چگونه رفتارهای مطلوب در کودکان را افزایش دهیم؟

دکتر سمانه حقیری
روانشناس

​​​​​​​اولین پله در فرزندپروری ایجاد تعامل مثبت است، تعامل مثبت یعنی برقراری یک رابطه گرم و صمیمی بین کودک و والدین. اکثر والدین می‌‌دانند که یکی از مهم‌ترین نیازهای کودک برای رشد، تعامل است اما چه کنیم که سبک تربیتی برخی والدین گاه سپری بزرگ در مقابل این امر مهم است.ولی شاید سؤال اصلی این باشد که راه‌های برقراری یک تعامل مثبت با کودک چیست؟
والدین باید بدانند که برای برقراری تعامل مثبت باید سه مؤلفه را به عنوان پیش‌نیاز در نظر بگیرند:
۱-زمان با کیفیت
مشخص کردن یک بازه زمانی ۳۰ دقیقه‌ای در ساعات مشخص و ثابت به صورت روزانه یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌ها برای تعامل است (مثلاً بین ساعت ۵ تا ۵/۵ عصر در تمام روزهای هفته). مشخص کردن زمان شما را برای اجرا متعهدتر می‌کند. پیش از تعیین این زمان برای آنکه درک بهتری داشته باشید، فهرستی از فعالیت‌های مورد علاقه کودک (کودکان دوست ندارند بازی‌های یکنواختی داشته باشند) تهیه کنید و سپس در این بازه زمانی آن فعالیت‌ها را انجام دهید. یادتان باشد که دستور و انتقاد را کنار گذاشته و فقط از تشویق و تحسین استفاده کنید. در زمان تعامل لازم نیست آموزش داشته باشید بلکه هدف فقط برقراری ارتباط است، نه چیز دیگر و برای آموزش زمان‌های دیگری را مدنظر قرار بدهید.
۲-محبت جسمانی
تماس فیزیکی آرام‌بخش است و در برقراری رابطه صمیمی بین والد و کودک معجزه می‌‌کنند. کودک خود را حداقل چندین بار در روز نوازش کنید و در آغوش بگیرید؛ البته با افزایش سن این نوازش کردن کمتر می‌شود ولی هیچ‌گاه آن را ترک نکنید. در این فعالیت خشن نباشید، محکم بغل کردن سبب برانگیخته‌شدن واکنش دفاعی در کودک می‌‌شود، در حالی که ما قرار است پیام محبت و آرامش را منتقل کنیم نه پیام خشونت را آن هم در قالب محبت. هنگام محبت کردن علاقه کودک را در نظر بگیریم و مدلی را که خودتان  دوست دارید به کودک تحمیل نکنید. می‌‌توانید حتی از واکنش‌های کودک آن را بفهمید. یا ابتدا اجازه بدهید او شما را در آغوش بگیرد.
۳- گفت‌وگو با کودک
یکی از مهم‌ترین ابزارهای انسان برای برقراری ارتباط گفت‌وگو است، زبان پذیرش یا گوش دادن انفعالی در محبت کلامی حائز اهمیت زیادی بوده و در این زمینه لازم است با کودک در مورد فعالیت‌های مورد علاقه‌اش حرف بزنید، نظرات کودک را بشنوید و به سؤالات او پاسخ بدهید، ‌سعی کنید سخنرانی نکنید، صحبت باید متناسب با علاقه و حوصله کودک باشد، از راهگشاها (که اینطور،خوب،راستی،…) بیشتر استفاده کنید. در این زمان نیم ساعته که برای کودک در نظر گرفته‌اید کاملاً پذیرا باشید و لطفاً داوری و قضاوت را در این زمان  کنار بگذارید و آنها را انعکاس ندهید.
به جز این سه مؤلفه در ذیل  استفاده از روش تعامل مثبت در فرزندپروری می‌‌توانید از تکنیک صحبت کردن به شیوه پنج جمله‌ای نیز بهره ببرید که نتیجه‌اش تقویت رفتارهای مطلوب در کودکان است.
تکنیک پنج جمله‌ای چیست؟
در این تکنیک با استفاده از فاعل «من» در گفت‌وگو با فرزندتان مراحل ذیل را سپری کنید:
۱-انعکاس احساس کودک «من می‌‌دانم تو خیلی خوشحالی و در پارک بهت خوش می‌گذره» (مثلاً وقتی شما نمی‌توانید در آن لحظه به خواسته کودک که در پارک ماندن است، استفاده کنید یا برعکس می‌‌خواهید کودک‌تان را تشویق به این کنید که از فعالیت پارک رفتن استقبال کند)
۲-توصیف رفتار غیر قابل قبول بدون هیچ ارزیابی «زمان زیادی هست که در پارک با دوستانت بازی می‌کنی» (به جای جمله‌ای مانند اینکه: بسه دیگه بیا بریم)
۳-توضیح احساس یا ‌نظر والد «اگر بیشتر در پارک بمونی ما دیرتر برمی‌گردیم خونه» (به جای جمله‌ای مثل اینکه کار دارم دیرم شد بریم دیگه)
۴-بیان ملموسی از تأثیر رفتار (اطلاع‌رسانی) «و تو تا آخر شب باید بیدار بمونی و تکالیف مدرسه‌ات را بنویسی» ( به جای جمله‌ای شبیه اینکه مشقات مونده دیدی گفتم اول مشقات رو بنویس بعد بیا و...)
۵-پیشنهاد دیگر یا حل مسأله (از کودک راه حل بخواهیم) «کودک: باشه مامان ۵ دقیقه دیگه می‌رویم»
والدین گرامی با اجرا و تکرار این تمرینات، نتایج مثبت آن را در رفتار کودکان خود حتماً مشاهده خواهید کرد.