دانشجو، مطالبه گر آگاه!

اکرم رضایی ثانی
خبرنگار

​​​​​​​16 آذر با توجه به اهمیت نقش دانشجو در کشور یکی از مناسبت‌های مهم ماست. دانشجو با ورود به دانشگاه مطالبه‌گری را می‌آموزد، مطالبه‌گری که می‌تواند در راستای مسائل اساسی جامعه باشد از این رو کمترین انتظار این است که مطالبات اساسی دانشجویان جدی گرفته شود و کمترین حق برایشان اهمیت دادن به نقش آن‌ها در زمینه مسئولیت‌های اجتماعی است. از آن سو دانشجوی مطالبه‌گر تعریف دارد و باید در کنار مطالبه‌گری روی دشمن‌شناسی و درک نیاز جامعه و داشتن مهارت مطالبه‌گری و همچنین احساس مسئولیت در قبال پیشرفت جامعه و...
عبدالحسین کلانتری، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در گفت‌وگو با «ایران» درباره نوع مطالبه‌گری دانشجویان و مسئولیت اجتماعی دانشجو در قبال جامعه بیان کرد: برای اینکه مسئولیت اجتماعی دانشجو را در مواجهه با جامعه به‌خوبی درک کنیم لازم است ابتدا تصویر دقیقی از خود دانشجو داشته باشیم. دانشجو دارای یک سری اقتضائات سنی، نسلی و یک سری ویژگی‌های بخصوص است که همراه با این اقتضائات حمل می‌شود. لذا جوان دانشجو هنوز به صورت کامل درگیر مسائل و معضلاتی که برای یک فرد با سن بالا به وجود می‌آید نشده و عموماً درگیر اقتضائات معیشتی زیادی که برای خانواده‌های متأهل به وجود می‌آید، نیست.
وی در ادامه ویژگی‌های یک دانشجو اضافه کرد: دانشجو یک فرد آزادیخواه، حقیقت‌طلب و آرمانگرا بوده که تمام این ویژگی‌ها مسئولیت خاصی بر دوش دانشجو گذاشته است. بر همین اساس دانشجو را مؤذن جامعه دانسته‌اند و این یکی از تعابیر بسیار لطیف و جامع است. لذا باید زمان‌ها و اتفاقات مهم را بازگو کند. دانشجو، مطالبه‌گر تحقق آرمان‌ها است؛ مطالبه گر از بین رفتن کژی‌ها و ناراستی‌ها و این روح حقیقت‌طلب و آرمانجوی دانشجو است که باعث می‌شود دانشجو بعضاً بدون بسیاری از ملاحظاتی که در سنین بالاتر دامنگیر افراد می‌شود، بتواند به شکل حق‌طلبانه و بدون مصلحت‌اندیشی‌های کاذب سخنان خود و آرمان‌های یک جامعه را بیان کند.
کلانتری در توضیح مسئولیت‌های یک دانشجو ادامه داد: مسئولیت اساسی دانشجو این است که علاوه بر اینکه مسیر تحصیلی خود را به درستی طی می‌کند که بتواند فرد مؤثری در جامعه باشد، باید بتواند آلام جامعه، مسائل و مشکلات را نشان دهد و به این طریق نقش پیشروانه خود را در جامعه ایفا کند و تمامی نیروهای جامعه را به سمت حل مشکلات جامعه بسیج کند. معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گفت: دانشجو می‌تواند میان مردم و حاکمین وساطت کند. دانشجو علاوه بر اینکه می‌تواند جهت دهنده باشد توانایی این را دارد که به حل مسائل کشور کمک کند. او حتی حل مسائل کشور را تمرین خواهد کرد یعنی می‌تواند فراتر از اعلام مسائل، خودش در مجموعه نظام حل مسائل کشور قرار بگیرد. ظرفیت‌های زیادی در دانشگاه‌ها وجود دارد که اگر از آن‌ها بخوبی استفاده شود یا مانع‌زدایی شوند می‌توانند در راستای حل مسائل و مشکلات کشور برانگیخته شوند و کمک کنند.
