پدیده‌ای مبارک برای صنعت نشر

سعید عالمگیر تهرانی
مدیر انتشارات محمد(ص)
فضای مجازی و به طور خاص نمایشگاه مجازی کتاب می‌تواند ارتباط خوبی بین ناشران و مخاطبان ایجاد کند که این پدیده بسیار مبارکی است. توزیع متمرکز، اعتماد بیشتر مخاطب، عرضه بهتر، قابلیت جست‌وجو و تنوع بیشتر از ویژگی‌های خوب و ممتاز نمایشگاه مجازی کتاب است. ارتباط بین خواننده و ناشر خلأ بسیار مهمی است که در عرصه کتاب وجود دارد. این آسیب در بخش توزیع و پخش کتاب بیشتر احساس می‌شود مانند این مسأله که مخاطب نمی‌تواند کتاب مورد نظر خود را پیدا کند و ناشر هم نمی‌تواند کتاب را به دست مخاطب برساند. از این جهت در سال‌های اخیر ناشران به سمت استفاده بیشتر از فضای مجازی برای ارائه کتاب حرکت کردند. البته این اتفاقی است که در تمام عرصه‌ها در حال رخ دادن است.
نمایشگاه مجازی کتاب چند شاخصه مهم دارد، از جمله اینکه پخش و توزیع کتاب در نمایشگاه مجازی به‌صورت متمرکز صورت می‌گیرد. از دیگر ویژگی‌های خوب نمایشگاه مجازی کتاب اعتماد بیشتر مخاطب، عرضه بهتر، قابلیت جست‌وجوی بیشتر و بالاتر است. به نظر می‌رسد اگر مشکل کرونا نیز برطرف شود، این مسیر ادامه پیدا خواهد کرد. همچنین این پدیده می‌تواند به‌صورت غیرمحدود ادامه داشته باشد به این دلیل که تیراژ کتاب در حال پایین آمدن است. در فروش حضوری کسی که به‌دنبال کتاب خاصی می‌گردد با کمک و راهنمایی فروشنده، کتاب مورد نظر خود را پیدا می‌کند، در این زمان و با وجود امکانات دیجیتالی که در دسترس همه مردم هست این روش، روش خوبی نیست. علاقه‌مندان به کتاب باید بتوانند با یک جست‌وجوی ساده کتاب خود را پیدا کنند.
فضای مجازی و به طور خاص نمایشگاه مجازی کتاب می‌تواند ارتباط خوبی بین ناشران و مخاطبان ایجاد کند و این پدیده بسیار مبارکی است. برخی ناشران معروف‌تر ممکن است در نمایشگاه حضوری کتاب، غرفه بزرگ یا در سطح شهر فروشگاه بسیار بزرگی داشته باشند و بهتر بتوانند کتاب‌های خود را به نظر مخاطب برسانند اما ناشری که نوپا است و کتاب‌هایی به لحاظ کمی با تعداد کم اما به لحاظ کیفی بسیار با کیفیت دارد، نمی‌تواند آنها را به خوبی تبلیغ و پخش کنند. نمایشگاه مجازی کتاب می‌تواند در این عرصه بسیار‌کمک کننده باشد و ناشران باید از این فضا و در کنار آن از تبلیغات خوب‌و مؤثراستفاده کنند.
آسیب‌های قاچاق، کتاب‌سازی و تخفیف‌های غیرمتعارف در عرضه کتاب از مسائل این روزهاست. در نمایشگاه مجازی کتاب بسیاری از این آسیب‌ها اتفاق نمی‌افتد به این دلیل که ناشران شرکت کننده در این نمایشگاه ابتدا باید مجوز ارائه دهند و کتاب‌هایشان باید ثبت شده باشد. طبیعی است که با این شرط بحث قاچاق پیش نمی‌آید. در عرضه حضوری کتاب و در غیر قالب نمایشگاه این اشکالات وجود دارد که گاهی اشخاص کتاب‌های بدون مجوز و بعضاً ممنوعه را به‌صورت زیرزمینی توزیع می‌کنند.
تخفیف‌های غیرمتعارف از دیگر آسیب‌ها در عرضه کتاب است. بعضی ناشران قیمت روی کتاب را بالا می‌زنند و با تخفیف‌های عجیب و غریب سعی می‌کنند نظر مشتری را جلب کنند. در طرف مقابل، ناشرانی که بر اساس روال اصولی کار می‌کنند، قیمت‌های مناسب‌تری روی کتاب می‌زنند و به تبع آن تخفیف کمتری هم می‌توانند اعمال کنند که این مسأله باعث می‌شود به نظر برسد آنها گرانفروشی می‌کنند در حالی که دقیقاً برعکس است. آسیب دیگری که وجود دارد این است که در بخش توزیع کتاب گاهی برخی افراد کتاب‌های ناشر را به طرق مختلف به دست می‌آورند و با تخفیف بالاتر از او به فروش می‌رسانند که این مسأله ناشر را متضرر می‌کند.
اگر ناشر خود بتواند کتاب‌هایش را به فروش برساند، بسیاری از این آسیب‌ها منتفی می‌شود. ناشر می‌تواند قیمت مناسب روی کتاب زده و تخفیف مناسب اعمال کند. به نظر می‌رسد مخاطبان و علاقه‌مندان به کتاب برای اینکه بتوانند کتاب را به قیمت واقعی تهیه کنند بهتر است در زمان خرید کتاب را تورق کنند، به تعداد صفحات و قیمت روی جلد دقت کرده و آن را با کتاب‌های دیگر مقایسه کنند. اگر مخاطب در این مسائل دقت کند، می‌تواند کتاب را با قیمت مناسب خریداری کند. آسیب‌هایی که در حوزه توزیع کتاب اتفاق می‌افتد تنها به ناشران ضربه نمی‌زند، چرا که ضربه به ناشر اثر مستقیم در فرهنگ جامعه دارد و در اصل ضربه به فرهنگ است. حسن نمایشگاه مجازی کتاب این است که عرضه و توزیع کتاب تحت کنترل بوده و به‌صورت سیستماتیک انجام می‌شود و این روش عرضه، مانع از بسیاری سودجویی‌ها می‌شود.
 پیشنهاد بنده به نمایشگاه مجازی کتاب این است که قابلیت دریافت نظرات و بازخوردهای مخاطبان برای ناشران فراهم شود.
 دریافت بازخوردها می‌تواند برای سال‌های آینده چراغ راهی در جهت بهبود کیفیت کار ناشران باشد.