نغمه و نواهای ایرانی به روایت «چهارفصل»

رضا مهدوی
نوازنده سنتور و مدرس موسیقی

​​​​​​​بازسازی و بازخوانی یا به عبارتی بازپروری آثار قدیمی، درگونه‌های موسیقی دستگاهی و اقوام ایران در نیم قرن گذشته، بیش از پیش، مورد توجه موسیقیدانان ایرانی قرارگرفته است. آثار شنیداری پُر محتوای محلی، از نواحی ایران و همچنین موسیقی ملی ایران سرشار از نغمه‌های دلنشین و زلال شامل رنگارنگی‌های فراوان در ریتم و ملودی بوده و بی‌آلایش و ملهم از طبیعت و برگرفته از درون ساده و بی‌پیرایه مردمان و هنرمندان روزگار ساخته و پرداخته و متعلق به همه دوران‌ها است و تاریخ مصرف هم ندارد. درمجموعه «چهار فصل» که به‌طور ویژه به نغمه‌های برخی از نقاط ایران می‌پردازد، به غیر از یک مورد تماماً با اشعار جدیدی از امیرحسن سعیدی است و در خوانش و تنظیم موسیقایی، تغییراتی ایجاد شده که به اصل ملودی خدشه‌ای واردنشده است.
«یار با من» براساس ترانه شیرازی عاشقانه‌وار و سنگین آغازگر لوح فشرده «چهارفصل» است و سازهای زهی و آرشه‌ای نقش پایه‌ای را برعهده دارند و سازسنتور با تک مضراب‌ها و آرپژ و پاساژ، فضاهای تصویری را تداعی می‌کنند.
آهنگ ترانه «زندگی» با شعر هما میرافشار و دکلمه ژاله صادقیان برگرفته از یک نغمه محلی، لری خرم‌آبادی در ماهور است که پیش‌تر با صدای زنده‌یاد استاد عبدالوهاب شهیدی خواننده و نوازنده شهیر عود ایرانی شنیده‌اید و بسیارخاطره‌انگیز، دلپذیر و گوش‌آشنا برای تمام فارسی‌زبانان است.
شعرخوانی ملیح در کنار عود (بربط) نوازی با صدای زمینه‌ای ارکستر و مقدمه‌وار و همچنین صدای پرتکرار ساز کمانچه، تداعی‌گر اصل ملودی است و فحوای شنیداری تازه‌ای را به ارمغان می‌آورد.
قطعه «بارون بارونه» براساس ملودی کردی، با افکت صدای رعد و بارش باران و سپس همخوانی (کرال) به نرمی، آغازگری می‌کند و سپس سازهای کوبه‌ای به همراه یک صدای بم (باس) تکرارگری دارد و در ادامه واژگانی است که می‌خواهد تداعی حال و هوای خیس و بارانی باشد...
این آهنگ‌ترانه زیبا از دیرباز، با صدای خواننده مشهور ارمنی تبار ایرانی، (ویگن) بسیار در بین مردم ایران ماندگار است.
آهنگ‌ترانه‌های «گریه شبانه» بر پایه ملودی «نسا نسا» گیلانی و «شب تنهایی» بر پایه نغمگی «پاچ لیلی» گیلکی، سرزمین سبز شمال ایران را با تمام ویژگی‌ها، بخوبی تصویرگری می‌کند.
آهنگ «پریشان» برگرفته از قطعه «کوچه لَر» آذربایجانی با تکنوازی ساز گارمون ما را به جنس ملودی شناخته شده که در بین اکثر مردمان جهان گوش آشنا است، می‌کشاند...
«چشم به راه» موسیقی بختیاری «دِی بلال» است که درد هجران و شادمانی را توأم با هم نوید می‌دهد و در شرح یکی از داستان‌های سرزمین فلات ایران از اقوام لُر بختیاری است.
قطعه «سایه مهر» بر اساس ملودی «جونی جونی» مازندرانی با یک تنظیم باشکوه و پر طنین برگرفته از مضامین عاشقانه و شاعرانه این آهنگ ترانه محلی مازنی را شنیدنی‌تر می‌کند.
نوازندگان آلبوم چهار فصل: تنبک(محمد اسماعیلی)، پیانو (افلیا پرتو)، کمانچه (هادی منتظری)، تار و بربط (شهرام میرجلالی)، سنتور و گلوکن اشپیل زنگ (اسماعیل تهرانی)، گارمون (رحیم شهریاری)، دف، دهل، نقاره و دایره زنگی (کوروش بزرگ‌پور)، فلوت آلتو و باس (ناصر رحیمی)، ابوآ (فرشید حفظی‌فر)، کلارینت (اکبر محمدی)، فاگوت باسون (علیرضا شیبانی)، ویولن ویولا (بردیا کیارس و عماد رضا نکویی)، ویولن (پدرام فریوسفی)، ویولنسل (کریم قربانی و مجید اسماعیلی)، کنترباس (علیرضا خورشید فر). گروه هم‌آوایان: الهه حمیدی و فهیمه اسماعیلی (سوپرانو و آلتو)، حمید غلامعلی (تِنور) و بهرنگ شگرف کار(باس)
چهارفصل
تنظیم: اسماعیل تهرانی
خواننده: بیژن بیژنی
ناشر: مرکز موسیقی حوزه هنری
سال: 1386