کم گوی و گزیده گوی چون دُر


شهرزاد عبدیه
روانشناس

​​​​​​​در تعامل با کودکان و نوجوانان بیش از هر چیز تکنیک‌هایی مؤثر است که راه‌حل‌محور باشند. مثلاً در تعامل با کودکان و نوجوانان تکنیکی وجود دارد، که به‌عنوان تکنیک «10-10» معرفی شده است. براساس این تکنیک والد تنها مجاز است در 10 ثانیه و با 10 کلمه آنچه را می‌خواهد به فرزندش بگوید و تمام! حالا به لحاظ اجرایی این تکنیک چگونه کار می‌کند؟
اول باید گفت که اجرای این تکنیک شاید برای بسیاری از والدین چندان راحت نباشد چون اکثر ما عادت کرده‌ایم در مورد مسائل خیلی بیش از آنچه ضروری است توضیح بدهیم. هر چقدر موضوعی برای ما مهم‌تر باشد و نگرانی بیشتری درباره آن داشته باشیم، بیشتر پیرامونش حرف می‌زنیم و سعی می‌کنیم با دلیل و منطق و شرح و تفسیر، فرزندمان را به مسیری که می‌خواهیم، هدایت کنیم.
اما آیا واقعاً این همه پرگویی و نصیحت سودمند است؟ آیا اگر روزانه ده‌ها بار به دخترمان بگوییم، درس بخوان یا از پسرمان بخواهیم تکالیفش را بنویسد، مؤثر خواهد بود؟ با سخنرانی‌های طولانی در باب مزایای نظم و ترتیب، فرزندمان منظم خواهد شد؟ پاسخ همه سؤالات مطرح شده از منظر تربیتی منفی است و به نظر می‌رسد والدین باید به چیزی بیشتر از پند و اندرز برای تربیت و سوق دادن فرزندان به سمت ارزش‌هایی که مدنظرشان است مجهز باشند.
نکته قابل تأمل اینکه، در بسیاری از موارد پند و اندرز و صحبت‌های طولانی نه تنها مؤثر نیستند بلکه نتیجه معکوس نیز می‌دهند. والدین زیادی گزارش می‌کنند که فرزندشان علاوه‌بر اینکه به خواسته آنها بی‌اعتناست، تمایل چندانی هم به صحبت و گوش دادن به حرف‌های آنها ندارد و با بی‌اعتنایی یا پرخاشگری، خواهان اتمام مکالمه است! بنابراین باید به خاطر داشته باشیم که اگرچه گفت‌و‌گو سودمند است اما مکان و زمان و حد و اندازه دارد. در هر رابطه‌ای باید مراقب باشیم که به یک معلم اخلاق پرگو تبدیل نشویم چون در این صورت دیگر صحبت‌هایمان ارج و قربی نخواهد داشت. این مسأله خصوصاً در ارتباط با کودکان که توانایی شناختی‌شان هنوز محدود است، مصداق دارد. نوجوان‌ها بیشتر از گفت‌و‌گو استقبال می‌کنند اما باید قبل از آن درک کرده باشند گفت‌و‌گوهای والدین یکطرفه و نصیحت‌گونه نیست. بچه‌های کوچک‌تر گنجایش حافظه محدودتری دارند و تمرکزشان کمتر است. آنها نمی‌توانند روی صحبت‌های طولانی متمرکز بمانند بنابراین توضیح زیاد درباره مسائل آنها را خسته و کلافه می‌کند و اصلاً نتیجه‌بخش نخواهد بود. از طرف دیگر وقتی که زیاد صحبت می‌کنیم؛ احتمال بیشتری دارد که دچار اشتباه شویم و در حین حرف‌هایمان خواسته یا ناخواسته از عبارات تحقیرآمیز، سرزنش‌کننده، مقایسه‌ای و غیره استفاده کنیم که همه این موارد، آسیب‌های جدی به رابطه کودک و والد می‌زند. همچنین باید در نظر داشت در هر حالتی و در هر مکالمه‌ای صحبت زیاد و پرگویی باعث می‌شود، پیام اصلی ما در بین حاشیه‌ها و کلمات و جملات غیرضروری گم شود.
نکته قابل تأمل دیگر این است که بچه‌ها بسیار بیشتر از اینکه از حرف‌های ما بیاموزند از رفتار ما و پیامد رفتار خودشان یاد می‌گیرند. پس بهترین گزینه این است که دندان روی جگر بگذاریم و مدام به خودمان یادآوری کنیم: «کم گوی و گزیده گوی چون دُر.» در 10 کلمه و در 10 ثانیه حرف‌مان را بزنیم و تمام. باز معنای این گفتن، یک گفتن تحکمی نیست بلکه گفتنی است که آنچه را مدنظرمان است کوتاه و موجز و در زمانی کوتاه بگوییم تا در حافظه کودک نیز نقش ببندد.
اما باید مراقب باشیم که به یک والد صامت هم تبدیل نشویم. سکوت بی‌موقع هم می‌تواند مانند پرگویی آسیب‌رسان باشد. وقتی فرزندمان با شور و هیجان درباره موضوعی با ما حرف می‌زند و ما به جای یک شنونده فعال، در سکوتی منفعلانه فقط گوش می‌دهیم و بدتر از آن حواس‌مان جای دیگری است، در واقع تیشه‌ای برداشته‌ایم و به رابطه آسیب می‌زنیم.
سکوت در هر رابطه‌ای باید بجا، بموقع و به اندازه باشد. گاهی باید سکوت را بشکنیم و با شور و هیجان وارد مکالمه شویم، اظهار نظرکنیم، سؤال بپرسیم، تحسین کنیم و سخن بگوییم؛ سخنی سنجیده، به اندازه و بجا.


آدرس مطلب http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/8026/24/629655/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه ها