زنگ خطر برای سینماداری

محدثه واعظی‌پور
روزنامه‌نگار
زنگ خطر برای صنعت سینماداری ایران مدت‌هاست به صدا درآمده است. شیوع ویروس کرونا و تعطیلی طولانی مدت سالن‌های سینما، بحران‌های اجتماعی ناشی از همه‌گیری کرونا در دو سال گذشته و اتفاقاتی که جامعه در این مدت با آن دست و پنجه نرم کرده، یک وضعیت ویژه برای ادامه حیات هنرهای مختلف، از جمله سینما و تئاتر به وجود آورده است. گروهی گمان می‌کردند خاتمه دادن به محدودیت‌ها و بازکردن سالن‌های سینما می‌تواند رونقی به فروش فیلم‌ها بدهد. اما بدون در نظر گرفتن همه جوانب و بی‌توجهی به مسائلی که بخشی از ایرانیان (مخاطبان سینما) با آن دست و پنجه نرم کرده‌اند، تصویری درست از وضعیت اکران فیلم‌ها به دست نمی‌دهد. اکران نوروز 1401، با همه امیدواری‌ها آغاز شد، اما در عمل آنچه اتفاق افتاد ناامیدکننده بود. مجموع آمار فروش فیلم‌های اکران نوروزی بر اساس اطلاعاتی که در سامانه مدیریت فروش و اکران سینما (سمفا) تا ساعت پایانی روز ۱۳ فروردین درج شده، ۳۳ میلیارد و ۴۱۰ میلیون تومان با ۸۷۳ هزار و ۲۵۷ نفر تماشاگر است. این یعنی شکست بزرگ اکران در بهترین فصل سال.
برای تحلیل وضعیت موجود تنها نباید به دو سال اخیر محدود شد، همان طور که نمی‌شود و نباید تنها سیاست‌های جدید فرهنگی را عامل این وضع دانست. قهر مخاطبان با سینمای ایران محصول روندی طولانی است که به مرور و به وضوح نتایجش را می‌توان مشاهده کرد. سینمای ایران، با همه حمایت‌ها، بودجه‌های هنگفت، شعارها، تبلیغات و حتی تلاش بخش خصوصی برای ساخت فیلم جذاب و پرفروش، نسبت اندکی با خواست و سلیقه مردم دارد. آنهایی که فیلم‌های سی و نهمین و چهلمین جشنواره فیلم فجر را دیده بودند، همان زمان هشدار دادند که این ویترین، نوید جذب مخاطب و سینمای پررونق نمی‌دهد. کدامیک از این تولیدات (فارغ از کیفیت) می‌توانند خانواده‌های ایرانی را ترغیب کنند به تماشای آنها در سالن سینما بروند؟
مشکل بزرگ سینمای ایران این است که برای حل بحران‌های عمیق و ریشه‌ای‌اش، دستورالعمل‌های مقطعی صادر می‌شود. احیای فیلمفارسی، ساخت کمدی‌های سطح پایین و مبتذل، اختصاص همه بودجه، حمایت و توجه به سینمای دولتی و مبتنی بر اصول و خط‌ کشی‌های مورد تأیید نمی‌تواند به تولد سینمایی زنده و باطراوت منجر شود. مخاطبان این سینما، مدت‌هاست رسانه‌های دیگری را برای سرگرمی انتخاب کرده‌اند. تولیدات این رسانه‌ها لزوماً باکیفیت‌تر از فیلم‌های سینمای ایران نیست، اما به خواسته و سلیقه یا تصور بخش قابل توجهی از جامعه نزدیک‌تر است. اکران نوروز 1401 می‌توانست یک شروع خوب برای سینمای ایران باشد، اما در روزهایی که اغلب ایرانیان با مشکلات معیشتی و گرانی انواع کالاها و خدمات روبه‌رو هستند، عملاً سینما رفتن به یک تفریح خارج از اولویت تبدیل می‌شود. تفریحی که برای اقشار خاص، نه عادت که انتخاب است و برای بخش دیگری از جامعه، ضروری نیست. در حالی که در دهه هشتاد کمبود سالن سینما، عاملی برای فروش ضعیف بعضی فیلم‌ها عنوان می‌شد، این روزها تعداد سینماهای ایران (سینماهای مجهز و زیبا) کم نیست. اغلب شهروندان در شهرهای بزرگ به سالن‌های مطلوب دسترسی دارند اما تمایلی برای فیلم دیدن در سینما وجود ندارد. شاید برای حل بحران «قهر مخاطب» نخست باید به پاسخ واقعی این پرسش رسید: چرا مردم علاقه‌ای به دیدن فیلم‌ در سالن سینما ندارند؟ و سپس، عوامل مؤثر و مهم دیگر را بررسی و تحلیل کرد.