شادکامی مسئولیت‌پذیری

مسئولیت‌پذیری یکی از تکالیف سخت بشر است. تکلیفی که نه در ژن او نهفته شده و نه در ماهیت وجودی او. مسئولیت‌پذیری چیزی است که در تکامل بشر و به دنبال متمدن شدن او و جمع‌گرایی بیشتر بر انسان تکلیف شده است. انسان غارنشین بیش از هر چیز میل به بقا در نهادش حک شده بود و تا بعدترها نیز! اما امروزه تصور زندگی اجتماعی بدون مسئولیت‌پذیری کاری دشوار است هر چند مسئولیت‌پذیر بودن هم چندان کار ساده‌ای نیست. با این همه پژوهش‌های متعدد روانشناسی ثابت می‌‌کند که سعادتمندی و احساس شادکامی افراد وابستگی مثبت و بالایی با مسئولیت‌پذیری و همبستگی منفی با مسئولیت‌گریزی دارد. به معنای دیگر شما ممکن است در رفاه زندگی کنید اما احساس شادی نداشته باشید، خود را تنها و بی کس تصور کنید، بدون قرص‌های خواب نتوانید شب‌ها چشم روی هم بگذارید و... در این صورت شاید باید دنبال این بگردید چه میزان در زندگی مسئولیت کارها و عواقب کارهای خود، روبه‌رو شدن با چالش‌ها و پیدا کردن راه حل‌ها را می‌‌پذیرید و چقدر درباره همه ناکامی‌ها و مشکلات زندگی دیگران را مقصر می‌‌دانید! شاید باید برگردید به اینکه چقدر واقعیت سنجی شما درست کار می‌‌کند! واقعیت سنجی به این معنا که دست از انکار کردن برداشته باشید چون در پس انکار کردن بیش از هر چیز رنج شخصی نهفته است و این رنج عدم شادکامی را به همراه دارد. واقعیت سنجی یعنی شناخت محدودیت‌های محیط و شناخت محدودیت‌های خود. یعنی اگر در مسیر به مانعی برخورد کردیم بدون انکار وجود آن مانع یا دلیل‌تراشی برای آنکه ایجاد مانع را به زمین و زمان نسبت بدهیم جز انتخاب مسیر غلط خودمان، ببینیم مسیر را چگونه باید اصلاح کرد. واقعیت سنجی یعنی گاهی لازم است صورت‌مان با تلخی واقعیت مواجه شود و سیلی بخورد و درد بگیرد! اگر به مسئولیت‌پذیری بازگردیم و به کسی که احساس شادکامی ندارد، این فرد باید برگردد و ببیند در ارتباط با دیگران چه میزان منصف است. (چه میزان در کارها و ارتباطاتش موفق است. موفقیت قطعاً ربط چندانی به درآمد و جایگاه و پول و ثروت ندارد.)
انسانی که مسئولیت‌پذیر نیست به جز رنج شخصی که بیشترین نمودش در فقدان شادکامی است، می‌‌تواند عده زیادی را رنج بدهد و هزینه زیادی روی دوش یک جامعه بگذارد که نمونه‌های متعدد آن را این روزها در اطراف‌مان می‌‌بینیم. وقتی کسی پیامد رفتارش را نمی‌پذیرد در واقع رنج مضاعف و هزینه روی دوش دیگران می‌‌گذارد. ما انسان‌ها این حق را داریم که به ما احترام گذاشته شود اما شاید بخشی را که فراموش می‌‌کنیم این است که مسئولیت داریم تا این احترام را با احترام به دیگران برای خود به دست بیاوریم. اما ما عموماً طلبکار نبود آن احترام از سوی دیگری هستیم بدون نگاه کردن به زنجیره رفتار خود.
برای اینکه بحث ملموس‌تر شود شاید بد نیست نگاهی به حضور یا عدم حضور مسئولیت در ازدواج داشته باشیم. در یک ازدواج شاد، بدون تردید دو طرف انتظارات‌شان از یکدیگر شفاف و روشن است و مرزهای مشخصی برای یکدیگر تعیین کرده‌اند و مسئولیت احترام به آنها را پذیرفته‌اند. مسئولیت شفاف کردن انتظارات و توقعات و پایبندی به آنها را. برای همین هر جا کدورتی پیش بیاید می‌‌شود به این انتظارات برگشت و مرزهایی اگر زیر پا گذاشته شده از طرف طرفین مورد پذیرش قرار بگیرد و پیامدهای آن از جمله عذرخواهی یا جبران آن پذیرفته شود. در چنین زندگی‌ای افراد احساس ارزشمندی، آزادی و عزت نفس و احترام دارند و برای همین شادکامی نیز به دنبال این عوامل ایجاد می‌‌شود. شاید برای همین است که واقعیت سنجی فردی که برای زندگی مشترک انتخاب می‌‌کنید و سنجش مسئولیت‌پذیری او می‌‌تواند پیش‌بینی کننده مناسبی برای پایداری و سعادتمندی ازدواج‌تان باشد.