نقش چشمگیر زنان در فصل جدید رقابت انتخاباتی

 سوسن حاج‌سید جوادی
حقوقدان

فضای سیاسی ایران بتدریج رنگ رقابت انتخاباتی به‌خود می‌گیرد. هواداران و فعالان احزاب و جناح‌های مختلف در جنب‌وجوش هستند. سران و سرآمدان جریان‌ها نیز روزی نیست که جلسه شور و رایزنی تشکیل ندهند.
در این میان تجربه انتخابات خرداد 92 نگاه برنامه ریزان ستادهای احزاب را به خود مشغول‌کرده است. انتخاباتی که بسیاری از معادلات و محاسبات بازیگران سیاسی را به‌هم ریخت و سرآغاز تحولی شگرف در فضای سیاسی ایران شد. تجربه انتخابات ریاست جمهوری، حقایق تازه‌ای از «وزن» و قدرت طبقات اجتماعی ایران آشکار کرد. در رأس هرم نیروهایی که حماسه خرداد 92 را رقم زدند نقش دو گروه نگاه‌ها را خیره کرد؛ ‌جوانان و زنان، از همین رو است که این روزها، طبقه زنان و نسل جوان پای ثابت همه نشست‌ها و ضیافت‌های سیاسی هستند. در  سطح تهران و استان‌ها می‌توان چندین طرح و پروژه را سراغ گرفت که به‌صورت آشکار و پنهان برای جلب حمایت و آرای زنان و جوانان کلید خورده‌است. این نوشتار بر حوزه فعالیت در مسیر انتخابات آینده نگاه افکنده‌است. با این فرض که در عصر دولت اعتدال فضایی فراخ برای نقش آفرینی این طیف فراهم شده است و چنانکه فعالان و نخبگان حوزه زنان بر پاره‌ای موانع ذهنی و عینی فایق آیند می‌توان انتظار داشت فرایند مشارکت در انتخابات به لحاظ کمی و کیفی تحولی بنیادین را به چشم ببینیم. با تجربه دوره‌های مختلف انتخابات دهه‌های اخیر می‌توان عوامل بازدارنده از نقش زنان در عرصه‌های سیاسی و انتخاباتی را در چند محور نگریست:
1-‌ زنان حداقل نیمی از رأی دهندگان هستند که تقریباً در همه کشورها حق رأی و احراز مقام را به‌دست آورده‌اند و حضور‌شان در میان نامزدهای احراز مناصب دولتی همچنان اثرگذار و چشمگیر است. آنها با «وزن جمعیتی» که دارند قادرند در همه عرصه‌ها چه دولتی و غیر دولتی به مقام‌های بالاتری برسند. بند 186 سند پکن در مورد نسبت نازل زنان می‌گوید:‌ «در میان تصمیم‌گیرندگان اقتصادی و سیاسی در سطوح محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی بازتاب موانع ساختاری و نگرشی است که باید از طریق اقدام‌های مثبت به مقابله با آنها برخاست.» برای حضور زنان در انتخابات، ایجاد توازن جنسیتی در فهرست‌های نامزدهای انتخاباتی حق تحفظ قائل باشیم. اشاره به اصولی از قوانین اساسی جمهوری اسلامی ایران ثابت می‌نماید که زنان همانند مردان می‌توانند در کلیه همه پرسی‌های انتخاباتی مشارکت و حضور در صحنه داشته باشند و خود را در این موارد تحریم نکنند: اصل بیستم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران می‌گوید: «همه افراد ملت اعم از زن و مرد، یکسان در حمایت قانون قرار دارند و از همه حقوق انسانی، سیاسی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت  موازین اسلامی برخوردارند.» بند 1 از اصل بیست و یکم قانون اساسی: «دولت موظف است حقوق زن را در تمام جهات با رعایت موازین اسلامی تضمین نماید.»
2-‌ یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین ارکان انتخابات سالم و مناسب که می‌تواند کشور را به مرز پیروزی و هدف متعالی سوق دهد یا به تعبیری راهبری نماید، همان حضور یکپارچه در صحنه خواهد بود که با اعتقادی راسخ، مقبولیت نظام را مهر تأیید زده و رسالت خود را تکمیل نمایند. با این حال این حضور هنگامی به تحقق می‌پیوندد که تمامی جریان‌های سیاسی به شکل مثبت رقم زده شود و به یک آرمان تبدیل گردد و این آرمان‌ها باورها هم به شکل اعتمادی مثبت و متعالی هدفمند گردد. واقعیت این است، میزان مشارکت برای همه طبقات جامعه از جمله زنان در یک مدت کوتاه شکل نمی‌گیرد بلکه باید در زمینه فراهم کردن و ایجاد ذهنیت مثبت در اذهان عمومی و اینکه آنان را تشویق و ترغیب کرد تا اعتماد لازم را داشته باشند و این مهم با برنامه‌ریزی‌های قوی و مستحکم و پایدار به صورت دقیق در یک میدان مهم سیاسی همچون رأی محقق می‌شود.
3-‌ یکی دیگر از عوامل مهم و سازنده که می‌تواند درمیزان مشارکت طبقات مختلف جامعه از جمله زنان در انتخابات تأثیرگذار باشد‌«ثبات اقتصادی» و چشم‌انداز رفاهی آنان است، بنابراین تضمین ثبات اقتصادی بسیار نقش کلیدی را در تقویت روحیه طیف‌های مختلف از جمله زنان ایفا می‌کند.
4-‌ زنان نیز ‌مانند همه جریان‌های سیاسی برای نقش آفرینی در صحنه انتخابات به عنصر آرامش و امنیت نیازمند هستند. ایجاد امنیت و دوری از رفتارها و اندیشه‌های حذف و برقراری فضای آرام در انتخابات مهمترین اهرمی است که می‌توانند در پیروزی نقش بزرگی ایفا نماید. فضای فعالیت سیاسی زنان می‌بایست با امنیت هر چه تمامتر شکل‌بگیرد، بدون درگیری و تشنج و منازعات منفی علیه یکدیگر پایه یک انتخابات صحیح، رقابت مثبت و قاعده‌مند است. در توضیح انتخابات رقابتی اینکه فضای انتخابات باید یک فضای آزاد و باز سیاسی بدون هرگونه گرایش ستیزه‌جویانه راهبری شود زیرا ایجاد فضای سالم رقابتی در انتخابات باعث می‌گردد که روند اعتماد عمومی رو به افزایش و به مرز حداکثر خود دربیاید.