دیگر این که حتی اگر افرادی به پول نیاز داشته باشند، می‌توانند از صندوق مغازه مبلغ مورد نیاز خود را برداشته و پس از برطرف کردن نیاز خود، آن را پس بدهند.
دهیار این روستا نیز گفته بود: در این روستا که 11 هزار نفر جمعیت دارد، تاکنون هیچ سرقت یا خلافی اتفاق نیفتاده و هیچ پرونده قضایی تشکیل نشده است.
روزی امام باقر(ع) از یکی از دوستدارانشان که به دیدارشان آمده بود، سؤال کرد: «آیا شما نزد برادرتان می‌روید و دست در جیب او می‌برید و به اندازه نیاز برمی دارید و او مانع شما نمی‌گردد؟ راوی می‌گوید: گفتم این رسم در میان ما نیست. امام(ع) فرمود: پس قابل توجه نیست. آن فرد گفت: آیا هلاکت در پیش است؟ حضرت فرمودند: این مردم هنوز به رشد عقلانی نرسیده‌اند.»[1]
خداوند متعال در قرآن می‌فرماید: «ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آنها کتاب (آسمانى) و میزان (شناسایى حقّ از باطل و قوانین عادلانه) نازل کردیم تا مردم قیام به عدالت کنند و آهن را نازل کردیم که در آن نیروى شدید و منافعى براى مردم است، تا خداوند بداند چه کسى او و رسولانش را یارى مى‏ کند بى‏ آنکه او را ببیند همانا خداوند، قوى و شکست ‏ناپذیر است!»[2]
ما در این شرایط سخت اقتصادی چه میزان توانسته‌ایم عدالت پیشه و منصف باشیم؟ در هر شغلی که هستیم آیا رعایت حال هموطنان خود را می‌کنیم؟ تمامی رسولان الهی آمده‌اند تا ما انسان‌ها را به اقامه عدالت و انصاف روی زمین دعوت و رشد دهند. تا زندگی ما صمیمانه و عاشقانه باشد. آیا ما توانسته‌ایم حداقل مانند مردم این روستا زندگی کنیم؟ عدالت خواهان باید عدالت پیشه باشند.
اصبغ‌بن‌نباته از نامدارترین و استوارترین یاران امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام گوید: خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام آمدم و دیدم آن حضرت متفکر است و با سر عصا یا انگشت به طورى که جاى آن می ماند به زمین می‌کوبد، [3] عرض کردم: اى امیرمؤمنان! چرا شما را متفکر می بینم و به زمین می‌کوبی، آیا به خلافت در روى زمین رغبت کرده‌اى؟ فرمود: نه، بخدا، هرگز روزى نبوده که به خلافت یا دنیا رغبت کنم. درباره مولودى که فرزند یازدهم من است، فکر می کردم. او همان مهدى است که زمین را از عدل و داد پر کند، همچنان که از جور و ستم پر شده باشد.[4]
امروز جهان آکنده از ظلم و ستم، جنگ و بیماری است. بیماری‌های مختلف و از جمله انواع ویروس‌های کرونا تمامی انسان‌های کره زمین را محاصره کرده است. امروز قطب عالم هستی امام عصر (علیه السلام) از ما عدالت و انصاف می‌خواهند که این روش ما را بسرعت از این محاصره خارج کرده و زمینه ظهور ایشان را فراهم می‌سازد.
کسانی که عدالت خواه هستند باید عادل باشند و بدانند که در عصر ظهور نیز عدالتخواه خواهند شد و کسانی که ظالمند و با ظلم و ستم خو کرده‌اند تاب تحمل عصر و زمان ظهور عدالت و انصاف مطلق را نخواهند داشت و شاید....
بیایید سبک زندگی خود را تغییر دهیم و عدالت محور شویم. ابتدا از خانواده آغاز کنیم و بعد خویشان و دوستان و همسایگان و همه مردم. گذشت را چاشنی زندگی خود کنیم و دوستی و صمیمیت را در بین خود حاکم کنیم تا مولایمان مهدی (علیه السلام) همچون ذوالقرنین تمایل به زندگی در کنار ما داشته باشند نه این که از ما بیزار و فراری شوند.
شیخ شهاب‌الدین سهروردی در اثبات وجود حضرت ولی عصر(ع) از طریق قاعده لطف می‌گوید: در جهان هیچ گاه از حکمت و از وجود کسی که قائم به حکمت باشد و نشانه‌های خداوند نیز در او باشد، خالی نبوده است. این چنین کسی خلیفه خداست در زمین و تا زمین و آسمان برپاست چنین خواهد بود... پس در هر زمان اگر چنین شخص باشد که خدایی و نمونه کامل علم و عمل است، ریاست جامعه با اوست و او خلیفه خداوند در روی زمین است و زمین هیچ گاه از چنین انسانی خالی نخواهد بود... اینکه می‌گوییم ریاست با اوست، مقصود الزام حکومت ظاهری او نیست؛ بلکه گاه امامِ‌خدائی، حکومت تشکیل می‌دهد و آشکار است و مبسوط الید وگاه در نهایت پنهانی (غیبت) به سر می‌برد. این امام همان کسی است که مردم او را قطب زمان «ولی عصر» می‌نامند. ریاست جامعه با این انسان است؛ اگرچه نشانی از او در دست نباشد. البته اگر این رئیس ظاهر باشد و در رأس حکومت قرار گیرد، زمان نورانی خواهد شد.[5]
و البته خدا و رسول خدا و امام هر عصر بر اعمال ما ناظر و شاهدند چنانکه خداوند متعال در قرآن می‌فرماید: وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَیرَی‌الله عَمَلَکمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ سَتُرَدُّونَ إِلی عالِمِ الْغَیبِ وَ الشَّهادَه فَینَبِّئُکمْ بِما کنْتُمْ تَعْمَلُون[6] عمل کنید! خداوند و فرستاده او و مؤمنان، اعمال شما را می‌بینند! و بزودی، بسوی دانای نهان و آشکار، بازگردانده می‌شوید و شما را به آنچه عمل می‌کردید، خبر می‌دهد.
به عبارت دیگر: آنچه از خیر و شر انجام دهید حقیقتش در دنیا برای خدای عالم غیب و شهادت و همچنین برای رسول او و مؤمنین مشهود است، پس وقتی به قیامت آمدید برای خودتان هم مشهود خواهد گشت.«خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند وعده داده است که قطعا آن ها را روی زمین جانشین ( خود) کند و (حکومت بخشد) همان گونه که کسانی را که پیش از آن ها بودند، جانشین ساخت...»
1- اصول کافی، ج 2، ص 178
 2- سوره حدید- آیه 25
3 - مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج‌۴، ص: ۴۲
4- الکافی (ط - الإسلامیه)، ج‌۱، ص: ۳۳۸
5 - مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج 2، ص 21و22
6 - توبه، 105