
رئیس سازمان محیط زیست از به نتیجه نرسیدن مذاکرات برای دریافت حقابه هیرمند خبر داد
آب هیرمند همچنان بلاتکلیف
زیست بوم- مسئولان افغانستان زیر بار اعداد و ارقام ایران در خصوص حقابه هیرمند نمیروند. این خبری است که «علی سلاجقه» رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور با اشاره به آخرین وضعیت رهاسازی حقابه رودخانه هیرمند به رسانهها میدهد.
چندی پیش، وزارت نیرو در سکوت خبری، میزبان هیأتی از کشور افغانستان بود. برخی رسانهها نوشتند که این هیأت با هدف رایزنی در خصوص قرارداد حقابه ایران و اختصاص هر دو درسته آب هلمند به ایران آمدهاند. رسانههای افغانستان نیز به نقل از فاروق اعظم بهعنوان مشاور این هیأت اعلام کرده بودند که این مذاکرات برای اجرای مفاد قرارداد بین ایران و افغانستان (منعقد در سال 1351) در خصوص آب رودخانه هیرمند انجام میشود. ذبیحالله مجاهد سخنگوی طالبان نیز در گفتوگو با رسانههای این کشور مسأله حقابه بین ایران و افغانستان را یک مسأله حل شده دانسته و تأکید کرده بود: «در صورتی که طرف افغانستانی به اندازه کافی آب داشته باشد، ایران هم از این آب بهره خواهد برد.» تأکید سخنگوی طالبان روی «آب به اندازه کافی» همان روزها هم بسیاری را به این نتیجه رساند که این مذاکرات هم پایانی بر گفتوگو و پرداخت حقابه هیرمند نمینویسد. حالا هم علی سلاجقه به ایسنا، میگوید: «وزارت نیرو با همتایان خود در کشور افغانستان جلسه داشته است اما متأسفانه این جلسات به نتیجه نرسیده است چون طرف مقابل زیر بار اعداد و ارقام ما نمیرود.» پیش از سلاجقه، احمد وحیدی وزیر کشور نیز در گفتوگو با رسانهها به عملیاتی نشدن قولهای مربوط به حقابه هیرمند تاکنون خبر داده و گفته بود: «حقابه هیرمند یک حق قانونی و حقوقی برای ایران است. نماینده ریاستجمهوری با طالبان در این زمینه صحبتهایی کردهاند، قولهایی داده شده است که هنوز عملیاتی نشده و امیدواریم بهزودی عملیاتی شود.»
تمرکز افغانستان روی آبهای مرزی مشترک با ایران
سیده زهرا قریشی، کارشناس دیپلماسی آب و هیدروپلیتیک در واکنش به عملکرد دولت افغانستان در توئیتر خود مینویسد: «در افغانستان کسانی در سمت مدیریت بودند و فرار کردند که در دوران مدیریتشان مهمترین شهر افغانستان، کابل، آب آشامیدنی نداشت و ایشان برای تأمین آب کابل هم عجله و اصراری نداشتند؛ اما با عجله و اصرار سد کمال خان را که هنوز تکمیل نشده بود افتتاح کردند.»
قریشی به نکتهای اشاره میکند که در رسانهها کمتر به آن پرداخته شده است. او مینویسد: «امثال ایشان هیچ گاه از آبی که از افغانستان به سمت پاکستان روانه است چیزی نمیگویند، آب رودخانه کابل ظاهراً آبروی افغانستان نیست، اما آب هیرمند که برای آن معاهده رسمی وجود دارد و حقابه مردم ایران است، آبروی افغانستان نامبرده میشود.این در حالی است که آب آبروی کسی نیست، حق شرب و زراعت است. حق کودکان و سالمندان است.رسیدگی به حقابه هیرمند، بیآبرویی و خیانت نیست. بیکفایتی شما در حداقل تأمین آب شرب مردم افغانستان بیکفایتی و خیانت است و در تاریخ ثبت میشود. بیجهت مسأله آب هیرمند را سیاسی نکنید و با اطلاعرسانی نادرست افکار عمومی را از بیکفایتی خود منحرف نکنید.»
