استخوان خوک و دست‌های جذامی رمان مدرن آقای مستور

ریحانه میرحسینی
کارشناس ارشد ادبیات

​​​​​​​دومین رمان مصطفی مستور «استخوان خوک و دست‌های جذامی» که به زبان‌های زیادی هم ترجمه شده، برگزیده جایزه ادبی اصفهان به‌عنوان بهترین رمان سال 1383 است. البته مستور آثار دیگری هم در زمینه‌های مختلف مخصوصاً قلمی پرکار در داستان کوتاه دارند ولی در حال حاضر این کتاب که جزو رمان‌های پر فروش فارسی و بارها مورد نقد قرار گرفته است را باهم بررسی می‌کنیم. در نگاه اول نام کتاب برای ما عجیب و جالب می‌آید که به حدیثی از حضرت علی (ع) در وصف دنیا اشاره می‌کند: «به خدا سوگند که دنیای شما در نزد من پست‌تر و حقیرتر است از استخوان خوکی در دست جذامی» پس جریان از این قرار است.
ساختمانی داریم به نام برج خاوران که در هر طبقه، هر فرد داستانی برای گفتن دارد. این رمان داستان زندگی انسان‌های متفاوت را چه از لحاظ روحی و چه از لحاظ شرایط اجتماعی برای ما تعریف می‌کند. افراد قصه هیچ وجه اشتراکی جز ساختمانی که در آن زندگی می‌‌کنند ندارند و از هر طیف اجتماعی که شما بخواهید آدم وجود دارد از دزد و قاتل بگیرید تا دکتر و هنرمند. نویسنده می‌خواهد ما را به نوعی با داستان مدرن و زندگی ماشینی آشنا کند و می‌بینیم که شخصیت‌ها هم درگیر این نوع زندگی هستند و هیچ‌گونه همدلی و ارتباط کلامی بین آنها دیده نمی‌شود. نویسنده زندگی هفت طبقه از برج خاوران را برای ما روایت می‌کند و از خصوصیات این رمان این است که داستان‌هایی با موضوع جدا و به‌صورت تکه‌تکه بازگو و سیر خطی هم ندارند و تنها با حوادث روزمره اهالی این ساختمان و مشکلاتی که درگیر آن هستند سروکار داریم و حادثه هیجان انگیزی رخ نداده و شاهد یک زندگی روتین هستیم.
خواندن این رمان بسیار مخاطب را جذب می‌کند و به‌دلیل کم حجم بودن آن ترغیب می‌شویم که زودتر آن را تمام کنیم، همچنین قلم خیلی ساده و روان مصطفی مستور باعث می‌شود که خواننده با آن ارتباط برقرار کرده و از خواندن لذت ببرد. در استخوان خوک و دست‌های جذامی نه قهرمانی وجود دارد و نه راوی و نه سلسله حوادث، حتی شخصیت‌ها هم معرفی نمی‌شوند بلکه کارها و رفتارهایشان معرف آنهاست و ما با خواندن این رمان در فضای ذهن آنها فکر می‌کنیم، تخیل می‌کنیم و تحت تأثیر عواطف و احساسات آنها قرار می‌گیریم.
درضمن قرار بود که فیلمی هم از این رمان با فیلمنامه ‌ای از محمد رحمانیان ساخته شود که متأسفانه نشد که بشود.