عطیه لباف
 خبرنگار

تهران شانزدهمین روز سال جدید آبی را درحالی آغاز کرده که با چالش جدی تأمین آب مواجه است. ذخایر سطحی به‌دلیل کاهش بارش و افزایش مصرف به‌شدت محدود شده و زنگ خطر کم‌آبی به صدا درآمده است. 5 سد که تأمین کننده آب شرب تهران هستند، کمتر از 390 میلیون مترمکعب ذخیره آب دارند و این میزان تقریباً نصف ذخایر آبی مهرماه تهران در شرایط نرمال است. در چنین وضعیتی لازم است که مصرف آب با جدیت بیشتری مدیریت شود که نیازمند جیره‌بندی نباشیم اما در روزهای اخیر شرکت آبفای تهران در اطلاعیه‌ای نوشت: «در حالی که انتظار می‌رفت با شروع فصل پاییز از حجم بالای مصرف آب در تهران کاسته شود، اما به‌عنوان نمونه میزان مصرف آب در روز نخست مهرماه معادل سه میلیارد و ۴۵۰ میلیون لیتر بوده و در باقی روزهای هفته اول مهرماه نیز تغییری نداشته است.»
این شرکت با اشاره به اینکه حجم مصرف آب تهران با شرایط بارش‌ها و ذخایر همخوانی ندارد، اعلام می‌کند: «میزان مصرف آب اکنون برابر با مصرف پیک تابستان گذشته است و در شرایطی همچنان بالاست که بنا بر اعلام سازمان هواشناسی استان تهران میزان بارش‌ها در مهر و آبان امسال کاهش محسوسی نسبت به میانگین بلندمدت دارد. همچنین میزان بارش‌های استان تهران در مقایسه با متوسط بلندمدت با کاهش 30 درصدی مواجه بوده است. اکنون میزان ورودی آب به مخازن سدهای پنجگانه تهران با کاهش ۱۶ درصدی نسبت به سال آبی گذشته مواجه است و در آستانه فصل پاییز و شروع سال آبی جدید با 390 میلیون متر مکعب ذخیره آبی و کسری 84 میلیون مترمکعبی نسبت به سال گذشته وارد سال آبی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ می‌شویم.»
شرکت آب و فاضلاب استان تهران با توجه به این شرایط تداوم تأمین پایدار آب شرب پایتخت را در گرو مشارکت همدلانه شهروندان و رعایت شیوه‌های مدیریت مصرف می‌داند، اما پیگیری‌های «ایران» نشان می‌دهد که از این هفته قرار است برخورد با پرمصرف‌ها و بدمصرف‌ها کلید بخورد تا شرایط تا اندازه‌ای کنترل شود. پرمصرف‌ها و بدمصرف‌های تهران 75 درصد مصرف آب را به خود اختصاص می‌دهند. این برخورد احتمالاً شامل قطع آب نیز باشد. طبق تبصره ۸ قانون بودجه امسال، برای افرادی که بیش از دو برابر الگو، مصرف آب داشته باشند، دولت اختیار قانونی قطع آب بین ۲ تا ۵ ساعت را دارد.

 نگاهی به وضعیت منابع آبی تهران
سال آبی جدید تهران با «بی‌بارشی» شروع شد. به عبارتی هیچ بارشی ثبت نشده و هیچ آبی هم در 11 روز اخیر به سدهای تهران وارد نشده است. شرایط زمانی سخت‌تر می‌شود که پیش‌بینی‌های هواشناسی را بررسی می‌کنیم. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که خشکسالی حداقل تا نیمه پاییز تداوم خواهد داشت. از این‌رو تهران نه تنها دو سال گذشته را در خشکسالی گذراند، بلکه یک سال خشک دیگر را آغاز کرده است.
داده‌های قابل استناد نشان می‌دهد، سدهای پنجگانه امیرکبیر، لتیان، لار، طالقان و ماملو با ذخایر محدود وارد سال آبی جدید شده‌اند. بررسی داده‌های 9 مهر 1401 نشان می‌دهد، سد امیرکبیر 77 میلیون مترمکعب، سد لتیان 24 میلیون مترمکعب، سد لار 47 میلیون مترمکعب، سد طالقان 189 میلیون مترمکعب و سد ماملو نیز 52 میلیون مترمکعب ذخیره دارند. مجموع این ذخایر، 84 میلیون مترمکعب کمتر از میزان ذخایر مدت مشابه سال قبل و 394 میلیون مترمکعب کمتر از سال نرمال است.

 وضعیت مصرف آب در تهران
در چنین شرایطی به طور معمول باید مصرف نیز بیش از گذشته مدیریت شود تا بحران قطع آب شرب در استان تهران رقم نخورد، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر نه تنها به مصرف کل بلکه به تعداد پرمصرف‌ها نیز افزوده شده است. بر اساس داده‌های قابل استناد، 9 درصد مصرف آب تهران توسط بدمصرف‌هاست و 66 درصد نیز توسط پرمصرف‌ها. به این ترتیب پرمصرف‌ها و بدمصرف‌ها 75 درصد آب شرب و بهداشتی تهران را در 6 ماه نخست امسال مصرف کرده و به نوعی هدر داده‌اند.
بررسی ‌ها نشان می‌دهد که جمع کل آحاد تهران 4 میلیون و 143هزار و 274 است و از این رقم 3 میلیون و 500 هزار تعداد آحاد خانگی است. مصرف کل آب در آحاد خانگی در 6 ماه نخست امسال 359 میلیون و 433 هزار و 688 مترمکعب بوده است. گروه «بدمصرف‌ها» 4درصد از مشترکان را تشکیل می‌دهند که 9 درصد از کل حجم آب خانگی یعنی معادل 31 میلیون و 726 هزار و 778 متر معکب آب را در بازه زمانی شش ماه ابتدای امسال مصرف کرده‌اند. کارشناسان می‌گویند که برای مدیریت منابع آبی و جلوگیری از تبعات ناشی از کمبود آب، نیاز است این گروه 25 درصد در مصرف کنونی‌شان صرفه‌جویی کنند.
گفتنی است، الگوی مصرف تهران 14 مترمکعب در ماه است. مشترکان با مصرف تا 14 مترمکعب در ماه «خوش‌مصرف»، مشترکان با مصرف 14 تا 28 مترمکعب در ماه «پرمصرف» و بیش از 28 مترمکعب در ماه «بدمصرف» محسوب می‌شوند. 4 درصدی که جزو بدمصرف‌ها هستند بیش از 2 برابر الگو مصرف می‌کنند.

