سیاه‌نمایی نقش روسیه در کمبود گاز زمستانی اروپا

گروه اقتصادی/ مدتی است که رسانه‌های جهان از بحران «زمستان سرد» اروپا، افزایش قیمت انرژی بویژه گاز و برق، رکود صنایع و کشاورزی و همینطور احتمال قطع برق و گاز در زمستان امسال می‌نویسند. یک بار از استفاده روسیه از گاز به عنوان سلاح اقتصادی می‌گویند و بار دیگر از تلاش رهبران اروپایی برای یافتن جایگزین‌های کمبود عرضه گاز روسیه از جمله پر کردن ذخایر یا واردات گاز مایع (ال‌ان‌جی) از کشورهایی نظیر ایالات متحده دم می‌زنند. اما آیا تمام آنچه بیان می‌شود، واقعیت دارد؟
دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شریف در گزارش این هفته خود در این باره می‌نویسد: «زمستان سرد موضوعی است که با اغراق رسانه‌ها همراه بوده و به نظر می‌رسد با نوعی پروپاگاندای رسانه‌ای توسط کشورهای غربی و آماده‌سازی روانی مردم برای قبوض بالاتر انرژی در فصل زمستان روبه‌رو هستیم. این سیاست علاوه بر اینکه بر عملکرد نامناسب غربی‌ها در تأمین انرژی سرپوش می‌گذارد، از نظر سیاسی نیز نوعی انزجار و نفرت را در افکار عمومی اروپا نسبت به روسیه ایجاد کرده و مقبولیت پوتین را بیش از پیش تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.»
این گزارش که نوشته علیرضا اسقانیان، تبسم میرشکارزاده و عباس ملکی است، اشاره می‌کند: «بر اساس نظرسنجی یوروبارومتر منتشر شده در روز سه‌شنبه 15 شهریور، 34 درصد از شهروندان اتحادیه اروپا تورم را به عنوان مهم‌ترین مسأله پیش روی اتحادیه و پس از آن عرضه انرژی با 28 درصد قرار داده‌اند. در سطح ملی، تورم با 54 درصد درصدر فهرست قرار دارد، در حالی که تأمین انرژی 22 درصد از پاسخ دهندگان اتحادیه اروپا را به خود مشغول کرده است. برای ترسیم پروپاگاندای رسانه‌ای غرب می‌توان به چالش «خداحافظ برق» در شبکه‌های اجتماعی اشاره کرد که در آن مردم با وسیله‌هایی که در فصل سرما نیاز به انرژی برق دارد، از همین الان خداحافظی می‌کنند؛ چرا که اروپا امسال با بحران جدی انرژی روبه‌رو است.»
به نظر می‌رسد که با فراهم شدن این مقدمات بود که تصویب طرح سقف قیمت نفت میسر شد. ایجاد سقف قیمتی عنوان طرحی است که تکمیل‌کننده «خط مشی بلوک غرب در تقابل با روسیه» با هدف مداخله در بازار انرژی است. طرحی که نخستین بار شش ماه پیش توسط ماریو دراگی‌، نخست‌وزیر ایتالیا برای افزایش قدرت چانه‌‌‌زنی مصرف‌کنندگان نفتی مطرح شد. دراگی، این طرح را در اتحادیه اروپا نیز مطرح کرد و موافقت اولیه جوبایدن را نیز برای پیاده‌سازی این سیاست گرفته بود. هلند و آلمان در آن زمان بزرگترین مخالفان این طرح بودند. بسیاری از سران اروپایی اعتقاد داشتند با توجه به وابستگی بیشتر اروپا به گاز روسیه بهتر است طرح ایجاد سقف قیمت گاز در اتحادیه اروپا به تصویب برسد و همزمان ایجاد سقف قیمتی نفت توسط کشورهای توسعه یافته‌ای چون امریکا و انگلیس که واردات نفت بیشتری دارند اجرایی شود.
