اقتصاد ایران از دوربین متغیرهای پولی و اعتباری

گروه اقتصادی/ روز گذشته بانک مرکزی با انتشار جداول گزیده آمارهای اقتصادی مربوط به مرداد‌ماه سال ۱۴۰۱ تصویراقتصاد کلان و متغیرهای پولی و اعتباری را در پنج ماهه نخست امسال به تصویر کشید.
براساس آخرین داده‌های آماری بانک مرکزی، حجم نقدینگی در پایان مرداد‌ماه سال ۱۴۰۱ به ۵۴۰۱ هزار میلیارد تومان رسید که در مقایسه با پایان اسفندماه سال گذشته ۱۱.۸ درصد و در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۳۷.۸ درصد رشد را ثبت کرده است. همچنین این متغیردر مرداد‌ماه ۱۴۰۱ نسبت به اسفند ۱۴۰۰ نیز ۰.۴ درصد رشد داشته است. حجم نقدینگی در پایان اسفندماه سال ۱۴۰۰ برابر چهار هزار و ۸۳۲ هزار میلیارد تومان و در پایان اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۰ نیز سه هزار و ۹۲۴ هزار میلیارد تومان بود. ضریب فزاینده نقدینگی در پایان مرداد‌ماه امسال معادل ۸.۰۳۳ است که نسبت به پایان و مرداد سال قبل به ترتیب ۵.۷ و ۰.۴ درصد رشد داشته است. حجم پول در مردادماه به 12163.1 هزار میلیارد ریال رسیده که بیانگر رشد 55.6 درصدی نسبت به سال قبل و 23.3 درصدی نسبت به اسفند سال 1400 است. شبه پول نیز 41854.8 هزار میلیارد ریال گزارش شده که نسبت به مرداد سال قبل 33.3 درصد و نسبت به اسفند 1400 معادل 8.8 درصد افزایش یافته است. رشد پایه پولی در دوازده ماهه منتهی به مردادماه سال 1401 به 30.3 درصد رسید. لازم به ذکر است پایه پولی در پایان مردادماه سال 1401 (معادل 6724.4 هزار میلیارد ریال) نسبت به پایان سال 1400، رشدی معادل 11.3 درصد داشته که در مقایسه با رشد متغیر مذکور در دوره مشابه سال قبل (12.4 درصد) به میزان 1.1 واحد درصد کاهش یافته است. بانک مرکزی در توضیح وضعیت نقدینگی مردادماه اعلام کرده است: حجم نقدینگی در پایان مردادماه سال 1401 (معادل 54017.9 هزار میلیارد ریال) نسبت به پایان سال 1400 معادل 11.8 درصد افزایش یافته است که در مقایسه با رشد متغیر مذکور در دوره مشابه سال قبل (12.8 درصد) به میزان 1.0 واحد درصد کاهش نشان می‌دهد. همچنین نرخ رشد دوازده‌ ماهه نقدینگی در مردادماه 1401 معادل 37.8 درصد بوده است.