تهران راهی جز مدیریت مصرف ندارد
هدایت فهمی، کارشناس ارشد حوزه آب در خصوص وضعیت مصرف آب تهران می‌گوید: «منابع آب در تهران محدود است و دیگر امکان انتقال آب برای تأمین نیاز شرب و بهداشتی آن وجود ندارد. در چنین شرایطی راهی جز مدیریت مصرف وجود ندارد.» او در گفت‌و‌گو با «ایران» ادامه می‌دهد: «مدیریت مصرف و تقاضا در تهران ضروری است و در این راستا حتی لازم است که مدیریت تقاضای پرمصرف‌ها و بدمصرف‌ها و جریمه آنها به یک مطالبه تبدیل شود.»

خشکسالی در تمام حوضه‌های آبریز
محمدرضا بختیاری، مدیرعامل شرکت آبفای تهران می‌گوید که «امسال در تهران حتی ممکن است خشک‌ترین زمستان نیم قرن اخیر را تجربه کنیم.» البته منابع آبی نه تنها در تهران بلکه در دیگر استان‌های کشور نیز شرایط حساس و شکننده‌ای دارند و حداقل پاییز سختی پیش رو است به طوری که فیروز قاسم‌زاده، سخنگوی صنعت آب بیان می‌کند: «در دو سال آبی گذشته شرایط کم‌آبی را سپری کردیم به طوری که جریان رودخانه‌ها کاهش قابل‌توجهی داشتند و کم‌آب‌ترین سال‌های آبی را داشتیم. در این مدت تنها سه استان سیستان‌وبلوچستان، کرمان و هرمزگان بارندگی مثبت داشتند و ذخایر آبی پشت اغلب سدها حداقلی شده است.» مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی پیش‌بینی می‌کند که سال آبی جاری نیز ایران با خشکسالی مواجه است و این مسأله بار دیگر ضرورت سازگاری با اقلیم و مدیریت صحیح منابع آب بویژه در زمینه شرب و کشاورزی را گوشزد می‌کند. مطالبه برخورد با پرمصرف‌ها، توسعه تجهیزات کاهنده مصرف آب، بازچرخانی آب خاکستری، شیرین‌سازی آب دریا و کشت فراسرزمینی از جمله موضوعات مهم در این رابطه است.

اواخر هفته گذشته، وزیران نفت و انرژی کشورهای عضو ائتلاف اوپک‌پلاس با انتشار بیانیه‌ای در سی‌وسومین نشست خود با توجه به شرایط کنونی بازار نفت و دورنمای مبهم اقتصاد جهانی اجماع کردند که تولیدشان را از ماه نوامبر ۲۰۲۲ روزانه ۲ میلیون بشکه کاهش دهند. این تصمیم قیمت نفت را بار دیگر صعودی کرد و از بشکه‌ای 84 دلار به بیش از 95 دلار رساند. به طوری که روز گذشته و در زمان تنظیم این گزارش هر بشکه نفت خام شاخص برنت (معیار جهانی نفت) به 95 دلار و 41 سنت رسید.
در همین حال، بانک مورگان استنلی پیش‌بینی کرد قیمت‌های نفت سریعتر از برآورد قبلی، دوباره به ۱۰۰ دلار در هر بشکه صعود خواهد کرد و قیمت مورد پیش‌بینی برای نفت در سه ماهه نخست سال آینده را از ۹۵ به ۱۰۰ دلار در هر بشکه، بالا برد. در این رابطه دامین کوروالین، مدیر تحقیقات انرژی گلدمن ساکس به تلویزیون بلومبرگ گفت: تمامی تحولاتی که در بخش عرضه شاهد بوده‌ایم، زمینه را برای قیمت‌های بالاتر نفت تا پایان سال، فراهم می کنند.
اما این موضوع موجب شد تا تحلیلگران بانک سیتی اعلام کنند: «افزایش قیمت نفت ناشی از یک کاهش تولید قابل توجه، احتمالاً دولت بایدن را در آستانه انتخابات میان دوره امریکا عصبانی می کند.» پس از این تصمیم نیز مقامات امریکایی خشم خود را از تصمیم اوپک پلاس بروز دادند و اعلام کردند که اوپک به رهبری عربستان به نفع روسیه تصمیم گرفته است. در این رابطه جو بایدن از تصمیم کشورهای اوپک پلاس برای کاهش تولید نفت ابراز ناامیدی کرد و رئیس‌جمهور امریکا و مقامات دیگر اعلام کردند همه گزینه‌های ممکن را برای جلوگیری از افزایش قیمت‌ها، بررسی خواهند کرد.