نسخه Pdf
ایران عصر
«کارمندی در آکادمی» و «غافل از کارآمدی»
دکتر علیرضا شجاعی‌زند
استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس
اکنون زمان مناسبی است که «کاروان جامعه‌شناسی» را کمی متوقف کنیم و به مثابه یک «ابژه» آن را به تأمل گذاریم تا ببینیم چقدر جامعه‌شناسی در جامعه ایرانی از کارآمدی لازم برخوردار است؟ چقدر در 70 سال گذشته، درگیر «کارمندی در آکادمی» و «غافل از کارآمدی» بوده است؟ و چگونه باید درک از کارآمدی در جامعه‌شناسی را اصلاح کرد؟
واقعیت این است که «کارآمدی جامعه‌شناسی» را در دو ساحت می‌توان به ارزیابی گذاشت؛ نخست آنکه، جامعه‌شناسی برای آکادمی چه دستاورد و موفقیتی داشته است و دوم اینکه، چه آورده‌ای برای جامعه به همراه دارد؟ بر این اساس، پرسش از «کارآمدی» ناظر به دستاوردهای جامعه‌شناسی برای دانشگاه و جامعه است.
بی‌تردید، تقلیل جامعه‌شناسی به «آکادمی» و «آموزش» همواره از نگرانی‌های جامعه‌شناسان بوده و هست. آنان پیوسته عنوان کرده‌اند که اگر جامعه‌شناسی در ایران را از آکادمی حذف کنید هیچ چیزی از آن باقی نمی‌ماند و در هیچ کجای ساختار و جامعه نشانی از آن نیست. بر این اساس، برای پاسخ به پرسش کارآمدی جامعه‌شناسی در جامعه ایران، باید فضایی ایجاد شود که جامعه‌شناسان خود را «ابژه» کرده و به این مسأله بپردازند که امکان بررسی کارآمدی جامعه‌شناسی در ایران وجود دارد یا خیر؟ ملاک‌های ارزیابی کارآمدی چیست؟ البته جامعه‌شناسان همواره به این مهم مبادرت داشته و به شیوه‌های مختلفی دغدغه کارآمدی را طرح کرده‌اند و شاهد این مدعا، دغدغه‌مندی آنان در کارهایشان است و از آن جمله می‌توان به دغدغه‌های «بومی‌‌سازی»، «اسلامی‌‌سازی»، «روزآمدسازی» و «دینی‌سازی» و… اشاره کرد. بر این اساس، جامعه‌شناسان بی‌خبر از بحث کارآمدی نبودند. اما موانع درونی و بیرونی وجود داشته که انتظارات در این باره برآورده نشده است. در بحث از کارآمدی باید به دو نکته توجه داشته باشیم؛ نخست اینکه یک وجه کارآمدی، رسیدن به «علم درست» است و نکته دیگر «به کارگیری علم درست در جای درست» است. این جای درست باید مشخص شود. علم نمی‌گوید جای درست کجا است! «مصرف علم» در اینجا موضوعیت دارد. کارآمدی جامعه‌شناسی در گرو داشتن «نگاه مسأله‌محور» است، چیزی که متأسفانه آنچنان که باید در آن موفق عمل نکرده‌ایم!
*مکتوب حاضر، متن ویرایش و تلخیص شده «ایران» از سخنرانی دکتر علیرضا شجاعی‌زند در نشست «کارآمدی دانش اجتماعی» است که در مؤسسه مطالعات اجتماعی و فرهنگی ارائه شد.
استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس
اکنون زمان مناسبی است که «کاروان جامعه‌شناسی» را کمی متوقف کنیم و به مثابه یک «ابژه» آن را به تأمل گذاریم تا ببینیم چقدر جامعه‌شناسی در جامعه ایرانی از کارآمدی لازم برخوردار است؟ چقدر در 70 سال گذشته، درگیر «کارمندی در آکادمی» و «غافل از کارآمدی» بوده است؟ و چگونه باید درک از کارآمدی در جامعه‌شناسی را اصلاح کرد؟
واقعیت این است که «کارآمدی جامعه‌شناسی» را در دو ساحت می‌توان به ارزیابی گذاشت؛ نخست آنکه، جامعه‌شناسی برای آکادمی چه دستاورد و موفقیتی داشته است و دوم اینکه، چه آورده‌ای برای جامعه به همراه دارد؟ بر این اساس، پرسش از «کارآمدی» ناظر به دستاوردهای جامعه‌شناسی برای دانشگاه و جامعه است.
بی‌تردید، تقلیل جامعه‌شناسی به «آکادمی» و «آموزش» همواره از نگرانی‌های جامعه‌شناسان بوده و هست. آنان پیوسته عنوان کرده‌اند که اگر جامعه‌شناسی در ایران را از آکادمی حذف کنید هیچ چیزی از آن باقی نمی‌ماند و در هیچ کجای ساختار و جامعه نشانی از آن نیست. بر این اساس، برای پاسخ به پرسش کارآمدی جامعه‌شناسی در جامعه ایران، باید فضایی ایجاد شود که جامعه‌شناسان خود را «ابژه» کرده و به این مسأله بپردازند که امکان بررسی کارآمدی جامعه‌شناسی در ایران وجود دارد یا خیر؟ ملاک‌های ارزیابی کارآمدی چیست؟ البته جامعه‌شناسان همواره به این مهم مبادرت داشته و به شیوه‌های مختلفی دغدغه کارآمدی را طرح کرده‌اند و شاهد این مدعا، دغدغه‌مندی آنان در کارهایشان است و از آن جمله می‌توان به دغدغه‌های «بومی‌‌سازی»، «اسلامی‌‌سازی»، «روزآمدسازی» و «دینی‌سازی» و… اشاره کرد. بر این اساس، جامعه‌شناسان بی‌خبر از بحث کارآمدی نبودند. اما موانع درونی و بیرونی وجود داشته که انتظارات در این باره برآورده نشده است. در بحث از کارآمدی باید به دو نکته توجه داشته باشیم؛ نخست اینکه یک وجه کارآمدی، رسیدن به «علم درست» است و نکته دیگر «به کارگیری علم درست در جای درست» است. این جای درست باید مشخص شود. علم نمی‌گوید جای درست کجا است! «مصرف علم» در اینجا موضوعیت دارد. کارآمدی جامعه‌شناسی در گرو داشتن «نگاه مسأله‌محور» است، چیزی که متأسفانه آنچنان که باید در آن موفق عمل نکرده‌ایم!
*مکتوب حاضر، متن ویرایش و تلخیص شده «ایران» از سخنرانی دکتر علیرضا شجاعی‌زند در نشست «کارآمدی دانش اجتماعی» است که در مؤسسه مطالعات اجتماعی و فرهنگی ارائه شد.
آدرس مطلب
http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/7983/18/623355/0
ارسال دیدگاه
ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.- دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
- از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
- دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
ویژه نامه
ویژه نامه ها
.jpg)
