«تختی» سینمای ایران و زنجیره بداقبالی

محدثه واعظی‌پور
روزنامه‌نگار
​​​​​​​غلامرضا تختی برای نسل‌های مختلفی از ایرانیان، برای زنان و مردان، تنها یک نام افسانه‌ای نیست. او مظهر مردانگی و آزادگی است، قهرمانی که محبوبیتش را مدیون مدال‌های رنگارنگی نیست که بر گردن انداخت. تختی، آنچنان که شایسته بود از مواهب دنیا بهره‌مند نشد، اما محبوب ماند. شاید دغدغه اصلی او حفظ همین محبوبیت مردمی و اعتبار معنوی بود.
سینمای ایران در دو پروژه مهم به غلامرضا تختی ادای دین کرده است. دو پروژه که هر کدام مانند این کشتی گیر، درگیر اتفاق‌های حاشیه‌ای و بداقبالی شدند. در دهه هفتاد، نخست علی حاتمی تصمیم گرفت فیلمی از تختی بسازد. با توجه به سینمای او و نوع نگاهی که به فرهنگ ایرانی و اسطوره‌هایش داشت، تختی او می‌توانست فیلمی شاعرانه درباره قهرمانی باشد که حتی مرگ، او را از ذهن ایرانیان پاک نکرد و پس از او، هیچ قهرمان و پهلوانی به گرد پای محبوبیت و شهرتش نرسید. اما بیماری سخت زنده‌یاد حاتمی و مرگ نابهنگامش، پروژه تختی را ناتمام گذاشت. با اینکه بخش‌هایی از فیلم فیلمبرداری شده بود اما آن «تختی» شوربختانه برای همیشه به بایگانی تاریخ سپرده شد. بهروز افخمی در «جهان پهلوان تختی» هوشمندانه از ورود به حیطه‌ای که حاتمی، استادِ آن بود، پرهیز کرد. فیلمِ او، به سینمای افخمی نزدیک بود، فیلمی معمایی درباره پرونده تختی، با اشاره‌هایی به روحیه ایرانیان و تاریخ و جامعه‌ای که قهرمان را مرده دوست دارد. «جهان پهلوان تختی» نه مانند آنچه علی حاتمی در ذهن داشت و می‌توانست روی پرده به آن جان ببخشد، اما ادای احترام به شخصیت بزرگی بود که زندگی و مرگش، همچنان رازآلود و مبهم است. «جهان پهلوان تختی» در گیشه به اثری پرفروش و محبوب تبدیل نشد، نمی‌شد انتظار داشت که فیلمِ افخمی رکوردشکنی کند، اما به نظر می‌رسید حتی دوستداران تختی هم تمایل زیادی برای دیدن فیلمی درباره او روی پرده سینما ندارند.
بهرام توکلی، بیش از دو دهه پس از حاتمی و افخمی، به سراغ تختی رفت و در تیتراژِ آغاز، فیلم را به زنده‌یاد علی حاتمی تقدیم کرد. فیلم توکلی، با نمایش جزئیات بیشتر از زندگی خانوادگی و روند حضور تختی در فضای ورزش و جامعه، به وجوه تاریک و روشن زندگی او نزدیکتر شد. «غلامرضا تختی» با مرگ تختی آغاز می‌شد و آن را انتخاب نهایی قهرمانی به تصویر می‌کشید که جامعه و سیستم حکومتی، از درکش عاجز است. «غلامرضا تختی» برای نخستین بار گرایش سیاسی تختی را هم روشن می‌کرد و از حشر و نشرش با بعضی چهره‌های سیاسی صحبت می‌کرد. فرجام «غلامرضا تختی» در گیشه مانند فیلمِ قبلی، تلخ بود. نوروز 98 فیلم بهرام توکلی در حالی روی پرده رفت که اکران بهار معمولاً در انحصار کمدی‌هاست و فیلمی از جنس «تختی» که تلخ و سیاه و سفید بود، قربانی ترکیب اکران و علاقه مخاطبان به تماشای آثار مفرح شد. مردم، این بار هم فیلم تختی را در سینما ندیدند. گویی ترجیح می‌دادند روایت‌هایی که سینه به سینه به آنها رسیده بود حفظ کنند تا به سینما رفته و تصویری از قهرمان محبوبشان ببینند.
این روزها، در حالی که اغلب اخبار فرهنگی و رویدادهای هنری، بازتابی اندک دارد، «غلامرضا تختی» از جشنواره فیلم‌های ورزشی کنیا سه جایزه دریافت کرد. در این جشنواره، جایزه بهترین فیلم، بهترین تدوین و بهترین کارگردانی فیلم بلند به «غلامرضا تختی» اهدا شد. خبری که در هیاهوی اخبار تلخ این روزها گم شد و زنجیره بداقبالی‌های تختی را ادامه داد. «غلامرضا تختی» فیلم خوب بهرام توکلی، در آینده بیشتر دیده خواهد شد، این طلسم روزی خواهد شکست.