گروه اقتصادی / دانه‌های روغنی از مهم‌ترین کالاهای اساسی است که همواره حجم قابل توجهی از واردات کل کشور به روغن خام و دانه‌های روغنی اختصاص می‌یابد. در همین راستا برآورد شده بود طی برنامه‌ای 10 ساله و تا سال 1404 تولید دانه‌های روغنی به خودکفایی 70 درصدی برسد اما این سیاستگذاری رشد قابل اعتنایی نداشت و میزان خودکفایی در تولید روغن طی سال‌های اخیر از 16 درصد به 10 درصد رسید. رسیدن به خودکفایی در دانه‌های روغنی به اندازه‌ای دارای اهمیت است که رهبر معظم انقلاب در ابتدای سال‌ جاری بر رسیدن به این مرحله تأکید کردند و متذکر شدند: «باید در بحث دانه‌‌های روغنی بویژه کلزا به خودکفایی رسید.» به تازگی علی قاسمی، مشاور وزیر جهاد کشاورزی در گفت‌و‌گویی توجه به افزایش تولید داخلی و قطع وابستگی به واردات دانه‌های روغنی را از مهم‌ترین اولویت‌های کشور خوانده و افزوده است: «حدود ۹۰ درصد از نیاز کشور به روغن از خارج از کشور تأمین می‌شود و خودکفایی فعلاً صورت نگرفته است.» نیاز کشور به روغن خام سالانه حدود یک میلیون و 400 هزار تن است و همان طور که ذکر شد 90 درصد روغن و دانه‌های روغنی مورد نیاز کشور از طریق واردات تأمین می‌شود که متأسفانه یکی از وابسته‌ترین محصولات کشاورزی به واردات محسوب می‌شود. کلزا مهم‌ترین محصول در کاشت دانه‌های روغنی است که  سال زراعی 1401-1400  حدود 270 هزار هکتار کشت شده و متوسط عملکرد این حجم از سطح زیر کشت  حدود 1300 کیلوگرم است. این در حالی است که سطح زیرکشت کلزا در سال زراعی گذشته 220 هزار هکتار و سطح قابل برداشت آن  حدود 178 هزار هکتار بوده است. همین مقایسه حاکی از آن است ، سطح زیر کشت کلزا به‌عنوان مهم‌ترین محصول در تولید دانه‌های روغنی رو به رشد بوده است،به طور میانگین سالانه فقط 150 هزار تن روغن که معادل 10 درصد از نیاز داخل کشور است به تولید می‌رسد که با برنامه‌های توسعه‌ای کشت دانه‌های روغنی می‌توان تولید 10 درصدی را به 50 درصدی رساند. وزارت جهاد کشاورزی در دولت سیزدهم یکی از مهم‌ترین سیاست‌های خود را رسیدن به خودکفایی 50 درصدی دانه‌های روغنی تا سه سال آینده قرار داده است. در همین راستا نیز محمد قربانی معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزیر جهاد کشاورزی وعده داده است  با ارائه تسهیلات ارزان قیمت در قالب بسته‌های حمایتی از کشاورزان تا سه سال آینده، خودکفایی 50 درصدی در تولید این محصول مهم محقق شود.