استراتژی سران گروه 7
این سیاست نخستین بار به‌صورت رسمی در نشست تیر ماه سران گروه 7 مطرح شد. سران گروه ۷ روز سه‌شنبه، 8 تیر توافق کردند اعمال سقف قیمت روی واردات نفت و گاز روسیه با هدف محدود کردن درآمدهای ارزی مسکو را بررسی کنند. ابعاد این طرح در آن زمان بطور دقیق مشخص نشده بود اما پیشنهاد بطور جدی از سوی امریکا مطرح شد و آلمان به‌عنوان تنها مخالف طرح نیز با اعمال سقف قیمتی نفت موافقت کرده بود. سرانجام و پس از گذشت دو ماه سران کشورهای عضو گروه 7 در روز جمعه 12 شهریور، طرح مذکور را برای اعمال سقف قیمت روی نفت به تصویب رساندند. طبق ایده این کشورها، خدمات مالی، بیمه و حمل محموله‌های نفتی باید به یک سقف قیمتی معین برای نفت روسیه مشروط شود. بنابراین اگر حمل کننده یا واردکننده چنین خدماتی می‌خواهد، ناچار خواهد بود متعهد شود نفت روسیه در قیمت مشخصی، فروخته شود. به بیانی بهتر اگر روسیه سقف قیمت را کنار بگذارد، باید برای صادرات نفت به خدمات غیرغربی گرانتر تکیه کند.
در راستا با این سیاست که در نتیجه جنگ سرد غرب علیه روسیه عادی‌سازی شده، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی خزانه‌داری امریکا (OFAC) اعلام کرد شرکت‌هایی که نفت روسیه را به قیمت بالاتر از سقف خریداری کنند، تحت تحریم‌های این سازمان قرار خواهند گرفت.
بی‌توجهی برخی از کشورها به تحریم نفت و گاز روسیه
اروپا به دنبال تحریم نفت روسیه و در مانع تراشی برای واردات گاز آن است و می‌خواهد به مردم خود اینگونه نشان دهد که روسیه مقصر شرایط سخت امسال است. برخی از کشورها هم از شروط غرب پیروی می‌کنند. اما برخی دیگر که منافع مشترکی با امریکا و متحدانش ندارند، از این تحریم‌ها و موانع تبعیت نمی‌کنند. اگرچه آنها به دنبال تخفیف بیشتر در قبال خرید نفت روسیه با تکیه بر مکانیسم سقف قیمت نفت روسیه هستند؛ از جمله پالایشگران چینی که در این مدت نفت روسیه را با تخفیف‌های قابل توجه خریده‌اند. البته روسیه نیز از فروش نفت به چین و هند استقبال می‌کند. رویترز در گزارش خود بیان می‌کند افزایش قیمت نفت در بحبوحه تنش روسیه-اوکراین موجب شده بود، درآمد ارزی روسیه علی‌رغم تخفیف بالا در فروش هر بشکه نفت به چین و هند، افزایش یابد اما با اجرایی شدن طرح سقف قیمتی عملاً مسکو با شرایط خاصی روبه‌رو خواهد بود.
در خصوص صادرات گاز نیز شرایط چنین است. سهم روسیه از بازار گاز اروپا به میزان قابل توجهی کم شده است. رئیس اتحادیه اروپا اظهار می‌کند که در آغاز بحران اوکراین، گاز خط لوله روسیه 40 درصد از کل گاز وارداتی در اتحادیه اروپا بود. اکنون این رقم تنها به 9 درصد از واردات گاز کشورهای ناحیه یورو کاهش یافته است.
در پاسخ به این سیاست، ولادیمیر پوتین در نطق خود از آمادگی برای همکاری در حوزه انرژی با هر کشوری خبر داد. او اعلام کرد، سقف‌های پیشنهادی برای قیمت نفت و گاز روسیه احمقانه است و منجر به افزایش قیمت خواهد شد و روسیه هیچ مشکلی در فروش منابع انرژی خود ندارد. پوتین همچنین اعلام کرد به کشورهایی که برای انرژی روسیه سقف قیمت تعیین کنند، نفت و گاز صادر نمی‌کنیم. کرملین هفته گذشته به غرب هشدار داد که سیاست گروه ۷ برای اعمال محدودیت بر قیمت نفت روسیه را تلافی خواهد کرد.

نگاه
شوک قبوض انرژی و تعطیلی بنگاه‌های کوچک
درحالی که رهبران اروپا به دنبال سفیدنمایی نقش خود در ماجرای بحران انرژی منطقه یورو هستند، تحریم‌های غرب علیه روسیه موجب شده تا قبوض انرژی اروپاییان هر روز گرانتر شود و این مسأله موجی از نارضایتی مردمی را به دنبال داشته باشد. اما این بحران تنها به نارضایتی مردمی خلاصه نمی‌شود. بسیاری از کسب و کارهای کوچک اروپا و بنگاه‌های کوچک اقتصادی آن در آستانه تعطیلی هستند. این موضوعی است که ساکنان منطقه یورو در فضای مجازی عنوان می کنند.