«اروند» و نغمه‌های عاشقانه جنگ

رضا مهدوی
موسیقی پژوه و نوازنده سنتور

​​​​​​​هنگامه جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، جدا از گونه‌ها و آهنگ ترانه‌ها، نوحه‌ها و سرود‌های متنوعی تولید و اجرا شد و به مرور زمان برخی از این آثار جاودانه و مانا شد. برخی هنرمندان موسیقایی برای روحیه بخشی به رزمندگان و مردم پشت جبهه‌، در سبک و سیاق گونه‌های موسیقایی‌سازی و کلامی به خلق اثر دست زده و البته در کنار شاعران و ترانه سرایان دربخش موسیقی کلامی آثار بسیاری تولید، اجرا وعرضه کردند. اکثر مضامین این آهنگ ترانه‌ها، تصانیف و سرودهایی برگرفته از فرهنگ شهادت، ایثار، جانبازی و حماسه محوری در حال توسعه بود، نمونه‌هایی مانند «صبح پیروزی» به سروده حمید سبزواری و موسیقی احمدعلی راغب و خوانندگی محمد گلریز ، یا آهنگ ترانه فارسی – ترکی «پرواز کن(خلبانان)» به خوانندگی جمشید نجفی و به آهنگسازی و ترانه سرایی بابک رادمنش(فیروز برنجان) و همچنین سرود حماسی «پیروزی» به آهنگسازی همایون رحیمیان، با صدای 
اسفندیار قره باغی و شعری ازمشفق کاشانی تا نوحه‌هایی مانند «کربلا کربلا ما داریم می‌آییم»، «سوی دیار عاشقان»، «ممد نبودی» و صد‌ها نمونه دیگر که بواسطه ارتباط‌ پذیری تنگاتنگ موسیقایی و سرعت نفوذ بر گوش‌ها و قلوب باعث شد به‌عنوان نمونه‌های الگویی در فرهنگ موسیقایی هشت سال جنگ تحمیلی جای گیرند و اکنون مجموعه «پوئم سمفونی اروند» درکنارتمامی تولیدات بعد از دهه 60 قرارگرفته؛ دورانی که آهنگسازانی در قد و قواره‌های مختلف مانند مجید انتظامی ورود  کردند و آثاری درخشان بر برگ‌های این نوع فرهنگ شنیداری افزودند تا در قامت موسیقی ارکسترال با کلام و بی‌کلام، قابل تأمل و شنیدنی باشد. قطعه اول «اروند» نام دارد؛ با شکوه وعمیق و با حالتی دراماتیک. امیر حسین سمیعی از جغرافیای منطقه جنگی اروند که مستعد اتفاق‌های بزرگ بود موسیقی را سلحشورانه به میان می‌آورد. شروع جنگی ناخواسته و ناجوانمردانه که دراین قطعه فارغ از قید ریتم با همخوانان پرتوان که بانگ بر می‌آورند روایت می‌شود و لحظاتی با ریتم لنگ به پایانی «درامیزه»نزدیک می‌شوند و البته با همراهی کرال.
قطعه دوم «نوای عشق»، بیانگر شرح کربلای 4 است و مبین حماسه غواص‌هایی است که به مثابه منورهایی در جغرافیای آن عملیات دراین موسیقی هم جلوه گری می‌کند. در این قطعه شعرمصطفی محدثی خراسانی بخوبی پویایی عظمت رزم‌آوری رزمندگان آن دوران را به رخ می‌کشد و گروه کر به رهبری رازمیک اوحانیان از هموطنان مسیحی، متعهدانه، دقیق و ظریف، حماسه وار می‌خوانند.قطعه سوم «آن عاشقان شرزه» در مقدمه با اندکی نوای ساز« باغلاما» به نوازندگی فردین لاهورپور، تنظیم دلنشینی را در کنار دیگر نوازندگان ارکستر تداعی می‌کند و سپس صدای سولیست تِنور علیرضا علیزاده شنیده می‌شود که بیانگر وداع غم آلود با شهدای غواص است. این موسیقی با هجمه نواختن‌ و خوانش خواننده و کرال و درعین حال حماسی و احساسی در تبیین محتوای موضوع جنگ بخوبی تنظیم و تصویرگری دارد.قطعه چهارم «پایان غربت عشق» حالتی توصیفی از عملیات کربلای 5 را بیان می‌کند؛ کوبش وار، پرطنین و موجز  از رشادت‌ها، غرور و توانمندی‌ها 
می گوید. شیار(تراک) پنجم «رازشهید» مربوط به عملیات والفجر 8 است و با بیان شمه‌ای از فتوحات و ایثار گری‌ها با ریتم و حرکتی حماسی سعی دارد هیجان حسی درشنونده ایجاد کند تا  بتواند در حد امکان با وقایع سلحشورانه آن دوران و البته با نگاه هنر دینی، همذات پنداری کند.