اقدامات دولت برای افزایش تولید دانه‌های روغنی
دولت به تازگی از اجرای الگوی کشت رونمایی کرد که نقطه عطفی در تولید محصولات کشاورزی و حمایت از کشاورزان محسوب می‌شود. یکی از اهداف اجرای این الگو توسعه کشت دانه‌های روغنی است تا به این واسطه سطح وابستگی به واردات  کاهش یابد. از سوی دیگر وزارت جهاد کشاورزی اقدام به افزایش نرخ خرید تضمینی دانه‌های روغنی از جمله کلزا، سویا، آفتابگردان، کنجد و سایر دانه‌های روغنی کرد و قیمت آن را از 7 هزار و 500 تومان به 23 هزار و 500 تومان افزایش داد تا با این رشد نرخ خرید تمایل بیشتری برای تولید دانه‌های روغنی در کشور ایجاد شود. علاوه‌ برموارد فوق، دولت با اعطای یارانه کشت 200 میلیارد تومانی سویا گام دیگری  برای رسیدن به افزایش تولید دانه‌های روغنی برداشته است، به طوری که به ازای هر هکتار کاشت سویا، سه میلیون تومان پرداخت و سه میلیون تومان هم پاداش بهره‌وری برای افزایش عملکرد پرداخت می‌شود. دولت با توجه به نیاز کشور به استفاده از محصولات اساسی و اعلام بموقع قیمت خرید تضمینی، مشوق پرداخت یارانه بلاعوض را برای حمایت بیشتر از تولید داخلی و کشاورزان و حمایت از توسعه دانه‌های روغنی درنظر گرفته است تا کشور را در جهت تولید بیشتر و تأمین امنیت پایدار غذایی کشور از طریق ترغیب و تشویق کشاورزان هدایت کند. تأکید ویژه رهبر معظم انقلاب بر خودکفایی در تولید دانه‌های روغنی و هدفگذاری مسئولان وزارت جهاد کشاورزی برای نزدیک شدن به این رتبه می‌تواند عقب‌ماندگی تاریخی در این حوزه را جبران کند و کشور را به وضعیت قابل قبولی در حوزه تأمین روغن برساند. از سوی دیگر با توجه به اینکه دیگر ارز 4200 تومانی به واردات روغن و دانه‌های روغنی اختصاص پیدا نمی‌کند، موضوع حمایت از تولید داخلی، سهم بسزایی در کاهش قیمت تمام شده برای روغن پیدا می‌کند و اهمیت سیاستگذاری برای اجرای این طرح را بیش از گذشته آشکار می‌کند.

امین محمودی
 خبرنگار

چندی پیش رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی از حرکت 34 کشتی نهاده دامی به مقصد ایران خبر داد که موجی از خوشحالی را در بین تولیدکنندگان مواد غذایی خصوصاً دامداران به همراه داشت. به طوری که محمد جواد عسکری گفته بود که 24 کشتی در لنگرگاه‌ها قرار داشته و در حال پرداخت دموراژ هستند و به داخل کشور وارد نمی‌شوند. همچنین 14 کشتی نهاده در حال حرکت به سمت بنادر و 20 کشتی در حال بارگیری برای حرکت به ایران داریم. وی در بخش دیگری از صحبت خود البته به این نکته اشاره کرده بود که مشکلی در قوانین برای ورود هر چه سریع‌تر این نهاده‌ها به کشور وجود دارد به طوری که مجلس شورای اسلامی و کمیسیون کشاورزی این آمادگی را دارد که قوانین را بسرعت اصلاح کنیم تا مشکلی برای تولید کشور ایجاد نشود.
عسکری خاطر نشان کرد: ۱۵ فروند کشتی نیز به وزن ۹۲۰ هزار تن در راه است که نیمه دوم مهرماه به بندرگاه‌های کشور می‌رسند و ۱۴ فروند کشتی دیگر به وزن ۳۸۹ هزار و ۵۰۰ تن نیز منتظر بارگیری به مقصد بنادر ایران هستند که ظرف ۳ ماه آتی می‌آیند. 2000 تن نهاده نیز از کشتی خالی شدند و در بندر امام خمینی(ره) هستند. 
آغاز ترخیص نهاده‌های دامی رسوبی در بنادر از آخر هفته
حال اما با گذشت یک هفته محسن سلامی، مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام می‌گوید بعد از مذاکره با دستگاه‌های اجرایی قرار است با اخذ تعهد مالی، ترخیص نهاده‌های دامی رسوبی در بنادر از آخر هفته آغاز شود. به طوری که در پی مشکلات دامداران و عشایر برای تأمین نهاده‌های دامی به‌دلیل کمبود و گرانی این نهاده‌ها و انباشت نهاده‌های دامی در بنادر به‌دلیل تأمین نشدن مالی، سلامی مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام گفت: این تعهدات مالی باید تا پایان سال تسویه شود.
واردات یک میلیون و 500 هزار تن نهاده دامی تا آخر هفته
محمد قربانی، معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزیر جهاد کشاورزی نیز درباره انباشت نهاده‌های دامی در بنادر گفت: حدود 24 کشتی با یک‌میلیون و 430هزار تن بار منتظر تخلیه در بنادر حضور دارند.