سیاست آبی افغانستان
سیاستهای آبی دولت افغانستان پیش از به قدرت رسیدن طالبان را امریکا، هلند و ترکیه نوشتهاند و طالبان هم همان سیاست را دنبال میکند. افغانستانیها سال گذشته برخلاف قرارداد هلمند نه تنها حقابه 820 میلیون مترمکعبی را به ایران پرداخت نکردند که با انحراف آب هیرمند، حقابه زیستی و کشاورزی هامون و اهالی سیستان ایران را به سمت شورهزارهای گودزره منحرف کردند. مردم این منطقه همچنین دلنگران ساخت سدی بزرگتر از سد کمال خان روی «فراه رود» هستند. افغانستان پس از سقوط طالبان در سال 2001 مأموریت ویژهای برای خود نوشت که ساخت حداقل 104 سد در آن دیده شده بود. کارشناسان بینالمللی از آن به «مأموریت هیدرولیکی» یاد میکردند. دولت گذشته افغانستان ساخت بالغ بر 35 سد و 34 طرح انحراف آبی روی هیرمند و 14 سد و 8 طرح انحراف آبی روی هریرود را در برنامه داشت که ساکنان سیستان دو سوی مرز را دچار خشکسالی شدید میکند. بهنام اندیک دانشجوی دکترای مهندسی محیط زیست با گرایش منابع آب از دانشگاه تهران هم به کمبود آب در جنوب شرقی ایران، مسأله خشک شدن تالاب هامون و اثرات زیان بار آن بر سلامت جوامع محلی چه در ایران و چه در خود افغانستان میپردازد و به رسانهها میگوید: «اگر خوزستان ایران سالیان سال از پس توسعههای آبی ترکیه و خشک شدن تالابهای میانرودان آماج ریزگردها بوده است و با مشکلات ناشی از این ریزگردها مواجه شده، خشک شدن هامون نیز که بخشی قابلتوجهی از آن در خاک خود افغانستان قرار دارد همین رهاورد را نه تنها برای شرق ایران که برای بخشهایی از آن کشور نیز در پی خواهد داشت. رهاوردی که در کوتاهمدت منجر به افزایش بیماریهای تنفسی، ریوی، قلبی عروقی و آلرژی شده و در بلندمدت کار را تا آنجا پیش خواهد برد که سکنه راهی جز ترک منطقه نداشته باشند. مهاجرتی که علاوه بر تبعات آن برای منطقه مبدأ، سببساز مشکلات عدیدهای برای منطقه مقصد نیز خواهد شد.»
اندیک میگوید: «باید گفت مأموریت هیدرولیکی متصور شده در افغانستان شاید منافع کوتاهمدتی برای این کشور در زمینه اشتغال داشته باشد، اما در بلندمدت تبعات آن نه تنها دامن همسایگان این کشور را خواهد گرفت بلکه بدون شک، بخشی از خود این کشور را دستخوش تبعات جبرانناپذیر ناشی از این مسأله و حتی مهاجرتهای متأثر از تغییرات زیستمحیطی خواهد کرد.»
این کارشناس میگوید: «به نظر میرسد ظرافتی در بحث مأموریت هیدرولیکی افغانستان وجود دارد که این مأموریت را به ضد خود بدل خواهد کرد. باید توجه داشت این مأموریت میتواند سرمنشأ بحرانهای تازه، نه تنها برای کشورهای همسایه افغانستان از جمله ایران بلکه برای خود افغانستان نیز باشد.» اندیک میگوید: «تصاویر ماهوارهای و همینطور مدلسازیهای موجود نشان از آن دارد که ریزگردها میتوانند حتی یک قاره را نیز در نوردند. از اینرو است که میتوان انتظار داشت بادهای 120 روزه سیستان و طوفانهای گرد و غبار برخاسته از بستر خشک هامون بخش قابل توجهی از افغانستان را نیز متأثر از خود کند و منجر به مهاجرتهای اقلیمی از مناطق متأثر شود. خروج ساکنان بومی این منطقه میتواند سببساز خالی شدن مرزهای این کشور با ایران و پاکستان شود، اتفاقی که اگرچه بار سنگینی به دوش دولت ایران برای تأمین امنیتاش در مرزها با افغانستان خواهد انداخت، اما تبعات بیشتری برای افغانستان خواهد داشت.»