وی در پاسخ به این سؤال که دانشجو چگونه می‌تواند موجب ترویج گفت‌وگو در جامعه باشد، گفت: اگرچه اقتضای سنی بسیاری از دانشجویان این است که کمی با هیجان با موضوعات و مسائل مواجه شوند، اما واقعیت این است که روح حقیقت طلب همین قشر زمینه‌ای را فراهم می‌کند که آن‌ها را گفت‌وگومدار کند. اگر اختلالاتی خارج از منطق نسلی این مجموعه و خارج از اقتضائات این مجموعه به آنها تحمیل نشود که متأسفانه بعضاً دیده شده که این اتفاق افتاده است، دانشجویان با تمامی تنوع نظرات، علایق و سلایقی که دارند می‌توانند گفت‌وگو را در درجه اول در دانشگاه و سپس در کلیت کشور تکثیر کنند. آنها می‌توانند منطق، عقلانیت و گفت‌وگو را احیا، بازتولید و تکثیر کنند. در این میان به طور ویژه تشکل‌های دانشجویی نقش اساسی دارند.
معاون وزیر علوم با تأکید بر اینکه دانشجویان تجلی مدنیت دانشگاه‌ها هستند، گفت: تشکل‌های دانشجویی علی رغم تفاوت سلیقه و رقابت‌هایی که با هم داشتند و دارند همواره تجلی مدنیت در دانشگاه‌ها بودند، زیرا همیشه پیگیر نظرات خود بر مدار گفت‌وگو بودند و در آن چهارچوب سعی دارند به درخشندگی حقیقت در متن دانشگاه و جامعه کمک کنند. لذا دانشجویان می‌توانند در این زمینه نقش ویژه‌ای داشته باشند به شرط آنکه خودشان پیش رو باشند نه اینکه وقایع و اتفاقاتی را پیروی کنند که از بیرون بر منطق زلال دانشجویی تحمیل می‌شود. وی به ارتباط مستقیم دانشگاه با عقلانیت اشاره کرد و گفت: اساساً منطق دانشگاه باید منطق گفت‌وگو و خردورزی و عقلانیت باشد و در این چهارچوب است که دانشگاه سامان می‌یابد و امکان ادای خدمت و مسئولیت را در کشور پیدا می‌کند. اساساً ایده دانشگاه با عقلانیت، گفت‌وگو، مدارا و در کنار هم بودن پیوند خورده است. همچنین هر نوع کنش و فعالیتی که بخواهد این منطق را جریحه‌دار کند، نه به نفع دانشگاه، نه به نفع سنت دیرینه دانشگاه و نه به نفع کلیت کشور است از این رو همه باید کمک کنیم که این فضا را حفظ و پرثمرتر کنیم.
کلانتری در واکنش به این پرسش که دانشجو تا چه میزان و چطور می‌تواند بار اقتصادی جامعه را بردارد و راهکار اقتصادی بدهد، اظهار داشت: اساساً توقع کنشگری اقتصادی به صورت حرفه‌ای از مجموعه دانشجویی توقعی فراتر از انتظارات واقعی است. باید نگاه واقع بینانه‌ای داشت. وقتی جامعه دانشجویی در بخش‌های خصوصی یا دولتی یا هر بخش دیگر اقتصادی فعالیت کنند اثرگذاری دارند اما در دوران دانشجویی نمی‌توان انتظار غیرواقع بینانه و خارق‌العاده‌ای از مجموعه دانشجویی با ویژگی‌هایی که برشمردیم، داشته باشیم.
وی ادامه داد: با تمام این اوصاف نمی‌توان گفت کنش‌های دانشجویی خالی از تأثیر است. مجموعه دانشجویان به واسطه مطالبه‌گری که دارند می‌توانند ذهنیت‌ها را به سمت مسائل اساسی اقتصاد جلب کنند، جهت بدهند و تصمیمات را معطوف به سمت حل آن مسائل کنند. معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری خاطرنشان کرد: طبیعتاً دانشجویان در دوران تحصیل خود امکان کنشگری اقتصادی محدودتری دارند اما پس از فارغ‌التحصیلی این امکان و گشایش بیشتر می‌شود. به همین سبب علاوه بر تحولاتی که معاونت آموزشی با تغییر سرفصل‌ها و دروس در دست دارد که آن را به سمت مهارتی‌تر ببرد، برای اوقات فراغت دانشجویان امکاناتی جهت مهارت‌افزایی در نظر گرفته است. بدین صورت که سراهای مهارت، مجموعه مهارت افزاها و مراکز مهارت افزایی در دانشگاه‌ها تمهید شده و به تازگی فعالیت خود را آغاز کرده‌اند تا این فرصت را به دانشجویان بدهند که در کنار تحصیل، فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی بتوانند به ارتقای مهارت‌های خود بپردازند.