قربانی افزود: این نهاده‌های واردشده هزینه‌هایی از قبیل هزینه ترخیص، انبار، تخلیه و آزمایش دارند که با کمک سازمان برنامه و بودجه و تأمین مالی ترخیص می‌شوند.از طرف دیگر عسکری، رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به صدمات رسوب نهاده‌ها در بنادر به تولید گفت: این مشکل در تولید اخلال ایجاد می‌کند. عسکری هشدار داد و گفت: اگر سازمان برنامه و بودجه و وزارت جهاد کشاورزی این مشکل را برطرف نکنند مجلس از اهرم‌های قانونی استفاده می‌کند. 
واردات 2.5 میلیارد دلاری نهاده‌های دامی در نیمه نخست سال‌جاری
آن‌طور که محسن سلامی، مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام به «ایران» می‌گوید: واردات همه نهاده‌های دامی از جمله ذرت هیچگاه متوقف نشده است.
 براساس آمارهای گمرک در نیمه نخست سال‌جاری 5 میلیون تن نهاده دامی به ارزش 2 میلیارد و 465 میلیون دلار وارد کشور شده، به‌طوری که طبق این آمار بیشترین میزان واردات مربوط به ذرت دامی بوده است. در حال حاضر یکی از اصلی‌ترین نهاده‌های دامی مورد نیاز اکثر دامداران ذرت است به همین دلیل در سال‌جاری 2 میلیون و 948 هزار تن ذرت به ارزش یک میلیارد و 170 میلیون دلار وارد کشور شده که عمده مبادی وارداتی این محصول روسیه، سوئیس، امارات، اسلواکی، ترکیه، مجارستان، عراق، عمان، انگلیس، آلمان و برزیل بوده است. دانه سویا نیز یکی دیگر از نهاده‌های دامی است که سهم زیادی در واردات بخش کشاورزی طی 5 ماه نخست سال داشته، به طوری که طی این مدت یک میلیون و 168 هزار تن دانه سویا به ارزش 877 میلیون دلار وارد کشور شده که عمده مبادی واردات این محصول انگلیس، ترکیه، سوئیس، امارات و عمان بوده است. همچنین 411 هزار تن کنجاله سویا نیز از روسیه، انگلیس، سوئیس، اتریش، آذربایجان، امارات، قزاقستان و هلند به ارزش 240 میلیون دلار وارد کشور شده است. از طرف دیگر 474 هزار تن جو نیز به ارزش 178 میلیون دلار برای تأمین نهاده‌های دامی مورد نیاز دامداران به کشور وارد و در بین دامداری‌های صنعتی توزیع شده است که مبادی عمده واردات این محصول نیز روسیه، اسپانیا، امارات، انگلیس، هلند، مجارستان، قزاقستان، سوئیس، آذربایجان، ترکیه، آلمان و عمان بوده است. 
سهم 54 درصدی نهاده‌های دامی از واردات محصولات کشاورزی
براساس آمار گمرک در نیمه نخست سال‌جاری 10 میلیون و 937 هزار و 269 تن و 835 کیلوگرم مواد غذایی و محصول کشاورزی به ارزش 8 میلیارد و 29 میلیون و 809 هزار و 37 دلار به کشور وارد شده است.
بنابراین با توجه به اینکه در نیمه نخست سال‌جاری 5 میلیون تن نهاده دامی به ارزش 2 میلیارد و 465 میلیون دلار وارد کشور شده است می‌توان گفت که نهاده‌های دامی سهم 54 درصدی از واردات کل محصولات کشاورزی و مواد غذایی دارند.  
اعتبارات تخصیص‌یافته برای واردات نهاده‌های دامی
در مجموع حدود ۳۳ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای واردات نهاده‌های دامی لازم است حال آنکه به نظر می‌رسد اعتبار کافی برای واردات این محصولات وجود ندارد. به همین دلیل مجلس شورای اسلامی به‌دنبال آن است که از اهرم‌های نظارتی خود برای رفع این مشکل استفاده کند تا دامداران و سایر تولیدکنندگان با مشکل روبه‌رو نشوند.