مرمت کارشناسان میراث فرهنگی در لرستان باز هم آه از نهاد فعالان میراث فرهنگی برآورد
کابل کشی روی قلعه 1700 ساله فلک الافلاک!
زهره توکلی
خبرنگار
سیمکشی عجیب قلعه فلکالافلاک یک بار دیگر فعالان حوزه میراث فرهنگی را نگران آنچه به نام مرمت در لرستان انجام میشود، کرد. این فعالان به خاطر دارند که در سالهای گذشته چگونه به نام مرمت، پلهای خشتی هخامنشی و ساسانی را سیمانی کردند و مرمت قلعه فلکالافلاک چطور به نم کشیدگی این بنای 1700 ساله منجر شد. قلعه فلکالافلاک در آستانه جهانی شدن است و رئیسجمهور 19 آذرماه سال 1400 در سفری به این استان، خواستار ایجاد شرایط لازم برای طی شدن روند جهانی شدن این قلعه شده و بر آن تأکید کرده بود.
رامین ابراهیمی، مدیر پایگاه میراث فرهنگی قلعه فلکالافلاک در استان لرستان درباره ویدیوی منتشر شده در فضای مجازی که حاکی از وضعیت نابسامان این قلعه است، به «ایران» گفت: برقکشی در قلعه فلکالافلاک از چند دهه قبل با آغاز بهرهبرداری از انرژی الکتریکی و برق همانند دیگر ساختمانها آغاز شده، به طوری که طی این سالها سیمها و کابلهای برق در ساختمانهای این قلعه به شکل روکار استفاده شده است.
وی افزود: با توجه به اینکه سیمکشیهای روکار برق علاوه بر ایجاد ظاهر نامناسب، ایمنی لازم را نخواهد داشت و میتواند خطر برق گرفتگی و... را بهدنبال داشته باشد، سال 1397 با همکاری اداره موزه وزارت میراث فرهنگی و گردشگری کشور درصدد ایمنسازی و ساماندهی سیستم برق، حریق و دوربینهای ساختمان قلعه فلکالافلاک برآمدیم.
این مسئول تصریح کرد: سال 1397، طرح ساماندهی، بهسازی و ایمنسازی سیستم الکتریکال(طراحی سیستمهای سیمکشی در ساختمان ها) با بهرهگیری از مشاوری از میراث فرهنگی آغاز شد.
وی ادامه داد: باید مشخص میشد که سیمها و کابلهای برقی که از قبل کشیده شده بودند از کدام قسمت آمده و قرار است کدام تابلو یا قسمت را روشن کند و پس از آن ساماندهی و ایمنسازی شوند.
ابراهیمی اضافه کرد: در این راستا و برای ساماندهی این سیمهای برق باید از لولههای خرطومی که امروزه در ساختمانها نیز کاربرد دارد، استفاده شده است، البته کابلها و لولههای استفاده شده در قلعه فلکالافلاک از ویژگیهای ضد حریق و نشکن برخوردارند.
وی اظهار داشت: لازم بود که از این کابلها در برخی قسمتها استفاده شود تا کسی نتواند به این سیمهای برق دسترسی پیدا کرده و سیستم برق و دوربین و... را از کار بیندازد. همچنین آسیب فیزیکی و ظاهری به ساختمان قلعه وارد نشود. علاوه بر این روکار بودن سیمکشی برق میتوانست خطرات جانی برای عموم مردم و بازدیدکنندگان داشته باشد، چون براحتی قابل دسترس عموم بود.
