برای کودکان به برنامه نیاز داریم نه سازمان

گروه اجتماعی/ دکتر کیومرث امجدیان دکترای مدیریت آموزشی ، استاد دانشگاه و از مدیران سابق آموزش و پرورش معتقد است تربیت از بدو تولد آغاز می‌شود و پایان‌پذیر هم نیست. او به «ایران» می‌گوید: تربیت به معنای زمینه‌سازی برای تربیت کردن است نه تربیت شدن. تربیت کردن یعنی دست آموز کردن، تربیت شدن یعنی مهیا کردن شرایط برای آنچه که خداوند در وجود انسان به ودیعه نهاده تا زمینه‌ای فراهم شود و استعدادهای فرد متبلور شوند پس تربیت نباید محدود به زمان و سن خاصی باشد اما دوران کودکی به تعبیر افلاطون پنجره فرصت برای تربیت شدن است و اگر این پنجره بسته شود دیگر بخش عمده‌ای از توانمندی‌های کودک رشد پیدا کرده و دیگر تغییرش سخت می‌شود بنابراین از کودکی باید به تربیت کودک بپردازیم.
دکتر امجدیان با بیان این که تربیت از سه ضلع خانه، مدرسه و جامعه تشکیل شده، می‌گوید: قسمت عمده‌ای از تربیت در خانواده صورت می‌گیرد هر کدام از اینها اگر اثر تربیتی قوی‌تری داشته باشد تربیت بچه‌ها به آن سمت می‌رود متأسفانه در حال حاضر در جامعه ما زمینه‌های تربیتی مدرسه و خانواده ضعیف است. بنابر این باید به طور جدی به تربیت کودکان در سنین کودکی بپردازیم که بخش اصلی تربیت قبل از مدرسه سن 6 سالگی است. از سال 1399 تربیت کودک در این 6 سال را به عهده سازمان تعلیم و تربیت کودک قرار داده‌اند یعنی دو دوره سه ساله اول و سه سال دوم که در سه ساله اول بیشتر تمرکز و توجه به خانواده است و دوره دوم بر عهده مهدکودک و پیش دبستانی است. الان در آموزش و پرورش به تربیت در 6 سال اول توجهی نمی‌شود فقط به طور محدود به پیش دبستانی پرداخته شده است، چون امکانات و منابع محدود است. سازمان تعلیم و تربیت کودک هم دقیقاً به همین دلیل به وجود آمد تا بتواند این خلأیی که وجود داشته را مرتفع کند اما متأسفانه تربیت در 6 سال اول خیلی پراکنده است. بخشی از این تربیت در مهدهای کودک اتفاق می‌افتد و بخشی در پیش دبستانی غیر منسجم و غیر سازمان یافته است. به اعتقاد من تربیت در این دوران باید «سامان» پیدا کند نه «سازمان»! باید کمپ های تربیتی و مبتنی بر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی ایجاد شود، اما این به معنای تمرکز و انحصارگرایی نیست. تربیت از همان دوران کودکی باید سازمان پیدا کند. بخشی از این توسط بهزیستی انجام می‌گرفت، بخشی توسط آموزش و پرورش بود و متأسفانه برخی سازما‌ن‌ها بدون نظارت در این بخش ‌فعال شده بودند؛ اما نظارت بهزیستی نظارتی غیرحرفه‌ای و غیرتربیتی و بیشتر اجرایی بود. در واقع تعلیم و تربیت نمی‌کردند، بیشتر حمایتی بودند همین باعث شد تا در سند تحول بنیادین به این موضوع پرداخته شود و به صراحت گفته شد که موضوع تربیت در قبل از مدرسه سامان پیدا کند و مأموریت سازمان تعلیم و تربیت کودک همین تعیین شد و به همین دوره 6 ساله اول که دانش‌آموزان خارج از مدرسه رسمی هستند پرداخته شد بنابراین اهمیت داشته که به این موضوع پرداخته شود.
 این دکترای مدیریت آموزشی در ادامه با بیان این که ایجاد سازمانی به‌نام تعلیم و تربیت بدون این که از ابتدا برای آن برنامه‌ریزی شود اشتباه بود، می‌گوید: بوروکراسی بوروکراسی می‌زاید. به نظر من ایجاد سازمان اشتباه بود. ما نیاز به ساختار نداریم بلکه ما به مأموریت و برنامه نیاز داریم. سازمان تعلیم و تربیت کودک خودش شده یک سازمان که به منابع انسانی و مالی نیاز دارد. وقتی سازمان درست می‌کنید به تبع  آن باید در استان‌ها تشکیلات استانی درست کنید، باید تفکر ساختاری متناسب داشته باشیم. در حالی که ایجاد این سازمان مغایر قانون برنامه ششم توسعه و قانون خدمات کشوری است که به کاهش ساختارهای سازمانی تأکید می‌کنند. اما ایجاد این سازمان موجب افزایش بار مالی برای آموزش و پرورش شده در حالی که آموزش و پرورش همه این امکانات را داشت. مثلاً معاونت آموزشی ابتدایی، معاونت پرورشی، معاونت تربیت بدنی، معاونت سلامت و... را داریم. بنابراین نیاز به ایجاد سازمان جدیدی نبود. باید سیستم موجود را درست می‌کردیم. بنابراین من با وجود سازمانی با این ترکیب به دلایلی که گفتم مخالفم و این گونه ساختار ایجاد کردن کار بسیار اشتباهی است.
