انیمیشنی که با همذات‌پنداری ایجاد انگیزه می‌کند

دکتر مهدی نیک ‌عهد
پژوهشگر حوزه کودک

​​​​​​​انیمیشن کوتاه هدیه (The Present)، محصول سال ۲۰۱۴ کشور آلمان و به کارگردانی جاکوب فری (Jacob Frey) است. مدت زمان این انیمیشن 4 دقیقه و 18 ثانیه است و جوایز فراوانی را دریافت کرده است. این انیمیشن توجه چندجانبه به مسأله‌ای خاص دارد که سبب شده مورد توجه قرار گیرد.
انیمیشن اینطور آغاز می‌شود که گویی پسرکی خود را در خانه محبوس کرده، پرده‌ها را کشیده و غرق در بازی با کنسول بازی رایانه‌ای است و حتی آنقدر غرق در بازی است که متوجه ورود مادرش نمی‌شود. مادر اما برای کودک هدیه‌ای آورده که مقابل پسرک می‌گذارد و سپس پرده‌ها را کنار می‌زند تا نور وارد خانه شود و به او پیشنهاد می‌کند که هدیه را باز کند. پسرک نخست از دیدن هدیه خوشحال می‌شود؛ اما بعد از چند ثانیه هدیه را از خود دور می‌کند و به کف اتاق می‌اندازد. نکته اینجاست که این هدیه در آخر کار خودش را می‌کند و سبب تغییر در پسرک می‌شود.
در واقع این انیمیشن در مورد یکی از واکنش‌های معمول در افراد معلول است؛ واکنشی که انزوا، دوری جستن از جمع، محبوس کردن خود در خانه و مواردی مشابه این را دربرمی‌گیرد. افراد دارای معلولیت یا کم توان معمولاً راهکار انزوا را در پیش می‌گیرند و به واسطه داشتن شرایط خاص، تصمیم می‌گیرند از دید دیگران پنهان بمانند. قطعاً این تصمیم بر شرایط روحی آنها هم تأثیر خواهد گذاشت. در چنین شرایطی دیگران و اطرافیان باید سعی کنند که آنها را از این نوع واکنش‌ها با درایت منصرف کنند و به جامعه و حضور در جمع و زندگی عادی برگردانند. این انیمیشن یکی از راه‌حل‌ها را، که انکار نکردن معلولیت و پذیرفتن آن است، نمایش می‌دهد؛ مادر در تلاش است با هدیه‌اش و همذات‌پنداری که از این طریق ایجاد می‌شود، کودک را از انزوا بیرون کشد و می‌بینیم که کودک در خانه را باز می‌کند و برای بازی به بیرون از خانه می‌رود. 
مبحث معلولیت در مورد کودکان با حساسیت‌های بیشتری همراه است؛ چون ممکن است آنها را به سمت رفتارهایی نظیر پرخاشگری، افسردگی، احساس پوچی، ناامیدی، از دست دادن اعتماد به نفس و مشکلات متعدد روحی، روانی و ارتباطی بکشاند. در واقع استراتژی انزوا راهکار همه افراد در وضعیت‌هایی است که توان حضور در جمع را ندارند؛ از این رو باید جایگزین‌هایی بر اساس شرایط و ملاحظات مختلف برای بازگرداندن افراد به حضور در جمع ایجاد کرد.
می‌توان گفت کم‌توانی‌های کودکان اعم از جسمی یا ذهنی که سبب انزوای اجتماعی آنها می‌شود، بیش از اینکه نیازمند انکار یا فرافکنی باشد، نیازمند همذات‌پنداری و همراهی و ایجاد انگیزه‌های محیطی است. این مقوله در همراهی با هیجاناتی مثل ترس، خشم و شادی هم صدق می‌کند. در هنگام بروز هیجاناتی چون ترس، باید با آنها همدلی کنیم و بگوییم که در وضعیت مشابه ما هم می‌ترسیدیم و این مسأله در مورد مابقی هیجانات کودکان به این دلیل اهمیت دارد که دیده شدن، از مسائل در خور تأمل در مقوله فرزندپروری است و اگر اطرافیان نتوانند حتی هیجاناتی مثل شادی کودک را هم ببینند و درک کنند، به آنها آسیب رسانده‌اند. از سوی دیگر در مواردی که کودکان نقصی دارند، ترحم باعث انزوای بیشتر آنان و آسیب مضاعف می‌شود؛ از این رو می‌توان گفت، رویکرد مهم این انیمیشن ایجاد انگیزه و همراهی برای بازگشت افراد به جامعه و روال طبیعی زندگی است که در کودکان حساس‌تر و حیاتی‌تر است. تماشای این انیمیشن را به والدین و دست‌اندرکاران امور آموزشی و فرهنگی پیشنهاد می‌کنم.