این مسئول تصریح کرد: برای حفاظت، ایمنسازی و ساماندهی این سیمهای برق، به ناچار و ضرورت در برخی نقاط آجرهای ساختمان برداشته شد تا پس از آن، با استفاده از آجرهای سالم و مشابه، آن قسمتها مرمت شود.
وی افزود: فاز نخست این طرح به اتمام رسیده و مرمت آن انجام شده است. فاز دوم آن در حال انجام است که حدود 2 ماه دیگر به پایان میرسد.
ابراهیمی، اجرای طرح ساماندهی، بهسازی و ایمنسازی سیستم الکتریکال این قلعه را برای موزه مردمشناسی عنوان کرد و گفت: این ساماندهی سال گذشته برای دو سالن دیگر انجام شد.
وی با بیان اینکه شیارهای ایجاد شده برای ایمنسازی سیمهای برق در ساختمان فقط شامل 4 شیار میشد که در فیلم منتشر شده در فضای مجازی همین 4 شیار بارها به نمایش گذاشته شد تا بزرگنمایی شود، افزود: گویا عدهای بهدنبال پر بیننده شدن سایت و پایگاه خبری یا تخریب هستند.
ابراهیمی در خصوص تأثیر اجرای این طرحها بر روند جهانی شدن قلعه فلکالافلاک گفت: این طرح با توجه به استانداردهای لازم در حال انجام است ،بنابراین مشکلی ایجاد نخواهد کرد چرا که قرار است قلعه فلکالافلاک ضد حریق شود.
بر اساس این گزارش، یکی از مسئولان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی که نمیخواهد نامی از او به میان بیاید معتقد است، اشیای داخل موزه بهدلیل قدمت بسیار و تاریخی بودن آن باید حفظ شود و لازمه آن ایجاد سیستم امنیتی و ایمنسازی موزه است.از سوی دیگر با توجه به اینکه این اماکن تحت نظر میراث فرهنگی کشور هستند لذا اجرای هر طرح و فعالیت در آنها بدون کارشناسی و مشاوره و استانداردسازی صورت نمیگیرد،حتی اینکه برخی افراد بدون آگاهی و اطلاع از تاریخ فرهنگی کشور، عنوان کردهاند، آجرهای این قلعه قدمت چند هزار ساله دارند نیز صحت ندارد و چه بسا برخی از این آجرها، آجرهای ترمیمی در زمان هم بودهاند.او البته این سؤال را پاسخ نمیدهد که با توجه به تاریخی بودن آجرهای قاجاری چه قانونی اجازه داده است تا با آجرهای تاریخی این بنا چنین برخوردی شود؟
اسپی مزگت؛ قدیمیترین خانه خدا در گیلان
نیایشگاه باستانی اسپی مزگت، مربوط به دورههای سلجوقی و صفوی است و در ۸۰ کیلومتری باختر شهر رشت و ۲۲ کیلومتری جنوب شهر تالش، در دهستان دیناچال پرهسر در حاشیه باختری رودخانه دیناچال جای دارد.
این اثر در تاریخ ۱۶ مهر ۱۳۷۹ با شماره ثبت ۲۷۹۶ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. امروزه تنها ورودی اصلی بنا، نیمی از شبستان و چند دیوار مجاور آن سالم مانده است. ورودی اصلی شامل طاق بلند شاخص معماری دوره سلجوقی است.
به رغم این ادعا که این بنا در دوره ساسانی یک آتشکده بوده، اما در کاوشهای انجام شده هیچ نوع بقایای معماری یا سفال دوره ساسانی در اسپی مزگت یافت نشده است. سنگ نوشتههای بنا آن را وابسته به سده چهارم و آغاز سده پنجم هجری معرفی میکند و سفالهای یافت شده همگی وابسته به سده هشتم هجری (دوره ایلخانی) هستند.