وی ادامه می‌دهد: در این که مأموریت تربیت کودکان را باید به آموزش و پرورش بسپاریم هیچ شکی نیست اما در همان ساختار موجود می‌توانستیم این کار را انجام دهیم. همین ساختارهای موجود باید مورد بازبینی قرار بگیرند تا بتوانیم تعلیم و تربیت کودک را به نتیجه برسانیم. اما این اتفاق نمی‌افتد وقتی سازمانی ایجاد می‌کنیم تا چند سال فقط درگیر ساختارهای سازمانی هستیم. این سازمان از سال 99 ایجاد شده اما بپرسید طی این چند سال چی کار کرده اید؟ حرکت صفر! هیچ کاری انجام نشده است. اینها حتی نتوانسته‌اند به طور کامل همه پیش دبستانی‌هایی که زیر نظر بهزیستی بوده را به طور کامل تحت پوشش آموزش و پرورش قرار دهند چون امکانش را ندارند. از طرف دیگر با مدیریت‌های فاقد تجربه در زمینه تربیت کودک روبه‌رو هستیم. کسانی که اصلاً تعلیم و تربیت را نمی‌شناسند. این‌طوری نمی‌شود کار کرد و می‌بینیم که هیچ تحولی هم اتفاق نمی‌افتد.
این استاد دانشگاه در ادامه از به کار گرفتن مدیریت‌های ضعیف در سازمان تعلیم و تربیت کودک که در جایگاه حساسی قرار دارد انتقاد می‌کند: متأسفانه این سازمان مدیریت ضعیفی هم داشته است. از طرف دیگر اگر اساسنامه سازمان را مطالعه کنید می‌بینید که باید ردیف اعتباری ویژه داشته باشد. ردیف اعتباری ویژه یعنی بودجه، در حالی که در کشور ما الان، مشکل منابع و اعتبارات داریم و متأسفانه کیفیت آموزشی در آموزش و پرورش به‌دلیل همین کمبودهای اعتباری در حال نابود شدن است. حالا باز یک سازمان ایجاد کرده‌ایم و بر بار هزینه‌های آموزش و پرورش اضافه کرده‌ایم بعد می‌گوییم هزینه‌های تعلیم و تربیت زیاد است و حالا چه طور هزینه را کاهش دهیم! این تعارض‌ها مثل یک کلاف سردرگم هستند. از یک طرف می‌خواهیم در جهت کیفیت پیش برویم و در جهت مغایرش عمل می‌کنیم. کار تعلیم و تربیت یک تشکیلات مشخصی دارد، ما سند تحول بنیادین داریم همه واضح و مشخص هستند نیازی نیست این همه سردرگم شویم و آخر هم به نتیجه نرسیم. هر چه قدر سازمان‌های جدید ایجاد کنیم بر بار تعلیم و تربیت اضافه کرده‌ایم در حالی که باید سبک‌بار حرکت کنیم.
وی بیان می‌کند: نکته دیگر این که ما از طریق این سازمان می‌خواهیم شیوه‌های نادرست تعلیم و تربیت‌مان را دقیقاً روی کودکان پیش از دبستان اعمال کنیم. مثلاً می‌گوییم محتوا تولید شود دستور می‌دهند به رئیس سازمان پژوهش که شما محتوا تولید کنید، محتوا هم در کشور ما یعنی کتاب، در حالی که این اشتباه است. کودک پیش دبستانی در این سن کتاب پذیر نیست و در آموزش و پرورش رسمی هم راه خطا را رفتیم که دانش‌آموزان را کتاب محور بار آوردیم و همین راه خطا را در اینجا هم ادامه می‌دهیم. این نشان می‌دهد که منطقی و عالمانه حرکت نمی‌کنیم.
امجدیان در پایان می‌گوید: متأسفانه همه خودشان را کنار می‌کشند و می‌گویند وظیفه ما نیست و چون وظیفه ما نیست پس سازمان باید این کارها را انجام دهد در حالی که سازمان هیچ امکان مدیریت و نظارتی در اختیارش نیست! پس باید منتظر باشد که ببیند کی این امکانات برایش فراهم می‌شود.خب  تا زمانی که این امکانات برایش فراهم شود باید برویم سراغ همین ساختار و همین آموزش و پرورش موجود، به اعتقاد من در همین ساختار موجود با یک مأموریت قوی و منسجم می‌توان مأموریت را انجام داد و مطمئنم که موفق خواهیم شد.