جوانان بااستعدادی قدم به عرصه ادبیات جنگ گذاشته‌اند

مریم شهبازی
خبرنگار
ادبیات جنگ یا به تعبیری دفاع مقدس بخش مهمی از نشر امروزمان را تشکیل می‌دهد، بویژه طی یک دهه اخیر که آثار جنگی، دیگر تنها به‌خاطره‌نگاری محدود نمی‌شوند و شاهد انتشار داستان‌های کوتاه و رمان‌های قابل‌تأملی نیز در این عرصه هستیم. هرچند که برخی اهالی کتاب همچون «حسین فتاحی» تأکیددارند که برای ارتقای ادبیات دفاع مقدس به برنامه‌ریزی‌هایی اصولی‌تر نیاز داریم.
 آثار قابل‌قبول تنها به چهره‌ها محدود نمی‌شود
دوره دیگری از برپایی هفته گرامیداشت دفاع مقدس را پشت ‌سر گذاشتیم، ایامی که بهترین فرصت برای بررسی و یادآوری نقاط قوت و ضعف آثار منتشرشده در این عرصه است. حسین فتاحی، ازجمله فعالان این عرصه درباره وضعیت آثار داستانی در حوزه جنگ به «ایران» می‌گوید: «خوشبختانه طی سال‌های اخیر بویژه ازنظر مضمونی با آثار خوبی روبه‌رو هستیم؛ کتاب‌هایی که دیگر به چند چهره محدود نمی‌شوند و حتی میان جوان‌ترها هم می‌توان به کتاب‌های قابل‌ تأملی برخورد.»
طی یکی- دو دهه بعد از جنگ تحمیلی بخش عمده آثار منتشرشده در این عرصه به کتاب‌های خاطره‌نگاری و تاریخ شفاهی محدود می‌شد اما حالا شرایط تغییر کرده و به‌مرور شاهد اتفاقات خوبی هستیم. فتاحی در همین رابطه می‌گوید: «برخلاف سال‌های گذشته در این حوزه نیز شبیه دیگر بخش‌های ادبیات، هم با داستان کوتاه و هم رمان روبه‌رو هستیم. با این‌ حال عمده برنامه‌ریزی‌های سازمان‌های فرهنگی و حتی تبلیغات نهادهای مرتبط به کتاب‌های خاطره‌نگاری محدود می‌شود. حتی برگزارکنندگان جوایز هم بیشتر به اینها توجه نشان می‌دهند.» او اضافه می‌کند:«شما بررسی کوتاهی درخصوص مسابقات کتابخوانی داشته باشید، حتی اینها هم اغلب کتاب‌هایی را معرفی می‌کنند که خاطره نگاری هستند؛ تا همین چند سال قبل، تا وقتی شاهد برپایی نمایشگاه کتاب تهران بودیم نیز عمده تبلیغات درباره این کتاب‌ها بود. از سویی حتی خرید سازمان‌ها هم به این کتاب‌ها محدود می‌شود درصورتی‌ که اگر اینها در کنار کتاب‌های خاطره نگاری به داستان و رمان‌های دفاع مقدس هم توجه داشته باشند شاهد اتفاقات خوبی خواهیم بود.»
البته فتاحی نقدی به حمایت از آثار خاطره‌نگاری ندارد و حتی تأکید می‌کند که اینها بخش ارزشمندی از کتاب‌های حوزه دفاع مقدس هستند، او ادامه می‌دهد:«من به چرایی تمرکز تمام و کمال سیاستگذاران به خاطره نگاری‌ها نقد دارم و گرنه این کتاب‌ها نیز بخشی ضروری از ادبیات جنگ را تشکیل می‌دهند، بویژه که انتشار این کتاب‌ها می‌توانند در حکم گنجینه‌هایی ارزشمند برای بهره‌مندی نویسندگان باشند تا نویسندگان علاقه‌مند از آنها برای خلق آثار ادبی ایده بگیرند.»
با این‌حال این نویسنده و فعال نشر معتقد است که باید حمایت و از سویی تبلیغات به شکلی متوازن درباره هر دو دسته صورت بگیرد؛ فتاحی ادامه می‌دهد:«همان اندازه که کتاب‌های خاطره‌نگاری به حمایت و همراهی رسانه‌ها و تبلیغات سازمان‌یافته نیاز دارند درباره کتاب‌های داستانی با محور جنگ نیز باید چنین اقدامی صورت بگیرد. البته من دلیل این سیاستگذاری‌ها را نمی‌دانم حتماً علتی دارد؛ اما ای‌کاش توازن بیشتری بین این کتاب‌ها برقرار شود.»
 توزیع نامطلوب گریبان همه حوزه‌ها را گرفته است
فتاحی درباره نویسندگانی که این روزها درباره جنگ تحمیلی می‌نویسند می‌گوید: «درباره وضعیت آثار منتشرشده در این حوزه بر اساس تجربه‌ شخصی‌ خودم پاسخ می‌گویم. تا آنجا که من خوانده‌ام و در جریان هستم طی این سال‌ها نویسندگان جوان و با استعدادی قدم به عرصه گذاشته‌اند. نکته جالب اینجاست که بسیاری از آنان در زمان جنگ یا کودک بوده یا حتی هنوز متولد نشده بودند. اینها برای مطالعه پیش از تألیف اهمیت بیشتری قائل هستند که مصادیقی از نوشته‌های آنان را می‌توان در فهرست کتاب‌های برگزیده جوایز و جشنواره‌های مختلف دید.»
این فعال عرصه نشر در پایان به یکی دیگر از معضلات کتاب‌های حوزه دفاع مقدس اشاره می‌کند و می‌گوید: «نه‌تنها در ارتباط با آثار داستانی متکی به دفاع مقدس و کتاب‌های خاطره‌نگاری، بلکه حتی در ارتباط با دیگر حوزه‌های کتاب نیز با مشکلات متعددی در حیطه توزیع روبه‌رو هستیم. در این حوزه ما با کتاب‌های خوب بسیاری روبه‌رو هستیم اما مسأله اینجاست که مشکلات توزیع امکان دسترسی عموم مردم به آنها را نمی‌دهد. عمده تمرکز توزیع کتاب به تهران محدود شده که البته در پایتخت هم دسترسی به کتاب برای همگان راحت نیست.»
فتاحی تأکید دارد درصورتی‌ که مشکلات توزیع برطرف شود، مردم به آثار داستانی خوب جنگی هم علاقه بیشتری نشان می‌دهند، منتها در شرایط فعلی هنوز چنین امکانی فراهم نشده است. البته همان‌گونه که این نویسنده و فعال نشر تأکید کرد این مشکلی است که در دیگر بخش‌های کتاب هم با آن روبه‌رو هستیم و تنها به حوزه دفاع مقدس محدود نمی‌شود.