با توجه به کاوش های باستانشناسی انجام شده در سالهای ۱۳۷۹، ۱۳۸۱ و ۱۳۸۵ توسط کارشناسان میراث گیلان از جمله یوسف فلاحیان، این مکان در دو دوره مورد استفاده بوده است. دوره اول یعنی قرون پنجم و ششم (همزمان با دوره سلجوقی) بنا ساخته شدهاست. بنا و محوطه اطراف آن حدود شش هکتار مساحت داشته است. در این دوره، بنا کاربری مسجد و عبادتگاه داشته و یک گورستان هم در مجاورت آن قرار داشته است. در دوره دوم، یعنی دوره صفوی بنا مجدداً احیا و مورد استفاده بوده است.

تهران برای نادرشاه افشار اهمیت نظامی داشت
شهر چنار
بهزاد یعقوبی
تهرانپژوه
در دوره شاه عباس اول با تعیین بیگلربیگی برای اداره تهران به لحاظ حکومتی، تهران رفته رفته صورت شهر به خود گرفته و حصار شهر تهماسبی چهره شهری پیدا کرد. پیترو دلاواله، جهانگرد ایتالیایی، در زمان شاه عباس از این شهر آباد و پر درخت دیدن کرده و آن را چنین توصیف میکند:«... به شهری به نام تهران رسیدم که یک فرسنگ دورتر از مقبره یکی از مقدسین اسلام واقع شده است... تهران شهر بزرگی است که از قزوین وسیعتر است ولی عده کمی در آن ساکن هستند. تمام این شهر از باغهای بزرگ پوشیده شده و همه رقم میوه در آن یافت میشود... این شهر بر سرراه فیروزکوه واقع شده و خیابانهای آن از نهرهایی که تعداد آنها فوقالعاده زیاد است، سیراب میشود. خیابانها پر از درختهای چنار است که همه پربرگ ، قطور و زیبا هستند و باید بگویم که در تمام مدت عمر خود هیچ وقت تعداد به این زیادی چنارهای تنومند و زیبا ندیدهام. تنه این درختان به اندازهای قطور است که اگر دو مرد دست به دست یکدیگر بدهند باز هم نمیتوانند یکی از آنان را بغل بگیرند و من باید تهران را شهر چنار بنامم.»
یکی از اقدامات شاه عباس در تهران ساخت چهارباغ شاه عباسی در محدوده ارگ تهران بود.یکی دیگر از آثار دوره صفوی در تهران باغ نگارستان است که در شمال و بیرون از حصار شهر قرار داشت. این باغ از زمان صفویه به همان شکل تا دوره ناصرالدین شاه مانده بود. این باغ در زمان ناصری در محدوده شهر قرار گرفت و نزدیک باغ بهارستان (باغ میرزا حسین خان سپهسالار و محل نخستین مجلس شورای ملی) و باغ نظامیه (باغ نظامالملک) قرار داشت و امروزه سازمان برنامه و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخشی از آن ساخته شدهاند.
بازار نیز از زمان صفویان در تهران ایجاد شد. امین احمد رازی در اینباره مینویسد: «تهران از زمان فرمانفرمایی شاه طهماسب به زینت بارو و هزاران اسواق متحلی گردید.» با این حال، گسترش آن در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار و ناصرالدین شاه انجام پذیرفت. تنها میدان شهر هم «سبزیمیدان» نام داشت و در زمان افشاریه و زندیه این نام را به خود گرفته بود. به قول حجت بلاغی این میدان کار مربوط به اسم خود را میکرد: «این میدان را به این جهت سبزی میدان گفتهاند که در زمان سلطنت زندیه و قسمتی از عهد قاجار به تدارک سبزیآلات (محل سبزیکاری) اهالی دارالخلافۀ طهران در فصل بهار این محوطه را که با حوالی و حواشی به منزله دشتی بود عریض، انواع سبزیها میکاشتند» این مکان محل عرضه سبزیحات هم بود و به نوعی به پاتوق گروهی از مردم تهران درآمده بود.