وی در پاسخ به این سؤال که چقدر از جامعه دانشجویی منفعل و چقدر پویاست، گفت: برخی از ناهنجاری‌ها که در این ایام در دانشگاه‌ها هم عرض با اتفاقات در کشور رخ داد ناشی از انفعال مجموعه‌های دانشجویی در کشور بود. در واقع به میزانی که انفعال در مجموعه‌های دانشجویی بیشتر شود میزان هنجارشکنی‌ها، قانون گریزی‌ها و فعالیت‌های غیرمدنی افزایش پیدا می‌کند و بالعکس، به میزانی که این مجموعه‌ها از حالت انفعال خارج شوند و تجربه کنشگری فرهنگی، اجتماعی و سیاسی داشته باشند ما شاهد فضای پویاتر، منتقدانه، فعال‌تر و مدنی‌تر در دانشگاه‌ها خواهیم بود. معاون وزیر علوم در این خصوص اضافه کرد: اگر چه در این خصوص آمار دقیقی وجود ندارد اما یک اجماع ادراکی به ما می‌گوید طی سالیان پیش این انفعال افزایش پیدا کرده است. در مجموعه دانشجویی و به صورت خاص در سنواتی که دانشگاه‌های کل کشور درگیر کرونا بودند این انفعال به شکل چشمگیری بالاتر رفته است. به صورتی که بسیاری از فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در دانشگاه‌ها کاهش پیدا کرده است. مجموعه‌های دانشجویی، انجمن‌های علمی، کانون‌های اجتماعی و تشکل‌های دانشجویی همه آسیب دیدند و با مشکل مواجه شدند. بخشی از تشکل‌ها در ایام کرونا غیرفعال شدند و اینها همه موجب انفعال بیشتر مجموعه‌های دانشجویی شده است. معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در پایان خاطرنشان کرد: تمام سعی ما پس از بازگشایی دانشگاه‌ها این بوده که مجموعه‌های دانشجویی را دوباره احیا کنیم و حیات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را در دانشگاه‌ها رونق ببخشیم. حیات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی که محوریت آن با مجموعه‌های دانشجویی باشد.
حرکت دانشجویان رو به جلو است
علی اکبر ابوالحسنی معاون دانشجویی دانشگاه شریف، در گفت‌وگو با «ایران» درباره وجود نخبگان و دانشجویان به عنوان سرمایه کشور بیان کرد: دانشجویان به عنوان یک سرمایه ذهنی، سرمایه نیروی انسانی جوان و نیروی تأثیرگذار از جمله سرمایه‌های انسانی در جامعه هستند. دانشجویان و نخبگان در کشور به لحاظ ذهن و نیرویی که دارند توانایی این را دارند که جامعه را به سمت پیشرفت ببرند.
ابوالحسنی در ادامه افزود: البته که نخبگان و دانشجویان باید نسبت به توانایی که دارند، قدرشناس خود باشند. خوشبختانه دانشجویان در این مدت سعی کرده‌اند به سمت پیشرفت حرکت کنند. حرکت‌های رو به جلوی دانشجویان می‌تواند منجر به حل مسائل جامعه باشد. وی دانشجو را محرک رو به جلو بردن جامعه قلمداد کرد و گفت: آن چیزی که کشور را رو به جلو می‌برد سرمایه‌های انسانی یک جامعه، ذهن خلاق، انگیزه و تلاش است که خوشبختانه با همه فراز و نشیب‌ها این حرکت‌ها همیشه رو به جلو بوده است.
معاون دانشجویی دانشگاه شریف در پایان خاطرنشان کرد: ما خوشحالیم که در دانشگاه صنعتی شریف سردمدار حرکت‌های رو به جلو در کشور بوده‌ایم. ناگفته نماند ممکن است این روزها مردم و ملت ما از دانشگاه‌ها خبرهایی شنیده باشند که آن‌ها را دل آزرده کرده است اما این اتفاقات صرفاً اغراقی از یک رخداد کوچک بوده است. در حالی که دانشجویان همیشه خودشان را متعلق به جامعه دانسته‌اند و برای کشور خود تلاش کرده‌اند.