طلب ۳۲۸ هزار میلیاردی بانک مرکزی از بانک‌ها و دولت
بر اساس آمار پولی و بانکی منتشر شده از سوی بانک مرکزی، تا پایان مرداد سال‌ جاری مطالبات بانک مرکزی از بانک‌ها و دولت به‌ ترتیب ۱۷۰.۹ هزار میلیارد تومان و ۱۵۶.۹ هزار میلیارد تومان اعلام شده است. میزان دارایی‌های خارجی بانک مرکزی در پایان مرداد‌ماه به ۷۵۶.۱ هزار میلیارد تومان رسید که در مقایسه با پایان سال قبل ۳.۳ درصد زیاد شده و نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۵.۳ درصد رشد داشته است. همچنین خالص مطالبات بانک مرکزی از بخش دولتی با ۲۲.۳ درصد رشد نسبت به پایان سال قبل به ۲۱۹ هزار میلیارد تومان و مطالبات بانک مرکزی از بانک‌ها با ۱۶.۸ درصد افزایش در مقایسه با پایان سال قبل به ۱۷۰.۹ هزار میلیارد تومان رسیده است. مطالبات بانک مرکزی از بخش دولتی و بانک‌ها در مرداد‌ماه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل، ۸.۸ و ۳۷.۶ درصد رشد داشته است. البته رقم بدهی دولت، شرکت‌ها و مؤسسات دولتی به بانک مرکزی در این مدت به ترتیب معادل ۱۵۶.۹ هزار میلیارد تومان و ۶۲.۱ هزار میلیارد تومان بوده است که هر یک در مقایسه با پایان سال قبل با رشد ۱۸.۲ و ۳۳.۸ درصدی مواجه شده‌اند. البته بدهی دولت به بانک مرکزی نسبت به مدت مشابه سال قبل، ۵.۲ درصد کم شده اما بدهی شرکت‌ها و مؤسسات دولتی ۷۳.۱ درصد رشد داشته است. این گزارش حاکی است، میزان دارایی‌های خارجی در این بخش با ۲۰.۶ درصد رشد نسبت به پایان مرداد‌ماه سال قبل همراه بوده و به ۱۶۵۷ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان رسیده؛ حجم اسکناس و مسکوک نیز با ۲۰.۸ درصد افزایش به ۱۱.۲ هزار میلیارد تومان و سپرده بانک‌ها و مؤسسات اعتباری غیربانکی نزد بانک مرکزی با ۳۲.۴ درصد افزایش نسبت به پایان مرداد سال قبل به ۵۷۲.۱ هزار میلیارد تومان رسیده است. همچنین بدهی بانک‌ها و مؤسسات اعتباری غیربانکی به بانک مرکزی  در پایان مرداد‌ماه امسال با ۳۷.۶ درصد رشد به ۱۷۰.۹ هزار میلیارد تومان رسیده است.
همچنین آمار بانک مرکزی نشان می‌دهد میزان بدهی‌های خارجی ایران در پنج ماهه نخست امسال ۱۷.۴۲درصد معادل یک میلیارد و ۵۱۲ میلیون دلار کاهش یافته است. براساس آخرین داده‌های آماری بانک مرکزی، میزان بدهی خارجی ایران در پایان مرداد‌ماه ۱۴۰۱ براساس سررسید اولیه بدهی‌ها، ۷میلیارد و ۱۶۳ میلیون دلار است.
براساس این گزارش، ۵ میلیارد و ۲۳۹ میلیون دلار از بدهی خارجی ایران، بدهی‌های میان‌مدت و بلندمدت و یک میلیارد و ۹۲۴ میلیون دلار از این میزان، بدهی‌های کوتاه‌مدت است. تعهدات بالفعل ایران بر مبنای یورو رقمی بالغ بر 7 میلیارد و ۱۳۱ میلیون یورو اعلام شده که پنج میلیارد و ۲۱۶ میلیون یورو از آن بدهی‌های میان‌مدت و بلندمدت و یک میلیارد و ۱۹۵ میلیون یورو حجم بدهی‌های کوتاه‌مدت است. همچنین میزان بدهی خارجی کشور در پایان مردادماه سال گذشته ۸ میلیارد و ۸۴۰ میلیون دلار بوده که براساس آمار بانک مرکزی مردادماه امسال نسبت به سال گذشته ۱۸.۹ درصد کاهش داشته است.
براساس این گزارش، صندوق بین‌المللی پول در جدیدترین گزارش خود از سلسله گزارش‌های چشم‌انداز اقتصادی منطقه خاورمیانه، شمال آفریقا و آسیای‌مرکزی، ذخایر ارزی در دسترس ایران در سال‌ جاری میلادی را ۳۰.۸ میلیارد دلار برآورد کرده است که این رقم نسبت به سال قبل حدود ۱۳ میلیارد دلار افزایش داشته است. این نهاد بین‌المللی در سال ۲۰۲۱ ذخایر ارزی در دسترس ایران را ۱۷.۷ میلیارد دلار اعلام کرده بود.