در زمان حمله افغان با اینکه پارهای از مناطق ایران تسلیم افغانها شده بود، اما شهرهایی هم در دفاع از سلطنت صفویه مقاومت نشان دادند. از جمله تهران که اندک اندک به صورت یکی از نقاط برجسته نظامی درمیآمد. در کشمکشهای هواداران صفویان و افغانها به سرکردگی اشرف، تهران آسیب فراوان دید. از جمله پاتوقهایی چون مدرسه خانم از بین رفتند. البته اقدامات آنها صرفاً به خرابی تهران منجر نشد بلکه در منطقه ارگ بناهایی پدید آوردند و در شمال آن دروازهای برای فرار از هجومهای احتمالی ایجاد کردند. اما با قدرتگیری نادر و تاجگذاری او، مجبور شدند تهران را به حال خود رها کرده و فرار کنند.
پس از پایان غائله افغان و آغاز زمامداری نادرشاه، تهران همچنان در راه توسعه گام برداشت. با آن که در این دوره ایران پایتخت ثابتی نداشت و مرکزیت حکومتی و اداری هم در اصفهان نگه داشته میشد، تهران برای او اهمیت نظامی یافت.
ایرنا- «بابک شکوهی راد»، معاون امور عمرانی فرمانداری بندرانزلی، با اشاره به مهار آتشسوزی تالاب بینالمللی انزلی گفت: شواهد مبنی بر عمدی بودن این آتشسوزی است و از مدارک موجود میتوان فهمید حریق از کنار جاده روستای بالامحله سنگاچین شروع شد و با وزش باد تا روستای کوچک محله گسترش یافت.
مهر- «مهدی اللهپور»، مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی گفت: دوربینهای محیط زیست تصاویر یک قلاده پلنگ توله را به همراه مادرش در پارک ملی تندوره در شهرستان درگز این استان به ثبت رساندند.
ایرنا- «حجتالله ایوبی»، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو-ایران، گفت: میهمانسرای عباسی اصفهان بهعنوان نگین فرهنگی و نمایشگاه دائمی بزرگ از هنر ایرانی در فهرست خاطرات جمعی یونسکو ثبت میشود.
ایرنا- «حسن اکبری»، معاون محیط زیست طبیعی و تنوعزیستی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: اعتبار بیماریهای حیاتوحش در سال ۱۴۰۱ حدود ۳ میلیارد تومان است آن هم به شرطی که تخصیص اعتبارات عمرانی صد درصد انجام شود که با توجه به گستردگی مناطق چهارگانه و بیماریهای مشترک دام و حیات وحش، این میزان اعتبار کافی نیست.
ایسنا- «ایوب فصاحت»، مدیرعامل سازمان مدیریت میادین میوه و ترهبار شهرداری تهران گفت: تفکیک پسماند «تر» در یکی از میادین پایتخت جهت استفاده بهعنوان خوراک دام آغاز شده است.
ایسنا- «فرید جواهرزاده»، رئیس انجمن علمی طبیعتگردی ایران گفت: ایرانیان زیادی از سراسر جهان در بخش آکادمیک و حرفهای گردشگری فعال هستند که قصد داریم با گرد هم آوردن آنان و تشکیل انجمن فارسیزبانان حوزه گردشگری با هدف شناخت این افراد و همفکری با آنان در راستای بهبود گردشگری ایران گامی بردایم.
ایرنا- «سیده آل محمد»، دانشآموخته دکتری برنامهریزی محیط زیست میگوید: تداوم حیات بلوط ایرانی را مدیریت نادرست سرزمین تهدید نموده و طغیان شدید اخیر اینگونه فرصتطلب بیشتر بهدلیل کاهش جمعیت دشمنان طبیعی آن بر اثر سمپاشیهای گذشته است.